Cán cân thương mại Việt Nam có sự dịch chuyển mạnh mẽ khi liên tục ghi nhận trạng thái thâm hụt thương mại trong các tháng đầu năm. Trước những băn khoăn của dư luận, tại buổi gặp mặt báo chí diễn ra sáng 16/6, ông Lê Trung Hiếu – Phó Cục trưởng Cục Thống kê đã đưa ra những phân tích sâu sắc, khẳng định cần phải nhìn vào bản chất và cấu trúc của dòng hàng nhập khẩu thay vì chỉ đánh giá một cách tiêu cực qua con số nhập siêu tuyệt đối.

Diễn biến số liệu nhập siêu trong 5 tháng đầu năm

Số liệu thống kê thực tế cho thấy cán cân thương mại đang chịu áp lực lớn khi đà nhập siêu tăng tiến liên tục qua từng tháng. Cụ thể:

• Tháng 1: Nhập siêu khoảng 1,78 tỷ USD.

• Tháng 2: Nhập siêu giảm nhẹ xuống 1,01 tỷ USD.

• Tháng 3: Nhập siêu đạt mức thấp nhất với 0,68 tỷ USD.

• Tháng 4: Con số thâm hụt bật tăng mạnh lên 3,99 tỷ USD.

• Tháng 5: Ghi nhận mức đỉnh điểm với 5,21 tỷ USD.

Tổng cộng trong 5 tháng đầu năm, nền kinh tế ghi nhận mức nhập siêu lên tới 13,8 tỷ USD. Một trong những nguyên nhân căn bản tạo ra cấu trúc này là sự thay đổi trong ngành năng lượng: Việt Nam dịch chuyển từ vị thế xuất khẩu sang chủ yếu nhập khẩu dầu thô để đáp ứng nhu cầu vận hành sản xuất trong nước, làm sụt giảm trực tiếp nguồn thu xuất khẩu truyền thống.

Bản chất dòng vốn nhập khẩu phục vụ sản xuất của khối FDI

Phân tích sâu hơn về lý do kim ngạch nhập khẩu tăng vọt, đại diện Cục Thống kê chỉ ra rằng phần lớn dòng hàng đổ về Việt Nam tập trung vào nhóm linh kiện điện tử, chip và các loại nguyên vật liệu công nghệ cao.

Sự gia tăng này xuất phát trực tiếp từ làn sóng mở rộng quy mô đầu tư của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Rất nhiều tập đoàn công nghệ lớn đang rầm rộ triển khai các tổ hợp nhà xưởng, dự án bán dẫn và điện tử mới tại các địa phương trọng điểm như Phú Thọ, Thái Nguyên.

Theo quy trình vận hành, trước khi các dây chuyền chính thức bấm nút hoạt động, doanh nghiệp bắt buộc phải nhập khẩu trước một lượng khổng lồ máy móc, thiết bị và nguyên liệu đầu vào để lắp đặt, chạy thử. Đại diện Cục Thống kê nhấn mạnh: "Đây là nhu cầu phục vụ sản xuất chứ không phải nhập khẩu để tiêu dùng". Do đó, dòng ngoại tệ đi ra ở hiện tại chính là sự chuẩn bị nguồn lực để tạo ra năng lực sản xuất mới và nguồn hàng xuất khẩu dồi dào trong các giai đoạn tiếp theo.

Xu hướng chuyển dịch sang kinh tế số và những lưu ý vĩ mô

Đồng thuận với góc nhìn của cơ quan thống kê, các chuyên gia kinh tế cũng chỉ ra những điểm mới trong bức tranh xuất nhập khẩu hiện đại. Nền kinh tế Việt Nam không còn thuần túy nhập máy móc để làm hàng hóa vật chất truyền thống, mà một phần lớn đang được đổ vào hạ tầng công nghệ, kinh tế số và các loại hình dịch vụ mới. Điều này giúp nâng cao hàm lượng giá trị gia tăng nội địa nhưng sẽ không ngay lập tức tạo ra các số liệu xuất khẩu hàng hóa cơ học lớn như trước.

Tuy nhiên, thị trường vẫn cần lưu ý đến một số chỉ dấu cảnh báo:

• Dư địa khối nội: Trong 5 tháng đầu năm, khối FDI chiếm tới khoảng 80% tỷ trọng xuất khẩu (cao hơn mức 70-72% của các giai đoạn trước). Điều này chứng tỏ năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nội địa vẫn cần cải thiện mạnh mẽ, nhất là khi phải đối mặt với áp lực lớn về chi phí vốn và lãi suất.

• Rủi ro lạm phát: Việc nhập khẩu năng lượng và các mặt hàng phụ thuộc như xăng dầu, hóa chất, phân bón tăng mạnh có thể tạo áp lực dây chuyền lên mặt bằng giá cả và chi phí đầu vào của toàn bộ nền kinh tế hạ nguồn.

Cục Thống kê cho biết hiện cơ quan quản lý đang tích cực phối hợp với các bộ, ngành để bóc tách, làm rõ cơ cấu nhập khẩu nhằm đưa ra các đánh giá chính xác nhất, giúp điều hành vĩ mô kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi bền vững.

Nguồn: VietnamBiz