ĐỒNG ĐỎ ĐỔI DÒNG - MỸ VÀ ẤN VƯỢT TRUNG QUỐC TRONG CUỘC ĐUA HẠ TẦNG XANH

Nhu cầu tiêu thụ đồng đang chuyển dịch từ khu vực dẫn đầu là Trung Quốc sang hai nền kinh tế lớn khác là Hoa Kỳ và Ấn Độ do Trung Quốc bão hòa hạ tầng và xuất khẩu giảm tốc. Trong khi đó, việc hiện đại hóa mạng lưới điện, trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng xanh ở Mỹ và Ấn đang trở thành động lực chính, mở ra bức tranh tiêu thụ đồng toàn cầu đa tâm hơn.

Sự chậm lại của Trung Quốc và chuyển dịch mô hình tiêu thụ

Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ đồng lớn nhất thế giới, với mức tiêu thụ tinh luyện ước tính khoảng 15 triệu tấn trong năm nay. Tuy nhiên, tăng trưởng tiêu thụ đang được dự báo sẽ chậm lại do phần lớn nhiều dự án hạ tầng lớn đã hoàn thành và xuất khẩu ngành chế tạo bị giảm sút. Theo dự báo, thị phần tiêu thụ của Trung Quốc toàn cầu sẽ giảm từ 57% năm 2026 xuống còn khoảng 52% năm 2031.

Việc Trung Quốc xây dựng hạ tầng điện và phát triển khu vật thể từ nhiều năm trước giờ đã bước vào giai đoạn duy trì, sửa chữa và thay mới, chứ không còn là tăng trưởng mạnh như trước. Điều này dẫn tới nhận định rằng nhu cầu đồng từ Trung Quốc sẽ thấp hơn khoảng 6% năm 2031 so với năm 2026. Đồng thời, xuất khẩu sản phẩm đồng tinh chế và dây, ống đồng chế tạo từ Trung Quốc cũng đang bị ảnh hưởng bởi các biện pháp bảo hộ và thuế quan từ phương Tây, khiến thị trường xuất khẩu của nhà sản xuất lớn này bị áp lực.

Một phân tích cho rằng: thị trường đồng đang quay về với các “chu kỳ thay thế” (replacement cycles) ngoài Trung Quốc như là động lực chính - tức là thay mới, nâng cấp lưới điện, thay thế dây cáp - chứ không còn là xây dựng hoàn toàn mới như thời hoàng kim của Trung Quốc.

Hoa Kỳ - thắp lại nhu cầu đồng bằng hiện đại hóa hạ tầng và dữ liệu

Ở Hoa Kỳ, ngành điện và hạ tầng đang đối mặt với việc “đường dây - thiết bị truyền tải” đã quá tuổi: Bộ Năng lượng Mỹ từng công bố khoảng 70% đường truyền hiện hữu đã phục vụ hơn 25 năm. Chính vì vậy, nhu cầu hiện đại hóa mạng lưới điện, phát triển trung tâm dữ liệu để hỗ trợ trí tuệ nhân tạo và mở rộng sản xuất đang tạo ra sức kéo lớn đối với tiêu thụ đồng.

Theo dự báo, nhu cầu đồng ở Mỹ sẽ tăng lên khoảng 2,2 triệu tấn vào năm 2031, tức gần tăng 50% so với năm 2026. Việc Mỹ áp thuế nhập khẩu 50% đối với ống đồng và dây đồng xuất khẩu từ Trung Quốc, đồng thời khuyến khích sản xuất nội địa, càng thúc đẩy dòng chảy đồng tinh luyện và chế phẩm chuyển hướng vào thị trường Mỹ và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Thêm vào đó, chiến lược sản xuất trong nước và bảo hộ ngành chế tạo đã khiến Mỹ trở thành điểm đến ngày càng hấp dẫn của đồng tinh luyện và chế phẩm. Sự chuyển dịch này làm thay đổi chuỗi cung ứng toàn cầu của nguyên liệu đồng, từ “Trung Quốc dẫn đầu” sang mô hình phân tán, đa cực hơn.

Ấn Độ - tăng tốc nhờ mục tiêu năng lượng không hóa thạch và mở rộng truyền tải

Ấn Độ là một trong hai quốc gia nổi bật được dự báo sẽ bứt phá trong tiêu thụ đồng nhờ tham vọng phát triển năng lượng sạch: quốc gia này đặt mục tiêu đạt 500 GW công suất không dùng nhiên liệu hóa thạch trước năm 2030. Để đạt mục tiêu đó, mạng lưới truyền tải và phân phối điện sẽ phải được mở rộng mạnh mẽ, từ đó kéo theo nhu cầu đồng cho dây, cáp, trạm biến áp.

Dự báo cho thấy nhu cầu đồng ở Ấn Độ sẽ vượt 1 triệu tấn trong giai đoạn tới, tức tăng hơn 30% so với hiện tại. Tư vấn từ công ty nghiên cứu cho biết ở châu Á (trừ Trung Quốc), từ năm 2025 đến 2030, tiêu thụ đồng có thể tăng khoảng 25% lên hơn 9,2 triệu tấn; và riêng ngành hạ tầng điện, trung tâm dữ liệu, viễn thông có thể tăng khoảng 35% lên khoảng 2,2 triệu tấn.

Sự tăng tốc ở Ấn Độ, kết hợp với xu hướng toàn cầu dịch chuyển sang năng lượng sạch và kỹ thuật số, làm cho quốc gia này đóng vai trò quan trọng hơn trong tổng cầu đồng toàn cầu. Đây là một bước chuyển lớn so với mô hình trước kia vốn bị chi phối chủ yếu bởi Trung Quốc.

Những yếu tố cấu trúc và thị trường đồng toàn cầu thay đổi

Thị trường đồng giờ đây không chỉ phụ thuộc vào một quốc gia dẫn dắt như trước mà đang trở nên đa cực hơn, với nhiều động lực khu vực và ứng dụng công nghệ mới. Các chính sách bảo hộ mậu dịch, như áp thuế hàng xuất khẩu đồng và dây đồng từ Trung Quốc vào Mỹ, đang làm biến dạng dòng chảy hàng hóa đồng trên toàn cầu và thay đổi cấu trúc lưu kho, giao nhận.

Ví dụ, kho lưu trữ tại London Metal Exchange (LME) đang giảm mạnh khi lượng đồng chuyển sang Mỹ nhằm tránh thuế quan - dẫn tới biểu hiện thời gian giao hàng ngắn (backwardation) lớn hơn. Đồng thời, chuỗi cung ứng gặp rủi ro từ việc thiếu nguồn tinh quặng đồng (copper concentrate), thiếu đầu tư vào mỏ mới và tác động của biến đổi khí hậu tới sản lượng nguyên liệu - làm cho cung bị chặn lại mặc dù nhu cầu đang tăng.

Tất cả những yếu tố này - từ chu kỳ thay thế, công nghệ mới, chính sách bảo hộ, phân bố lại sản xuất, cho tới rủi ro cung ứng nguyên liệu - đều đang góp phần chuyển đổi cách thức vận hành của thị trường đồng. Nhà sản xuất, nhà giao dịch và nhà đầu tư cần nhìn nhận lại động lực thị trường thay vì dựa vào mô hình Trung Quốc đơn cực như trước đây.