Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang xây dựng một khuôn khổ thuế quan mới sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế đối ứng trước đây. Dù phương thức triển khai thay đổi, mục tiêu bảo vệ sản xuất trong nước và tái định hình quan hệ thương mại toàn cầu vẫn được duy trì. Điều này có thể tạo ra những bên hưởng lợi, những bên chịu thiệt và nhiều yếu tố bất định đối với thương mại quốc tế.

Mỹ thay đổi cách tiếp cận nhưng không thay đổi mục tiêu

Sau khi các mức thuế đối ứng bị xác định là không phù hợp về mặt pháp lý, chính quyền Mỹ đã chuyển sang sử dụng các công cụ khác để tiếp tục thúc đẩy chương trình bảo hộ thương mại.

Washington hiện đang tiến hành nhiều cuộc điều tra liên quan đến các hành vi bị cho là tạo ra sự mất cân bằng trong thương mại quốc tế. Hai trọng tâm đáng chú ý gồm các cáo buộc liên quan đến lao động cưỡng bức và tình trạng dư thừa công suất sản xuất tại một số nền kinh tế. Tuy nhiên, không phải tất cả các quốc gia đều nằm trong phạm vi xem xét của những cuộc điều tra này.

Khi mức thuế tạm thời 10% áp dụng đồng loạt đối với hàng hóa nhập khẩu hết hiệu lực vào cuối tháng 7, bức tranh thuế quan mới có thể tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa các đối tác thương mại của Mỹ.

Những quốc gia có thể hưởng lợi

Philippines được đánh giá là một trong những bên có khả năng cải thiện đáng kể vị thế thương mại. Nếu các đề xuất hiện tại được áp dụng, mức thuế dành cho hàng hóa Philippines có thể giảm từ 19% xuống còn khoảng 12,5%. Bên cạnh đó, việc không nằm trong diện điều tra liên quan đến dư thừa công suất sản xuất giúp quốc gia này ít đối mặt với nguy cơ bị áp thêm các biện pháp thuế mới.

Nam Phi cũng có triển vọng tương tự. Trước đây, nước này từng phải đối mặt với mức thuế lên tới 30%, một phần do các tranh cãi chính trị giữa Washington và Pretoria. Tuy nhiên, mức thuế tương lai được dự báo chỉ quanh ngưỡng 12,5%, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho xuất khẩu của Nam Phi sang Mỹ.

Ngoài ra, một số quốc gia có quy mô thương mại với Mỹ dưới 10 tỷ USD mỗi năm cũng có thể được hưởng lợi từ cơ chế thuế mới. Trong nhóm này, Pakistan được dự báo giảm mạnh từ mức thuế 29% xuống còn khoảng 10%.

Myanmar là trường hợp đáng chú ý khác. Quốc gia này từng chịu mức thuế lên tới 44% vào tháng 4/2025 nhưng hiện có thể được áp mức thuế chỉ từ 0-2% đối với phần lớn mặt hàng xuất khẩu. Lào và Lesotho cũng nằm trong nhóm có khả năng được giảm thuế đáng kể.

Những thay đổi này có thể thúc đẩy các tập đoàn đa quốc gia cân nhắc điều chỉnh chuỗi cung ứng toàn cầu nhằm tận dụng các thị trường có mức thuế ưu đãi hơn.

Những quốc gia đối mặt nhiều áp lực hơn

Trái ngược với các nước kể trên, Singapore được cho là có thể gặp nhiều bất lợi hơn dưới chính sách thuế quan mới của Mỹ.

Trước đây, Singapore không nằm trong nhóm bị áp thuế đối ứng riêng theo từng quốc gia, nhưng vẫn phải chịu mức thuế phổ quát 10% áp dụng với hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ. Trong giai đoạn tới, quốc gia này có thể đồng thời chịu tác động từ các biện pháp liên quan đến lao động cưỡng bức và nguy cơ phát sinh thuế bổ sung từ cuộc điều tra về công suất sản xuất.

Khó khăn càng lớn hơn khi Singapore là một trong những trung tâm trung chuyển hàng hóa quan trọng nhất thế giới. Nhiều nguyên liệu được nhập khẩu vào nước này để chế biến hoặc tái xuất, khiến việc xác định nguồn gốc hàng hóa và áp dụng các quy định thuế quan trở nên phức tạp hơn đối với doanh nghiệp và nhà nhập khẩu Mỹ.

Canada và Mexico: Lợi thế đi kèm rủi ro

Đối với Canada, triển vọng trước mắt có vẻ tích cực hơn so với thời điểm tháng 4/2025 nhờ các ưu đãi từ Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). Tuy nhiên, nhiều ngành công nghiệp chủ lực của nước này vẫn đang chịu tác động từ các mức thuế chuyên ngành, đặc biệt là lĩnh vực kim loại.

Bên cạnh đó, việc Tổng thống Trump nhiều lần đề cập khả năng rút khỏi USMCA và chỉ trích các biện pháp trả đũa từ Canada khiến tương lai quan hệ thương mại song phương vẫn tồn tại không ít rủi ro. Các cuộc tái đàm phán USMCA dự kiến diễn ra trong nửa cuối năm nay sẽ đóng vai trò quan trọng đối với triển vọng thương mại của Canada.

Mexico cũng đang tìm kiếm các giải pháp nhằm giảm áp lực thuế đối với ngành ô tô. Chính phủ nước này cho rằng xe sản xuất tại Mexico đang phải chịu mức thuế cao hơn một số dòng xe nhập khẩu từ Nhật Bản hoặc Hàn Quốc.

Trong quá trình đàm phán USMCA, Mỹ tiếp tục thúc đẩy yêu cầu các dòng xe sản xuất trong khu vực Bắc Mỹ phải có tối thiểu 50% linh kiện có nguồn gốc từ Mỹ. Do các cuộc thương lượng vẫn đang tiếp diễn, tác động cuối cùng đối với ngành ô tô Mexico vẫn chưa thể xác định rõ.

Châu Âu đối mặt nhiều sức ép mới

Liên minh châu Âu (EU) cũng đang đứng trước những áp lực đáng kể từ Washington.

Chính quyền Mỹ yêu cầu EU hoàn tất việc thực thi thỏa thuận thương mại song phương trước thời hạn ngày 4/7. Tổng thống Trump cảnh báo nếu tiến trình này không được thực hiện đúng kế hoạch, thuế nhập khẩu ô tô từ châu Âu có thể tăng từ 15% lên 25%.

Nghị viện châu Âu đã thông qua thỏa thuận, song các quốc gia thành viên vẫn cần hoàn tất bước phê chuẩn cuối cùng.

Trong khi đó, Mỹ còn mở thêm cuộc điều tra theo Mục 301 nhằm vào Đức với cáo buộc quốc gia này duy trì chính sách định giá thấp đối với các loại dược phẩm đổi mới sáng tạo. Trước động thái này, Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã kêu gọi Washington tôn trọng các cam kết thương mại hiện có, đồng thời nhấn mạnh rằng chính sách chi trả thuốc là vấn đề thuộc thẩm quyền quốc gia.

Trung Quốc vẫn là dấu hỏi lớn nhất

Trung Quốc tiếp tục là biến số quan trọng nhất trong bức tranh thương mại toàn cầu.

Trong chiến dịch tranh cử năm 2024, ông Trump từng đề xuất áp mức thuế lên tới 60% đối với hàng hóa Trung Quốc. Tuy nhiên, theo các ước tính hiện nay, mức thuế hiệu dụng thực tế chỉ vào khoảng 21%.

Điều này cho thấy quan hệ thương mại Mỹ - Trung đã diễn biến theo hướng mềm hơn so với những tuyên bố ban đầu. Tuy vậy, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới dự kiến sẽ tiến hành đánh giá lại thỏa thuận đình chiến thuế quan trong năm nay.

Kết quả của các cuộc đàm phán sắp tới có thể tác động mạnh đến dòng chảy thương mại, chuỗi cung ứng toàn cầu cũng như triển vọng tăng trưởng kinh tế thế giới trong thời gian tới.

Nguồn: Vietstock