Mỹ và Iran tuyên bố đã hoàn tất thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột kéo dài hơn 100 ngày, mở lại eo biển Hormuz và gia hạn lệnh ngừng bắn. 

Mỹ và Iran xác nhận đã hoàn tất thỏa thuận hòa bình

Ngày 14/6, Mỹ và Iran đồng loạt xác nhận hai bên đã đạt được thỏa thuận về việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz, đồng thời kéo dài lệnh ngừng bắn hiện tại.

Theo kế hoạch, văn kiện chính thức sẽ được ký kết vào ngày 19/6 tại Thụy Sĩ.

Trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố cho phép mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz và chấm dứt ngay lập tức lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran.

Ông Trump viết: “Tôi cho phép mở lại eo biển Hormuz hoàn toàn miễn phí và đồng thời dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của Iran. Tàu bè của thế giới hãy khởi động! Hãy để dầu được lưu thông.”

Về phía Tehran, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi xác nhận nội dung bản ghi nhớ đã được hoàn thiện và lễ ký kết chính thức sẽ diễn ra vào ngày 19/6. Ông cho biết một lệnh chấm dứt ngay lập tức và lâu dài các hoạt động quân sự trên nhiều mặt trận, bao gồm cả Lebanon, sẽ được công bố bắt đầu từ tối nay. 

Pakistan và Qatar, hai quốc gia đóng vai trò trung gian chủ chốt trong tiến trình hòa giải, cũng đã xác nhận thông tin về thỏa thuận. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết các cuộc họp kỹ thuật và ngoại giao cuối cùng sẽ được tổ chức trong tuần nhằm chuẩn bị cho lễ ký kết chính thức.

Giá dầu lao dốc sau thông tin đạt thỏa thuận

Thông tin về bước đột phá ngoại giao đã ngay lập tức tác động mạnh tới thị trường năng lượng thế giới.

Vào gần 6h30 sáng nay ngày 15/6 theo giờ Việt Nam, giá dầu WTI giao sau tại New York giảm hơn 4,6%, xuống dưới 81 USD/thùng. Trong khi đó, dầu Brent giao sau tại London mất gần 4,2%, lùi về dưới 84 USD/thùng.

Theo giới phân tích, nếu thỏa thuận được triển khai đúng lộ trình, cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu có thể bắt đầu hạ nhiệt sau nhiều tháng biến động mạnh. 

Đây được xem là bước tiến ngoại giao lớn nhất kể từ khi chiến tranh bùng phát, đồng thời tạo nền tảng cho một giải pháp hòa bình lâu dài tại Trung Đông.

Israel-Hezbollah tiếp tục là điểm nóng gây trở ngại

Thỏa thuận được công bố chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Donald Trump công khai chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu liên quan tới cuộc không kích của Israel nhằm vào Hezbollah tại khu vực ngoại ô phía Nam thủ đô Beirut của Lebanon.

Theo phía Israel, cuộc tấn công được thực hiện nhằm đáp trả vụ Hezbollah phóng máy bay không người lái vào miền Bắc Israel.

Tuy nhiên, ông Trump cho rằng hành động này có nguy cơ phá hỏng các nỗ lực đàm phán đang ở giai đoạn cuối.

Nhà lãnh đạo Mỹ nhấn mạnh cuộc tấn công của Hezbollah mà Israel viện dẫn để phản ứng chỉ mang tính chất nhỏ lẻ và không đáng để làm leo thang căng thẳng trong khu vực.

Những nội dung chính trong thỏa thuận mới

Theo Financial Times, thỏa thuận giữa Washington và Tehran bao gồm nhiều nội dung quan trọng liên quan tới an ninh, năng lượng và hạt nhân.

Đối với eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược sẽ được mở lại theo từng giai đoạn. Trong 30 ngày đầu tiên, Iran sẽ tiến hành rà phá thủy lôi và khôi phục an toàn hàng hải.

Trong thời gian gia hạn ngừng bắn kéo dài 60 ngày, Iran cam kết không thu bất kỳ khoản phí nào đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Đổi lại, Mỹ sẽ chấm dứt phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran và cấp giấy phép cho Tehran xuất khẩu dầu trong thời gian thực hiện thỏa thuận.

Hormuz là tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt của thế giới. Việc tuyến hàng hải này bị đóng cửa trong thời gian chiến tranh đã góp phần gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ.

Một trong những nội dung then chốt của thỏa thuận là vấn đề hạt nhân.

Iran tái khẳng định sẽ không phát triển hoặc sở hữu vũ khí hạt nhân. Đồng thời, Tehran và Washington sẽ khởi động các cuộc đàm phán mới nhằm giải quyết kho dự trữ uranium làm giàu của Iran.

Theo các nguồn tin tham gia đàm phán, phương án tối thiểu được hai bên xem xét là pha loãng toàn bộ lượng uranium hiện có dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Hiện Iran được cho là đang sở hữu hơn 9.000 kg uranium đã làm giàu. Trong số đó có khoảng 440 kg được làm giàu ở mức gần ngưỡng chế tạo vũ khí hạt nhân. Từ trước đến nay, Tehran vẫn khẳng định chương trình hạt nhân của nước này hoàn toàn phục vụ mục đích dân sự và hòa bình.

Các nguồn tin cho biết việc giảm nhẹ các lệnh trừng phạt đối với Iran sẽ không diễn ra ngay lập tức mà được thực hiện theo từng bước. Mức độ nới lỏng sẽ phụ thuộc vào tiến triển của các cuộc đàm phán hạt nhân sau khi bản ghi nhớ chính thức được ký kết.

Việc giải phóng tài sản bị đóng băng ở nước ngoài cũng sẽ được thực hiện theo cơ chế tương tự.

Tuy nhiên, trong thời gian gia hạn lệnh ngừng bắn 60 ngày, Mỹ sẽ cấp cho Iran giấy phép xuất khẩu dầu, giúp Tehran có thể đưa dầu trở lại thị trường quốc tế ngay trong ngắn hạn.

Chấm dứt hơn 100 ngày xung đột và hướng tới hòa bình khu vực

Cuộc chiến bắt đầu từ ngày 28/2 khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Sau đó, xung đột nhanh chóng lan rộng trên toàn khu vực Trung Đông khi Tehran đáp trả bằng các cuộc tấn công tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các đồng minh của Washington tại Vùng Vịnh.

Hệ quả là giá dầu, khí đốt và chi phí vận tải toàn cầu tăng vọt, trong khi hoạt động thương mại và du lịch trong khu vực bị gián đoạn nghiêm trọng.

Pakistan và Qatar đã dẫn đầu các nỗ lực ngoại giao nhằm kéo dài lệnh ngừng bắn đạt được ngày 8/4 thêm 60 ngày, mở lại eo biển Hormuz và xây dựng khuôn khổ đàm phán cho chương trình hạt nhân của Iran.

Một trong những điểm phức tạp nhất của tiến trình đàm phán là cuộc xung đột giữa Israel và Hezbollah. Tehran yêu cầu việc chấm dứt giao tranh tại Lebanon phải là một phần của bất kỳ thỏa thuận nào với Washington, trong khi Thủ tướng Benjamin Netanyahu nhiều lần phản đối điều kiện này.

Theo các nguồn tin ngoại giao, thỏa thuận cuối cùng đã bao gồm lời kêu gọi chấm dứt toàn bộ các hành động thù địch trong khu vực, bao gồm cả cuộc chiến giữa Israel và Hezbollah.

Nguồn: VnEconomy