Ngày 15/06, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance xác nhận Washington và Tehran đã hoàn tất việc ký điện tử thỏa thuận gia hạn ngừng bắn, mở đường cho 60 ngày đàm phán kỹ thuật nhằm hướng tới chấm dứt cuộc chiến.

Thỏa thuận ngừng bắn đã được ký điện tử, lễ ký chính thức vẫn diễn ra

Ngày 15/06, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Mỹ và Iran đã hoàn thành việc ký kết điện tử đối với thỏa thuận kéo dài lệnh ngừng bắn hiện tại. Văn kiện này đồng thời mở ra giai đoạn đàm phán kỹ thuật kéo dài 60 ngày với mục tiêu hướng tới giải pháp chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến.

Phát biểu trên chương trình Good Morning America của ABC News, ông Vance cho biết thỏa thuận đặt Iran trước hai hướng lựa chọn rõ ràng.

Theo ông, nếu Tehran tiếp tục tìm cách khôi phục hoặc phát triển chương trình hạt nhân theo hướng quân sự, các điều khoản của thỏa thuận sẽ khiến nước này không thể tiếp cận đủ nguồn lực để thực hiện mục tiêu đó.

Ngược lại, nếu Iran chấp nhận đưa ra cam kết lâu dài, đi kèm với cơ chế giám sát và xác minh đáng tin cậy nhằm từ bỏ việc phát triển vũ khí hạt nhân, Washington sẵn sàng từng bước tái hòa nhập Iran vào nền kinh tế toàn cầu, nới lỏng một số biện pháp trừng phạt và mở ra giai đoạn mới trong quan hệ giữa hai nước.

Trong nhiều năm, Iran liên tục khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ các mục đích dân sự như phát điện và nghiên cứu khoa học.

Tuy nhiên, nhiều chính phủ phương Tây cho rằng mức độ làm giàu uranium của Tehran đã vượt xa nhu cầu dân sự thông thường. Mặc dù Iran nhiều lần bác bỏ cáo buộc phát triển vũ khí hạt nhân, các quan chức Mỹ vẫn duy trì quan điểm hoài nghi về mục tiêu thực sự của chương trình này.

Thỏa thuận được công bố sau tuyên bố của Tổng thống Trump

Những phát biểu của ông JD Vance được đưa ra chỉ một ngày sau khi Tổng thống Donald Trump thông báo trên mạng xã hội Truth Social rằng Washington và Tehran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 60 ngày.

Cuộc xung đột hiện nay bắt nguồn từ các cuộc không kích do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào Iran từ ngày 28/02.

Theo ông Vance, mặc dù thỏa thuận đã được ký bằng hình thức điện tử nhưng một lễ ký chính thức vẫn sẽ được tổ chức vào ngày 19/06.

Tuy nhiên, ông không giải thích cụ thể ý nghĩa pháp lý của lễ ký này khi văn kiện đã được các bên xác nhận bằng chữ ký điện tử trước đó.

Ông cũng cho biết toàn bộ nội dung của thỏa thuận sẽ được công bố trong tuần này, trong khi các cuộc thương lượng chi tiết vẫn tiếp tục diễn ra. Đến thời điểm hiện tại, các điều khoản đầy đủ của văn kiện vẫn chưa được tiết lộ.

Không trả lời trực diện câu hỏi về yêu cầu “đầu hàng vô điều kiện”

Trong cuộc phỏng vấn, người dẫn chương trình George Stephanopoulos đặt câu hỏi liệu thỏa thuận mới có mâu thuẫn với tuyên bố trước đây của Tổng thống Trump khi yêu cầu Iran phải "đầu hàng vô điều kiện" hay không. 

Ông Vance không trả lời trực tiếp vấn đề này.

Thay vào đó, ông nhấn mạnh lợi ích quan trọng nhất của thỏa thuận là việc khôi phục hoạt động tại eo biển Hormuz. Theo ông, tác động tích cực đã xuất hiện ngay lập tức khi giá dầu thế giới giảm mạnh chỉ trong vòng 24 giờ sau khi thông tin về thỏa thuận được công bố.

Ngoài ra, Phó Tổng thống Mỹ cho biết văn kiện cũng bao gồm điều khoản yêu cầu Iran chấm dứt việc hỗ trợ tài chính cho các tổ chức mà Washington xếp vào danh sách khủng bố.

Dù vậy, ông không công bố chi tiết về phạm vi áp dụng cũng như cơ chế giám sát việc thực hiện cam kết này.

Mỹ khẳng định Iran sẽ không nhận hỗ trợ tài chính

Trước đó, vào ngày 12/06, khi những thông tin đầu tiên về thỏa thuận xuất hiện trên truyền thông, ông Vance đã lên tiếng bác bỏ các tin đồn cho rằng Mỹ sẽ chuyển tiền hoặc cung cấp các gói hỗ trợ tài chính cho Iran như một phần của thỏa thuận.

Ông khẳng định Tehran sẽ không được nhận tiền chỉ vì ký kết văn kiện hay tham gia các cuộc đàm phán.

Tiếp tục nhấn mạnh quan điểm này vào ngày 15/06, ông cho biết kể từ thời điểm ký điện tử ngày 14/06 cho đến nay, Iran chưa nhận bất kỳ khoản tiền nào từ Mỹ và điều đó sẽ không thay đổi trong tương lai.

Thành bại của thỏa thuận phụ thuộc vào hành động của Tehran

Theo đánh giá của ông Vance, khả năng thành công của thỏa thuận hiện nay phụ thuộc chủ yếu vào việc Iran có thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ đã cam kết hay không, đặc biệt là việc chấp nhận cơ chế xác minh nhằm đảm bảo chương trình hạt nhân không được sử dụng cho mục đích quân sự.

Ông cho rằng đây là một kết quả mang lại lợi ích cho người dân Mỹ, đồng thời cũng có thể mở ra cơ hội phát triển cho người dân Iran.

Tuy nhiên, để điều đó trở thành hiện thực, Tehran cần thể hiện thiện chí thông qua những hành động cụ thể nhằm xây dựng lòng tin với cộng đồng quốc tế.

Ông nhấn mạnh rằng nếu Iran thực hiện đúng các cam kết, chính quyền Mỹ sẵn sàng hợp tác để giúp nền kinh tế nước này có thêm cơ hội phát triển và hội nhập.

Israel vẫn có thể trở thành yếu tố gây phức tạp cho tiến trình hòa bình

Khi được hỏi về việc Israel tuyên bố không tham gia thỏa thuận trong khi các chiến dịch quân sự của nước này tại Lebanon vẫn đang tiếp diễn, ông Vance thừa nhận đây là một thách thức không nhỏ.

Theo ông, tiến trình hòa bình tại Trung Đông vốn luôn rất phức tạp và bất kỳ diễn biến nào trong khu vực cũng có thể khiến việc thực thi thỏa thuận trở nên khó khăn hơn.

Ông cho rằng trong nhiều trường hợp, một lệnh ngừng bắn không thể lập tức chấm dứt hoàn toàn xung đột mà thường diễn ra theo từng bước, từ giảm cường độ giao tranh đến ngừng bắn hoàn toàn.

Dẫu vậy, ông vẫn bày tỏ niềm tin rằng thỏa thuận lần này sẽ mang lại lợi ích cho Israel, các quốc gia vùng Vịnh, Mỹ và cả người dân Iran.

JD Vance: Thỏa thuận mới có nhiều điểm vượt trội so với JCPOA

Phó Tổng thống Mỹ cũng dành thời gian so sánh thỏa thuận hiện nay với Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) được ký kết năm 2015 giữa Iran và các cường quốc.

Theo JCPOA, Iran đồng ý hạn chế chương trình hạt nhân dân sự để đổi lấy việc được dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt kinh tế và chấp nhận cơ chế giám sát quốc tế.

Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump đã quyết định rút Mỹ khỏi thỏa thuận này vào năm 2018 trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình.

Ông Vance cho rằng có nhiều lý do để khẳng định thỏa thuận mới mang lại lợi ích lớn hơn cho nước Mỹ so với JCPOA.

Theo ông, một trong những khác biệt quan trọng nhất nằm ở phản ứng của các đồng minh Arab tại vùng Vịnh. Nếu như trước đây các quốc gia này phản đối JCPOA vì cho rằng văn kiện đó khiến Iran mạnh dạn hơn trong các hoạt động gây bất ổn khu vực, thì lần này họ lại thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ. Ông Vance cho biết các đồng minh vùng Vịnh tin rằng thỏa thuận mới có thể tạo ra một động lực hoàn toàn khác cho Trung Đông và góp phần thúc đẩy sự ổn định trong khu vực.

Nguồn: Tạp chí điện tử Tài chính và Cuộc sống