Bức tranh kinh tế vĩ mô Việt Nam trong 5 tháng đầu năm đang chứng kiến một bước ngoặt đáng chú ý. Sau một giai đoạn dài liên tục duy trì vị thế thặng dư thương mại vững chắc, cán cân thương mại của nước ta đã bất ngờ đảo chiều sang trạng thái thâm hụt nặng nề, với con số nhập siêu lũy kế. Đáng chú ý, theo các chuyên gia kinh tế bản chất của các nút thắt cấu trúc vốn đã xuất hiện âm thầm và có thể nhìn thấy rõ từ cách đây 2 năm.

Nghịch lý cán cân thương mại: FDI tăng kỷ lục nhưng vẫn nhập siêu sâu

Điểm đặc biệt trong giai đoạn 5 tháng đầu năm là sự bùng nổ của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoại (FDI). Số liệu cho thấy tốc độ dòng vốn FDI đổ vào Việt Nam đang đạt mức tăng trưởng mạnh mẽ nhất trong vòng 5 năm trở lại đây. Nhiều địa phương liên tục đón nhận các làn sóng dịch chuyển nhà máy từ các tập đoàn công nghệ quốc tế.

Tuy nhiên, chính sự bứt phá này lại tạo ra áp lực vô hình lên cán cân thương mại. Để phục vụ cho việc xây dựng nhà xưởng, lắp đặt dây chuyền và chuẩn bị cho làn sóng tái sản xuất quy mô lớn, kim ngạch nhập khẩu máy móc, linh kiện điện tử và nguyên vật liệu đầu vào của khối FDI đã tăng vọt đồng thuận. Tốc độ này hoàn toàn bỏ xa khả năng tăng trưởng của kim ngạch xuất khẩu thành phẩm trong ngắn hạn, dẫn đến mức thâm hụt cán cân thương mại lớn.

Chuyên gia phân tích: Dấu hiệu từ năm 2024 và bài toán năng lực nội sinh

Giải mã cho câu hỏi vì sao các chuyên gia đã dự báo được cục diện này từ 2 năm trước, các nhà phân tích kinh tế chỉ ra rằng, giai đoạn 2024 chính là thời điểm bộc lộ rõ nhất ba lỗ hổng lớn trong cấu trúc nội tại:

• Hạn chế của ngành công nghiệp hỗ trợ: Tỷ lệ nội địa hóa thấp đã được cảnh báo từ năm 2024. Khi nền sản xuất phục hồi và các đơn hàng quay trở lại, việc kim ngạch nhập khẩu vật tư tăng phi mã để bù đắp nguồn cung trong nước là điều tất yếu.

• Năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp nội: Các doanh nghiệp trong nước gặp nhiều khó khăn về dòng vốn và quy mô công nghệ từ hai năm trước. Điều này dẫn đến hệ quả là chúng ta chưa thể tận dụng tối đa sức lan tỏa và xu hướng chuyển giao từ các dự án FDI lớn.

• Cấu trúc chuỗi giá trị chưa bền vững: Hoạt động gia công thô vẫn chiếm tỷ trọng quá lớn trong cơ cấu xuất khẩu. Sự phụ thuộc này khiến giá trị thặng dư thực tế giữ lại trong nước rất thấp, làm nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các biến động vĩ mô toàn cầu.

Bên cạnh đó, việc người tiêu dùng tại các thị trường xuất khẩu chủ lực như Mỹ, EU thắt chặt chi tiêu đối với các mặt hàng không thiết yếu từ hai năm trước đã tạo ra một độ trễ nhất định, khiến đơn hàng xuất khẩu thành phẩm chưa thể bứt phá mạnh mẽ để cân bằng lại lượng hàng hóa nhập khẩu đầu vào.

Năng lực hấp thụ và thách thức xây dựng "tấm đệm giảm sốc"

Tình trạng nhập siêu sát ngưỡng 14 tỷ USD không chỉ dừng lại ở câu chuyện thương mại, mà còn trực tiếp gây áp lực lên tỷ giá USD/VND cũng như các chính sách tiền tệ trong nước.

Nhận định từ chuyên gia: Thách thức lớn nhất hiện nay của nền kinh tế Việt Nam không nằm ở việc thu hút được bao nhiêu tỷ USD vốn FDI, mà nằm ở năng lực hấp thụ vốn và khả năng xây dựng chuỗi giá trị của chính các doanh nghiệp nội địa. Nếu không thể tự chủ được nguồn cung nguyên phụ liệu trong nước, chúng ta sẽ tiếp tục rơi vào cái bẫy "xuất khẩu hộ" cho khối ngoại và chịu tổn thương sâu sắc mỗi khi chi phí logistics hay giá nguyên liệu thế giới biến động.

Để thiết lập một "tấm đệm giảm sốc" vững chắc cho nền kinh tế, các giải pháp căn cơ được đưa ra bao gồm: đẩy mạnh đầu tư chiều sâu cho công nghiệp hỗ trợ, tối ưu hóa các điều khoản chuyển giao công nghệ từ doanh nghiệp FDI, và đa dạng hóa thị trường ngách nhằm giảm áp lực thâm hụt ngắn hạn trong các chu kỳ tiếp theo.
Nguồn: CafeF