Kể từ ngày 1/1/2026, cơ chế cấp phép xuất khẩu mới của Trung Quốc chính thức có hiệu lực, đặt các cơ quan quản lý nhà nước làm “cửa kiểm soát” cho khoảng 121 triệu ounce bạc xuất khẩu hằng năm. Điều này có nghĩa khoảng 60%-70% nguồn cung bạc tinh luyện được giao dịch trên phạm vi toàn cầu cần phải có sự cho phép của Bắc Kinh thì mới được rời khỏi quốc gia này.

Động thái mới nhất này của Trung Quốc cho thấy họ đang biến bạc thành một vũ khí kinh tế. Các cơ chế mới này không phải là không có tiền lệ mà đã từng được Trung QUốc sử dụng trước đó.

Từ năm 2010, Bắc Kinh đã bắt đầu áp dụng cơ chế “cấp phép” đối với xuất khẩu đất hiếm. Điều này không đồng nghĩa với việc cấm xuất khẩu, mà chỉ yêu cầu doanh nghiệp phải nộp hồ sơ để được phê duyệt. Tuy nhiên, hạn ngạch được cấp trên thực tế chưa bao giờ đáp ứng đầy đủ nhu cầu của thị trường. Chính sách này đã khiến giá đất hiếm tăng vọt tới 4.500% khi các nhà sản xuất phương Tây nhận ra rằng họ không thể sản xuất điện thoại thông minh hay tên lửa nếu không có đất hiếm của Trung Quốc. 

Hiện tại, Trung Quốc đang áp dụng một cơ chế quản lý tương tự đối với bạc. Các nhà tinh luyện tại Trung Quốc giờ đây cần có sự phê duyệt của chính phủ mới được phép xuất khẩu. Ngưỡng điều kiện bao gồm công suất sản xuất tối thiểu 80 tấn mỗi năm và hạn mức tín dụng 30 triệu USD.  Trung Quốc vừa thực chất quốc hữu hóa hoạt động thương mại bạc mà không cần quốc hữu hóa bất kỳ mỏ bạc nào.

Vì sao không thể bổ sung nguồn cung bằng cách khai thác?

Ngay cả khi các nhà địa chất phát hiện ra một mỏ bạc khổng lồ mới, thì sớm nhất cũng chỉ có thể thấy ounce bạc đầu tiên vào khoảng năm 2040, mà điều này còn chưa chắc chắn. Đây chính là điểm khiến cú siết nguồn cung bạc này còn thậm chí còn nghiệm trọng hơn cả đất hiếm.

Khi Trung Quốc siết đất hiếm, phương Tây cuối cùng cũng đã phản ứng. Cụ thể, Lynas của Úc đã xây dựng thêm công suất mới. Mỹ cũng tái mở cửa mỏ đất hiếm Mountain Pass, thuộc sở hữu của MP Materials, là mỏ đất hiếm duy nhất tại Mỹ. Quá trình đó mất cả một thập kỷ với hàng tỷ USD đầu tư và vô số phiên điều trần quốc hội, nhưng cuối cùng các lựa chọn thay thế cũng xuất hiện.

Tuy nhiên, bạc thì lại không vận hành theo cách đó. Khoảng 70% đến 80% sản lượng bạc toàn cầu là sản phẩm phụ của các mỏ khai thác đồng, chì, kẽm và vàng. Do vậy, quyết định kinh tế để tăng sản lượng gần như không liên quan gì đến giá bạc. Điều này có nghĩa là bạn không thể đơn giản khai thác thêm bạc chỉ vì giá bạc tăng. Trước hết, bạn phải khai thác thêm đồng Và các công ty khai thác đồng thì không quan tâm bạc đang biến động ra sao.

Ngoài ra, bởi việc phát triển một mỏ mới mất từ 10 đến 20 năm, tính từ thời điểm phát hiện cho đến khi đi vào sản xuất. Do đó, ngay cả khi một nhà địa chất có phát hiện ra ngay một mỏ bạc khổng lồ mới, thì sớm nhất cũng phải đến năm 2040 mới cho ra sản lượng đầu tiên.

Sự lầm tưởng về việc thay thế bạc bằng đồng 

Về mặt lý thuyết, đồng có thể thay thế bạc trong các tế bào pin mặt trời và công nghệ này đã tồn tại. Nhà sản xuất Trung Quốc AIKO đã công bố những tiến triển mới vào tháng 8. Các kết quả trong phòng thí nghiệm cho thấy nhiều tín hiệu khả quan.

Nhưng điều mà các kết quả phòng thí nghiệm không công bố đó là việc chuyển đổi một nhà máy pin mặt trời sang sử dụng đồng mất khoảng 18 tháng. Trên toàn cầu hiện có khoảng 300 nhà máy như vậy. Năng lực chuyển đổi song song tối đa chỉ vào khoảng 60 nhà máy mỗi năm. Điều đó đồng nghĩa với tối thiểu bốn năm chỉ để đi được nửa chặng đường, trong điều kiện hoàn hảo với nguồn vốn vô hạn và khả năng triển khai tốt.

Các nhà sản xuất điện mặt trời đã phải gánh chịu mức tăng giá 180% của bạc suốt cả năm qua. Họ vẫn tiếp tục mua vì không còn lựa chọn nào khác. Điểm hòa vốn ở mức 134 USD mỗi ounce là nơi mà sự phá hủy nhu cầu thực sự bắt đầu.

Câu chuyện thay thế bằng đồng không phải là sai. Nó chỉ đơn giản là quá chậm, và sự chậm chạp thì không giúp ích gì khi Trung Quốc khép dần cánh cổng xuất khẩu.

Điều Bắc Kinh thực sự muốn là gì? 

Bạc không còn đơn thuần là một loại hàng hóa. Nó đã trở thành một tài sản chiến lược trong một cuộc chiến tài nguyên giữa các quốc gia.

Đây chỉ là câu chuyện về động lực thúc đẩy thị trường. Chỉ riêng trong năm 2023, Trung Quốc đã bổ sung thêm 216 gigawatt công suất điện mặt trời. Nước này đang sản xuất xe điện nhanh hơn khả năng giao hàng của các nhà sản xuất. Nền tảng công nghiệp của Trung Quốc đang tiêu thụ bạc với tốc độ khổng lồ.

Bắc Kinh không hạn chế xuất khẩu vì lo ngại đầu cơ. Trung Quốc hạn chế xuất khẩu vì họ cần bạc và đã nhận ra một điều mà Washington chưa nhận ra. Quá trình chuyển dịch sang năng lượng sạch vận hành dựa trên kim loại, và ai kiểm soát được kim loại thì sẽ kiểm soát được quá trình chuyển dịch đó.

Mỗi tấm pin mặt trời cần khoảng 20 gram bạc. Mỗi chiếc xe điện cần từ 25 đến 50 gram. Mỗi trung tâm dữ liệu AI đều cần điện năng. Sam Altman của OpenAI đang phải cầu xin các công ty điện lực để có đủ điện. Trong khi đó, Trung Quốc đang “khóa chặt” lượng bạc dùng để sản xuất chính những tấm pin mặt trời tạo ra nguồn điện đó.

Cơ chế cấp phép mới của Trung Quốc gửi đi một thông điệp rõ ràng tới mọi nhà sản xuất phương Tây đó là nếu muốn xây dựng tương lai của ngành năng lượng, buộc phải đàm phán với Bắc Kinh để các lô xuất khẩu bạc được phê duyệt.