Kịch bản quen thuộc lặp lại tại Washington

Từ ngày 1/10, Chính phủ Mỹ chính thức đóng cửa sau khi các cuộc đàm phán ngân sách giữa Tổng thống Donald Trump và Quốc hội rơi vào bế tắc. Đây là lần đóng cửa thứ 15 kể từ năm 1981, làm dấy lên nhiều lo ngại về những tác động sâu rộng nếu tình trạng này kéo dài.

Việc đóng cửa đồng nghĩa với sự gián đoạn trong việc công bố dữ liệu kinh tế liên bang, một yếu tố đặc biệt quan trọng với các nhà hoạch định chính sách tại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trong bối cảnh cơ quan này đang phải cân nhắc quyết định về lãi suất.

Dù vậy, nhìn lại lịch sử, các lần đóng cửa trước đây thường chỉ để lại tác động ngắn hạn và hiếm khi gây ảnh hưởng vĩ mô lâu dài. Tuy nhiên, nền kinh tế hiện nay vốn đang mong manh, khiến cho nỗi lo lần này trở nên lớn hơn.

Fed trong thế khó vì thiếu dữ liệu

Tác động tức thời và rõ rệt nhất của việc Chính phủ Mỹ đóng cửa chính là thiếu hụt dữ liệu kinh tế quan trọng. Điều này khiến Fed gặp khó khăn khi chuẩn bị cho cuộc họp chính sách tiền tệ vào ngày 28 và 29/10, trong đó quyết định về lãi suất phụ thuộc nhiều vào các số liệu về việc làm và lạm phát.

Chủ tịch  Fed chi nhánh Chicago, ông Austan Goolsbee, thừa nhận sự tiếc nuối khi ngân hàng trung ương không có trong tay các số liệu chính thức vào đúng thời điểm cần thiết. Ông đặt câu hỏi liệu sự chậm lại của thị trường lao động chỉ mang tính tạm thời hay báo hiệu nguy cơ suy thoái, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của dữ liệu chính xác để đánh giá tình hình.

Ngay trong ngày đầu tiên chính phủ đóng cửa, báo cáo của ADP cho thấy khu vực tư nhân bất ngờ cắt giảm 32.000 việc làm trong tháng Chín. Tuy nhiên, không có dữ liệu đối chứng từ Cục Thống kê Lao động Mỹ, các nhà phân tích buộc phải đưa ra nhận định dựa trên nguồn số liệu thay thế.

Theo Oxford Economics, việc thiếu thông tin khiến họ phải điều chỉnh dự báo, đưa khả năng Fed cắt giảm lãi suất sớm hơn dự kiến, từ tháng 12 lên tháng 10.

Lịch sử và tác động kinh tế trong quá khứ

Các lần đóng cửa chính phủ Mỹ trước đây hiếm khi để lại tác động kinh tế lớn. Theo thống kê, từ năm 1977, chính phủ đã 20 lần không đáp ứng kịp thời hạn cấp ngân sách, với thời gian đóng cửa trung bình khoảng 8 ngày.

Tuy nhiên, đợt đóng cửa năm 2018 kéo dài tới 35 ngày, dài nhất trong lịch sử, gây ra nhiều bất tiện. Dù vậy, chi tiêu tiêu dùng tại Mỹ trong các lần đóng cửa thường vẫn tăng trung bình 0,5%. Sự sụt giảm sau đó chủ yếu do các yếu tố khác như cuộc chiến thương mại với Trung Quốc hay tác động giảm dần của chính sách cắt giảm thuế.

Khác với quá khứ, lần đóng cửa này diễn ra khi nền kinh tế Mỹ khá mong manh. Theo S&P Global Ratings, mỗi tuần chính phủ đóng cửa có thể khiến tăng trưởng GDP giảm 0,1–0,2%. Moody’s Analytics cũng ước tính thiệt hại tương đương 0,1% GDP thực tế hàng năm cho mỗi tuần bị ảnh hưởng.

Ngoài GDP, tâm lý người tiêu dùng – vốn chiếm tới 70% chi tiêu trong nền kinh tế Mỹ – cũng thường suy giảm trong các lần chính phủ đóng cửa. Giáo sư Gerald Epstein tại Đại học Massachusetts, Amherst, cho rằng sự kiện này chắc chắn sẽ gây tác động tiêu cực nếu kéo dài.

Phản ứng của thị trường tài chính

Ngay trong ngày đầu tiên đóng cửa, các tài sản rủi ro của Mỹ đã chao đảo. Giá vàng – kênh trú ẩn an toàn truyền thống – lập kỷ lục cao mới trong năm, trong khi lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm giảm do số liệu việc làm đáng thất vọng.

Theo chuyên gia Luke Bartholomew từ Aberdeen, sự kiện này làm gia tăng lo ngại về uy tín thể chế, tình hình tài khóa và mức độ ổn định của nền kinh tế Mỹ.

Ông Joe Brusuelas, chuyên gia tại RSM U.S., nhận định đồng USD có thể chịu áp lực lớn nếu đóng cửa kéo dài và dẫn tới tình trạng sa thải nhân viên liên bang. Khi đó, vốn đầu tư có thể dịch chuyển sang euro hoặc yen.

Trên phạm vi toàn cầu, việc đóng cửa còn làm giảm tâm lý chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư, thúc đẩy dòng vốn chảy vào vàng, tiền điện tử hoặc hàng hóa.

Dù vậy, lịch sử cho thấy chứng khoán Mỹ thường phục hồi nhanh chóng. Chỉ số S&P 500 đã tăng trong cả bốn lần đóng cửa gần nhất, trong đó có đợt 2018 khi chỉ số này bật tăng hơn 10%. UBS khuyến nghị nhà đầu tư nên tập trung vào các động lực thị trường dài hạn như chính sách tiền tệ nới lỏng, lợi nhuận doanh nghiệp mạnh mẽ và dòng vốn chảy vào công nghệ AI.

Nguy cơ tín nhiệm và triển vọng

Các cơ quan xếp hạng tín nhiệm lớn như Fitch và S&P Global Ratings đều cho rằng việc đóng cửa không ảnh hưởng ngay lập tức đến tín nhiệm quốc gia của Mỹ. Tuy nhiên, S&P cảnh báo những tác động gián tiếp có thể tích tụ, đặc biệt nếu tình trạng nghỉ việc tạm thời kéo dài làm giảm chi tiêu tiêu dùng và gia tăng bất ổn trong chính sách tiền tệ.

Như vậy, lần đóng cửa chính phủ thứ 15 của Mỹ đang đặt nền kinh tế lớn nhất thế giới vào thế khó xử. Dù tác động tức thời có thể chỉ là “vết xước” theo lịch sử, nhưng trong bối cảnh nền kinh tế mong manh và nhiều yếu tố bất ổn, rủi ro biến “vết xước” thành “vết thương” vẫn hiện hữu.

Nguồn: Vietstock