Sau hơn ba thập kỷ cải cách và mở cửa, Trung Quốc từng đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng, trung bình 10% mỗi năm, từ cuối thập niên 1970 đến năm 2011. Tuy nhiên, từ năm 2012 đến 2018, tăng trưởng bắt đầu chậm lại, duy trì ở mức 7-8%. Đây là giai đoạn lãnh đạo Trung Quốc tự tin triển khai nhiều chiến lược lớn, nhằm biến quốc gia này thành cường quốc xã hội chủ nghĩa hiện đại.

Giai đoạn vàng và sự chuyển đổi

Năm 2013, Trung Quốc khởi động Sáng kiến Một vành đai Một con đường (BRI), năm 2025 công bố kế hoạch Chế tạo Trung Quốc 2025. Tuy nhiên, từ khoảng năm 2020, kinh tế Trung Quốc đối mặt với hàng loạt thách thức mới, xuất phát từ cả yếu tố nội tại lẫn áp lực bên ngoài.

Một trong những vấn đề nghiêm trọng là sự sụp đổ của thị trường bất động sản. Tỷ lệ đầu tư vào xây dựng nhà ở từng chiếm tới 25% GDP, khiến kinh tế phụ thuộc nặng nề vào lĩnh vực này. Thế nhưng, từ năm 2021, nhu cầu mua nhà giảm mạnh, kéo theo sự suy giảm đầu tư. Nguyên nhân bao gồm thay đổi nhân khẩu học, tỷ lệ thất nghiệp cao trong giới trẻ, và giá nhà vượt xa khả năng chi trả của người dân.

Áp lực từ bên ngoài

Ngoài khủng hoảng bất động sản, Trung Quốc còn đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ Mỹ. Từ năm 2018, chính quyền Donald Trump áp dụng nhiều biện pháp bảo hộ, bao gồm tăng thuế nhập khẩu và hạn chế Trung Quốc tiếp cận công nghệ tiên tiến. Dưới thời Joe Biden, chiến lược này tiếp tục được đẩy mạnh với sự tham gia của các đồng minh tại khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương.

Hệ quả là nhiều công ty đa quốc gia chuyển cơ sở sản xuất ra khỏi Trung Quốc. Các tập đoàn lớn như Honda, Samsung, và IBM đều giảm hiện diện hoặc rút hoàn toàn khỏi thị trường này. Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Trung Quốc cũng suy giảm nghiêm trọng.

Ảnh hưởng đến Việt Nam

Những biến động kinh tế tại Trung Quốc không chỉ tác động trong nước mà còn lan tỏa đến các quốc gia khác, đặc biệt là Việt Nam. Với vị thế là đối tác thương mại lớn của cả Mỹ và Trung Quốc, Việt Nam đang trở thành tâm điểm trong chính sách đối ngoại của hai cường quốc này.

Việt Nam hiện là một trong những điểm đến hàng đầu của FDI, đặc biệt từ các công ty chuyển dịch khỏi Trung Quốc. Tuy nhiên, các dự án đầu tư từ Trung Quốc cần được thẩm định kỹ lưỡng, tránh trở thành nơi trung chuyển hàng hóa để né thuế.

Mối quan hệ thương mại Việt - Mỹ cũng đối diện nhiều thách thức. Mỹ hiện chiếm 28% xuất khẩu của Việt Nam, nhưng áp lực từ chính sách thương mại Mỹ, đặc biệt nếu chính quyền Trump 2.0 áp thuế mạnh hơn, có thể ảnh hưởng lớn đến xuất siêu và tăng trưởng kinh tế.

Hướng đi tương lai

Để giảm thiểu rủi ro, Việt Nam cần tận dụng cơ hội tái cơ cấu công nghiệp, tập trung vào các dự án FDI chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu công nghệ và môi trường. Ngoài ra, cần đẩy mạnh chiến lược hội nhập sâu rộng hơn với các thị trường khác ngoài Mỹ và Trung Quốc.

Về phần mình, Trung Quốc đã đề ra chiến lược "tuần hoàn kép", nhấn mạnh cả tiêu dùng nội địa lẫn xuất khẩu. Tuy nhiên, sự bất an trong xã hội và chính sách kém hiệu quả khiến các mục tiêu này khó đạt được.

Trong tương lai, với những thách thức từ quốc tế và nội tại, Trung Quốc sẽ cần nỗ lực lớn để duy trì tốc độ tăng trưởng. Còn Việt Nam, nếu tận dụng tốt cơ hội và quản lý rủi ro hiệu quả, có thể không chỉ đối phó thành công với áp lực, mà còn đạt được những bước tiến xa hơn.

Đọc thêm:

Hàng hóa phái sinh là gì? Tìm hiểu cách đầu tư hàng hóa sinh lời