OPEC/OPEC+ là những tổ chức có ảnh hưởng lớn đến thị trường năng lượng toàn cầu thông qua các quyết định liên quan đến sản lượng khai thác dầu thô. Việc hiểu rõ cơ chế hoạt động, vai trò và tác động của OPEC giúp nhà đầu tư đánh giá tốt hơn xu hướng giá dầu cũng như các cơ hội trên thị trường hàng hóa phái sinh.

OPEC và OPEC+ là gì?

OPEC là gì?

OPEC (Organization of the Petroleum Exporting Countries) là Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ, được thành lập vào tháng 9/1960 tại Baghdad (Iraq) bởi 5 quốc gia sáng lập gồm:

• Iran

• Iraq

• Kuwait

• Ả Rập Xê-út

• Venezuela

Mục tiêu ban đầu của OPEC là tăng cường sự hợp tác giữa các quốc gia xuất khẩu dầu, bảo vệ lợi ích chung của các nước thành viên và đảm bảo sự ổn định của thị trường dầu mỏ thế giới.

Trải qua nhiều thập kỷ phát triển, OPEC đã mở rộng số lượng thành viên và trở thành một trong những tổ chức có ảnh hưởng nhất đối với ngành năng lượng toàn cầu. Hiện nay, các thành viên chủ yếu đến từ khu vực Trung Đông, châu Phi và Nam Mỹ.

Một số quốc gia thành viên tiêu biểu của OPEC gồm Ả Rập Xê-út, Kuwait, Iraq, Iran, Algeria, Libya, Nigeria, Angola, Congo, Gabon, Guinea Xích đạo và Venezuela.

Trước đó, OPEC còn có sự tham gia của Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) - quốc gia nằm trong top 5 các nước có sản lượng và xuất khẩu dầu thô hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, UAE đã chính thức rời khỏi OPEC vào ngày 01/05/2026, gây ảnh hưởng đáng kể đến sản lượng chung của cả khổi OPEC. 

OPEC+ là gì?

OPEC+ là liên minh hợp tác giữa các nước thành viên OPEC và một số quốc gia sản xuất dầu lớn ngoài OPEC.

Liên minh này chính thức hình thành từ năm 2016 trong bối cảnh giá dầu thế giới lao dốc mạnh do tình trạng dư cung kéo dài. Mục tiêu của OPEC+ là phối hợp điều tiết nguồn cung dầu nhằm hỗ trợ sự ổn định của thị trường năng lượng.

Ngoài các thành viên OPEC, OPEC+ còn bao gồm nhiều quốc gia sản xuất dầu lớn như:

• Nga, một trong những nhà xuất khẩu dầu thô hàng đầu thế giới.

• Kazakhstan, quốc gia có trữ lượng dầu đáng kể tại khu vực Trung Á.

• Oman, nhà sản xuất dầu quan trọng tại Trung Đông.

• Bahrain, Brunei và một số quốc gia hợp tác khác.

Sự tham gia của Nga và các nhà sản xuất lớn ngoài OPEC giúp OPEC+ kiểm soát tỷ trọng nguồn cung dầu toàn cầu lớn hơn đáng kể so với riêng OPEC.

Vai trò, chức năng và cách thức hoạt động của OPEC

Vai trò của OPEC và OPEC+

OPEC và OPEC+ đóng vai trò là cơ chế điều phối giữa các quốc gia sản xuất dầu nhằm hạn chế những biến động quá mạnh của thị trường năng lượng.

Thông qua các chính sách sản lượng, tổ chức này hướng đến việc:

• Duy trì sự ổn định của thị trường dầu mỏ nhằm giảm thiểu các cú sốc cung cầu có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu.

• Bảo vệ lợi ích của các quốc gia xuất khẩu dầu bằng cách hỗ trợ mức giá dầu đủ hấp dẫn để đảm bảo nguồn thu ngân sách.

• Tạo điều kiện cho hoạt động đầu tư vào ngành dầu khí diễn ra ổn định hơn khi giá dầu không biến động quá cực đoan trong thời gian dài.

• Hỗ trợ cân bằng lợi ích giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng thông qua việc điều chỉnh nguồn cung phù hợp với nhu cầu thị trường.

Chức năng chính của OPEC

Để thực hiện mục tiêu ổn định thị trường, OPEC đảm nhận nhiều chức năng quan trọng như:

• Theo dõi diễn biến cung cầu dầu thô toàn cầu nhằm đánh giá mức độ cân bằng của thị trường trong từng giai đoạn.

• Thu thập và phân tích dữ liệu sản xuất, tồn kho, tiêu thụ và tăng trưởng kinh tế để phục vụ quá trình hoạch định chính sách.

• Tổ chức các cuộc họp định kỳ giữa các thành viên nhằm thảo luận và đưa ra quyết định về sản lượng khai thác.

• Phối hợp với các nước ngoài OPEC trong khuôn khổ OPEC+ để gia tăng hiệu quả điều tiết thị trường.

OPEC hoạt động như thế nào?

OPEC và OPEC+ thường tổ chức các cuộc họp định kỳ để đánh giá tình hình thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Dựa trên các yếu tố như nhu cầu tiêu thụ, tăng trưởng kinh tế, tồn kho dầu thương mại, sản lượng từ Mỹ hay các rủi ro địa chính trị, tổ chức sẽ đưa ra quyết định:

• Cắt giảm sản lượng nếu thị trường xuất hiện nguy cơ dư cung và giá dầu chịu áp lực giảm mạnh.

• Duy trì hạn ngạch hiện tại khi cung cầu tương đối cân bằng và giá dầu ổn định.

• Tăng sản lượng trong trường hợp nguồn cung thiếu hụt hoặc giá dầu tăng quá cao, gây áp lực lên lạm phát và tăng trưởng kinh tế.

Các quyết định này thường được giới đầu tư theo dõi sát sao vì có khả năng tác động trực tiếp đến giá dầu trong ngắn hạn và trung hạn.

Vì sao OPEC quy định sản lượng đối với các thành viên?

Nếu mỗi quốc gia tự do gia tăng sản lượng nhằm tối đa hóa doanh thu, thị trường có thể rơi vào tình trạng dư cung nghiêm trọng.

Khi nguồn cung vượt xa nhu cầu tiêu thụ:

• Giá dầu có thể giảm mạnh, làm suy giảm nguồn thu của các quốc gia xuất khẩu.

• Các doanh nghiệp dầu khí gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động và đầu tư mở rộng sản xuất.

• Thị trường năng lượng toàn cầu trở nên biến động hơn, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng và nền kinh tế thế giới.

Vì vậy, việc áp dụng hạn ngạch sản lượng giúp các thành viên phối hợp hành động thay vì cạnh tranh trực tiếp về sản lượng khai thác.

Tác động của OPEC đến giá dầu và thị trường tài chính

Tác động đến giá dầu

Ảnh hưởng lớn nhất của OPEC và OPEC+ nằm ở khả năng điều chỉnh nguồn cung dầu toàn cầu.

Khi OPEC+ công bố kế hoạch cắt giảm sản lượng, thị trường thường kỳ vọng nguồn cung sẽ thắt chặt hơn, từ đó hỗ trợ giá dầu tăng.

Ngược lại, nếu tổ chức quyết định tăng sản lượng hoặc phát tín hiệu nới lỏng chính sách, giá dầu có thể chịu áp lực giảm do nguồn cung được bổ sung.

Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng thực tế còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như nhu cầu tiêu thụ, tăng trưởng kinh tế toàn cầu, sản lượng dầu đá phiến Mỹ hay các diễn biến địa chính trị.

Tác động đến thị trường năng lượng

Các quyết định của OPEC không chỉ ảnh hưởng đến dầu thô mà còn tác động đến toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng.

Giá dầu thay đổi có thể kéo theo biến động đối với:

• Xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không do chi phí đầu vào của các sản phẩm này phụ thuộc trực tiếp vào dầu thô.

• Khí tự nhiên tại một số khu vực khi các nguồn năng lượng có mối quan hệ thay thế hoặc bổ trợ cho nhau.

• Hoạt động đầu tư và khai thác năng lượng khi doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch sản xuất theo diễn biến giá dầu.

Tác động đến thị trường tài chính

OPEC cũng có ảnh hưởng đáng kể đến nhiều nhóm tài sản tài chính.

Một số tác động phổ biến bao gồm:

• Cổ phiếu ngành năng lượng thường phản ứng mạnh trước các quyết định thay đổi sản lượng của OPEC+.

• Đồng tiền của các quốc gia xuất khẩu dầu như CAD, NOK hoặc RUB có thể biến động theo xu hướng giá dầu.

• Thị trường chứng khoán toàn cầu chịu ảnh hưởng gián tiếp thông qua tác động của giá năng lượng đến lạm phát và tăng trưởng kinh tế.

• Thị trường hàng hóa phái sinh ghi nhận biến động mạnh hơn khi xuất hiện các thông tin bất ngờ từ các cuộc họp OPEC.

>>>> THAM KHẢO THÊM: Petrodollar là gì? Mối quan hệ giữa hệ thống petrodollar và OPEC? 

Nhà đầu tư hàng hóa phái sinh cần theo dõi những thông tin gì từ OPEC?

Đối với nhà đầu tư giao dịch dầu thô và các sản phẩm năng lượng, việc theo dõi thông tin từ OPEC là yếu tố quan trọng trong quá trình phân tích thị trường.

Kết quả các cuộc họp OPEC/OPEC+

Đây là sự kiện có tác động trực tiếp nhất đến giá dầu.

Nhà đầu tư cần chú ý các nội dung như:

• Quyết định tăng, giảm hoặc duy trì sản lượng.

• Mức điều chỉnh cụ thể của từng quốc gia thành viên.

• Thời gian áp dụng chính sách mới.

Thông cáo và phát biểu từ các quan chức OPEC

Nhiều trường hợp thị trường phản ứng mạnh với những tín hiệu chính sách trước khi quyết định chính thức được công bố.

Các phát biểu từ Bộ trưởng Năng lượng Saudi Arabia hoặc Tổng thư ký OPEC thường được giới đầu tư theo dõi đặc biệt sát sao.

Báo cáo thị trường dầu mỏ hàng tháng

OPEC công bố báo cáo thị trường dầu mỏ (MOMR) định kỳ hàng tháng.

Báo cáo này cung cấp nhiều dữ liệu quan trọng như:

• Dự báo tăng trưởng nhu cầu dầu toàn cầu trong các quý tiếp theo.

• Ước tính sản lượng của OPEC và các nước ngoài OPEC.

• Đánh giá tình hình tồn kho dầu thế giới.

• Nhận định về triển vọng cân bằng cung cầu trên thị trường.

Mức độ tuân thủ hạn ngạch sản lượng

Không phải mọi quốc gia thành viên đều tuân thủ hoàn toàn hạn ngạch được phân bổ.

Do đó, nhà đầu tư cần theo dõi tỷ lệ thực hiện cam kết cắt giảm sản lượng của từng nước để đánh giá mức độ hiệu quả của chính sách OPEC+ đối với nguồn cung thực tế.

Kết luận

OPEC và OPEC+ là những tổ chức có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc điều tiết nguồn cung dầu thô và duy trì sự ổn định của thị trường năng lượng toàn cầu. Các quyết định về sản lượng của liên minh này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giá dầu, lạm phát, thị trường tài chính và hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh.

Nếu bạn đang quan tâm đến nhóm sản phẩm năng lượng nói chung hay dầu thô nói riêng, hãy thường xuyên cập nhật các cuộc họp, báo cáo và chính sách mới nhất từ OPEC/OPEC+ qua Vncommodities để nâng cao khả năng phân tích xu hướng và đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả hơn nhé! 

>>>> THAM KHẢO THÊM:

Hàng hóa phái sinh là gì? 

Các đặc điểm của thị trường phái sinh Việt Nam

Phân tích cơ bản trong hàng hóa phái sinh 

Quy luật cung cầu ảnh hưởng thế nào đến thị trường hàng hóa?