Cung cầu đậu tương là một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định xu hướng giá trên thị trường nông sản toàn cầu. Từ nhu cầu nhập khẩu khổng lồ của Trung Quốc đến sự phát triển của nhiên liệu sinh học, nhiều yếu tố đang làm thay đổi cán cân cung - cầu và tạo ra những biến động mạnh đối với giá đậu tương trong những năm gần đây.

Tình hình cung cầu đậu tương thế giới hiện nay

Đậu tương là một trong những loại nông sản có quy mô giao dịch lớn nhất thế giới, đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng thực phẩm, thức ăn chăn nuôi và năng lượng tái tạo. Mỗi năm, thế giới sản xuất trên 400 triệu tấn đậu tương, trong đó phần lớn được nghiền để sản xuất khô đậu tương và dầu đậu tương.

Không giống nhiều loại nông sản khác chủ yếu phục vụ tiêu dùng trực tiếp, hơn 80% sản lượng đậu tương toàn cầu được đưa vào chế biến. Chính vì vậy, cán cân cung cầu đậu tương chịu tác động đồng thời từ thị trường thực phẩm, ngành chăn nuôi và ngành năng lượng.

Theo các báo cáo của USDA, trong nhiều niên vụ gần đây, thị trường đậu tương nhìn chung vẫn duy trì trạng thái tương đối cân bằng. Tuy nhiên, lượng tồn kho cuối vụ có xu hướng biến động mạnh theo điều kiện thời tiết tại Nam Mỹ và Mỹ, cũng như tốc độ nhập khẩu của Trung Quốc.

Những năm xảy ra hạn hán tại Brazil hoặc Argentina thường khiến nguồn cung toàn cầu suy giảm đáng kể, kéo giá tăng mạnh. Ngược lại, khi sản lượng đạt mức kỷ lục và nhu cầu tăng chậm, giá đậu tương thường chịu áp lực giảm.

Các quốc gia xuất khẩu đậu tương lớn nhất thế giới

Thị trường xuất khẩu đậu tương toàn cầu hiện tập trung vào một số ít quốc gia, khiến nguồn cung dễ bị ảnh hưởng khi các nước này gặp thiên tai hoặc thay đổi chính sách.

Brazil

Brazil hiện là quốc gia xuất khẩu đậu tương lớn nhất thế giới.

Trong nhiều năm gần đây, nước này đã vượt Mỹ để trở thành nhà cung cấp chủ lực nhờ:

• Diện tích gieo trồng liên tục mở rộng tại Mato Grosso và các bang miền Trung.

• Chi phí sản xuất cạnh tranh.

• Điều kiện khí hậu thuận lợi.

• Đồng Real biến động giúp tăng sức cạnh tranh xuất khẩu.

Brazil hiện chiếm khoảng một nửa lượng đậu tương xuất khẩu toàn cầu.

Hoa Kỳ

Mỹ là quốc gia có lịch sử lâu đời trong sản xuất và xuất khẩu đậu tương.

Đậu tương Mỹ chủ yếu được trồng tại khu vực Midwest như Illinois, Iowa, Minnesota và Indiana. Ngoài xuất khẩu hạt đậu tương, Mỹ còn là nước xuất khẩu lớn đối với khô đậu tương và dầu đậu tương.

Sản lượng của Mỹ chịu ảnh hưởng lớn từ:

• Điều kiện thời tiết trong mùa sinh trưởng.

• Báo cáo diện tích gieo trồng của USDA.

• Năng suất thu hoạch.

• Chính sách thương mại quốc tế.

Argentina

Argentina là nước xuất khẩu khô đậu tương và dầu đậu tương lớn nhất thế giới.

Thay vì xuất khẩu nhiều hạt đậu tương nguyên liệu, quốc gia này tập trung chế biến sâu trước khi xuất khẩu nhằm gia tăng giá trị.

Tuy nhiên, sản lượng Argentina thường biến động mạnh do hiện tượng La Nina gây khô hạn.

Các quốc gia nhập khẩu đậu tương lớn nhất

Nếu nguồn cung tập trung tại Nam Mỹ và Bắc Mỹ thì nhu cầu tiêu thụ lại tập trung chủ yếu ở châu Á.

Trung Quốc

Trung Quốc là quốc gia nhập khẩu đậu tương lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 60% tổng lượng nhập khẩu toàn cầu.

Phần lớn đậu tương nhập khẩu được sử dụng để:

• Ép lấy dầu thực vật.

• Sản xuất khô đậu tương phục vụ thức ăn chăn nuôi.

• Đáp ứng nhu cầu của ngành chăn nuôi lợn, gia cầm và thủy sản.

Do quy mô nhập khẩu rất lớn, mọi thay đổi trong nhu cầu đậu tương từ Trung Quốc đều có khả năng tác động mạnh đến giá thế giới.

Liên minh châu Âu (EU)

EU nhập khẩu lượng lớn đậu tương và khô đậu tương nhằm phục vụ ngành chăn nuôi, đặc biệt là sản xuất thịt bò, thịt lợn và gia cầm.

Mexico

Mexico là thị trường tiêu thụ quan trọng của đậu tương Mỹ nhờ vị trí địa lý gần và nhu cầu sản xuất thức ăn chăn nuôi ngày càng tăng.

Các nước Đông Nam Á

Việt Nam, Indonesia và Thái Lan đều có nhu cầu nhập khẩu đậu tương hoặc khô đậu tương để phục vụ ngành thức ăn chăn nuôi và chế biến thực phẩm.

Nhu cầu đậu tương đến từ những ngành nào?

Khác với lúa mì hay ngô, nhu cầu đậu tương không chỉ đến từ ngành thực phẩm mà còn trải rộng trên nhiều lĩnh vực công nghiệp.

Ngành thức ăn chăn nuôi vẫn là động lực lớn nhất

Khoảng 75-80% lượng đậu tương sau khi nghiền trở thành khô đậu tương.

Đây là nguồn protein quan trọng trong khẩu phần của:

• Lợn.

• Gia cầm.

• Bò sữa.

• Thủy sản.

Khi sản lượng thịt toàn cầu tăng, nhu cầu khô đậu tương cũng tăng theo.

Sự phát triển của tầng lớp trung lưu tại châu Á khiến mức tiêu thụ thịt bình quân đầu người tiếp tục gia tăng, qua đó kéo theo nhu cầu đậu tương trong ngành chăn nuôi.

Ngành thực phẩm

Dầu đậu tương là một trong những loại dầu thực vật được sử dụng nhiều nhất trên thế giới.

Ngoài dầu ăn, đậu tương còn là nguyên liệu sản xuất:

• Sữa đậu nành.

• Đậu phụ.

• Protein thực vật.

• Các sản phẩm thay thế thịt.

• Thực phẩm chế biến.

Xu hướng tiêu dùng thực phẩm có nguồn gốc thực vật đang góp phần mở rộng nhu cầu trong phân khúc này.

Ngành nhiên liệu sinh học

Đây là lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất trong những năm gần đây.

Dầu đậu tương được sử dụng để sản xuất:

• Biodiesel

• Năng lượng tái tạo 

• Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF)

Chính sách khuyến khích giảm phát thải carbon tại các quốc gia khiến nhu cầu sử dụng dầu đậu tương tăng mạnh và làm thay đổi cấu trúc tiêu thụ của toàn thị trường. 

Các yếu tố ảnh hưởng đến cung cầu đậu tương

Nhu cầu đậu tương từ Trung Quốc

Trung Quốc là nhân tố có ảnh hưởng lớn nhất đến cán cân cung cầu đậu tương toàn cầu.

Mỗi khi nước này:

• Tăng nhập khẩu

• Gia tăng, phục hồi ngành chăn nuôi

• Tăng công suất ép dầu.

...thị trường thường phản ứng bằng các đợt tăng giá.

Ngược lại, nếu Trung Quốc giảm nhập khẩu hoặc tồn kho trong nước ở mức cao, giá đậu tương quốc tế thường chịu áp lực đi xuống.

Do đó, các báo cáo nhập khẩu hàng tháng và dữ liệu nghiền đậu tương của Trung Quốc luôn được giới đầu tư theo dõi sát sao.

Nhu cầu nhiên liệu xanh

Sự phát triển của biodiesel và năng lượng tái tạo đang làm thay đổi cơ cấu tiêu thụ dầu thực vật.

Khi công suất sản xuất nhiên liệu sinh học tăng nhanh, nhu cầu dầu đậu tương cũng tăng theo.

Điều này đồng thời thúc đẩy hoạt động nghiền đậu tương để đáp ứng nhu cầu nguyên liệu.

Các chính sách hỗ trợ giảm phát thải tại Canada, châu Âu vì vậy có thể tác động trực tiếp đến cung cầu đậu tương toàn cầu.

Tương quan với giá dầu mỏ

Giá dầu thô và thị trường đậu tương có mối quan hệ gián tiếp nhưng khá chặt chẽ.

Khi giá dầu tăng:

• Biodiesel trở nên cạnh tranh hơn.

• Năng lượng tái tạo có hiệu quả kinh tế cao hơn.

• Nhu cầu dầu thực vật tăng.

• Giá dầu đậu tương thường được hỗ trợ.

Ngược lại, khi giá dầu giảm mạnh trong thời gian dài, sức hấp dẫn của nhiên liệu sinh học suy yếu, khiến nhu cầu dầu đậu tương có thể giảm theo.

Đây là lý do nhà đầu tư trên thị trường nông sản cũng thường xuyên theo dõi diễn biến của giá dầu Brent và WTI.

Điều kiện thời tiết

Thời tiết luôn là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung.

Các hiện tượng như:

• El Nino.

• La Nina.

• Hạn hán.

• Lũ lụt.

• Sương giá.

...đều có thể làm giảm năng suất cây đậu tương.

Do sản lượng tập trung chủ yếu tại Brazil, Mỹ và Argentina nên bất kỳ rủi ro thời tiết nào tại các quốc gia này đều có khả năng khiến giá biến động mạnh.

Chính sách thương mại

Thuế quan, lệnh cấm xuất khẩu, thay đổi quy định nhập khẩu hay căng thẳng thương mại giữa các nền kinh tế lớn đều có thể làm thay đổi dòng chảy thương mại và ảnh hưởng đến cán cân cung cầu.

Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung từng khiến dòng xuất khẩu đậu tương chuyển dịch đáng kể từ Mỹ sang Brazil, qua đó tạo ra những biến động lớn về giá và thị phần.

Cung cầu đậu tương chi phối giá như thế nào?

Giá đậu tương trên các sàn giao dịch quốc tế như CBOT phản ánh kỳ vọng của thị trường về trạng thái cung cầu trong tương lai, chứ không chỉ dựa trên tình hình hiện tại.

Khi thị trường dự báo sản lượng giảm do hạn hán hoặc nhu cầu nhập khẩu tăng mạnh, giá thường phản ứng ngay trước khi các số liệu chính thức được công bố.

Ngược lại, nếu dự báo mùa vụ bội thu hoặc tồn kho cuối vụ tăng, giá có xu hướng giảm do lo ngại nguồn cung dư thừa.

Để đánh giá xu hướng giá, nhà đầu tư thường theo dõi đồng thời nhiều chỉ báo như các báo cáo nông sản USDA, số liệu ép dầu của NOPA, cùng với thông tin về thời tiết tại Mỹ và Nam Mỹ. Việc kết hợp các nguồn dữ liệu này giúp hình thành cái nhìn toàn diện hơn về triển vọng cung cầu trong từng giai đoạn.

Trong dài hạn, giá đậu tương vẫn chịu chi phối bởi quy luật cơ bản của thị trường. Khi nhu cầu tăng nhanh hơn tốc độ mở rộng sản xuất, giá có xu hướng được hỗ trợ ở mức cao. Ngược lại, khi nguồn cung tăng mạnh trong khi tiêu thụ chững lại, giá thường điều chỉnh giảm để đưa thị trường trở về trạng thái cân bằng.

Kết luận

Cung cầu đậu tương là yếu tố nền tảng quyết định diễn biến giá trên thị trường nông sản toàn cầu. Nguồn cung hiện tập trung chủ yếu tại Brazil, Mỹ và Argentina, trong khi nhu cầu được dẫn dắt bởi Trung Quốc, ngành thức ăn chăn nuôi và xu hướng phát triển nhiên liệu sinh học. Bên cạnh đó, thời tiết, chính sách thương mại và biến động của giá dầu mỏ cũng liên tục tác động đến cán cân cung - cầu và tạo ra những cơ hội cũng như rủi ro cho nhà đầu tư.

Hãy thường xuyên theo dõi Vncommodities để cập nhật các tin tức và báo cáo chuyên sâu về cung cầu đậu tương thế giới cũng như các sản phẩm nông sản khác nhé! 

Nếu bạn đang có nhu cầu tìm hiểu về kênh đầu tư hàng hóa phái sinh nói chung, hay giao dịch đậu tương phái sinh nói riêng, hãy liên hệ ngay với Vncommodities để được tư vấn chi tiết nhé! 

>>>> THAM KHẢO THÊM: Ảnh hưởng của quy luật cung cầu tới giá hàng hóa thế giới