Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh, trong đó đề xuất loại bỏ ngành nghề sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ôtô khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện. Động thái này đang tạo ra nhiều ý kiến trái chiều từ doanh nghiệp và các hiệp hội liên quan.

Ba doanh nghiệp lớn trong ngành gồm Thaco, TC Group và VinFast đã đồng loạt gửi kiến nghị tới Thủ tướng cùng các bộ, ngành liên quan để đề xuất cân nhắc lại phương án trên.

Theo Thaco, ngành công nghiệp ôtô là lĩnh vực nền tảng, có tác động lớn đến nhiều ngành kinh tế khác cũng như liên quan trực tiếp đến an toàn xã hội, môi trường và sức khỏe cộng đồng. Do đó, việc duy trì các điều kiện kinh doanh là cần thiết để đảm bảo chất lượng sản phẩm và trách nhiệm của doanh nghiệp trong suốt vòng đời sử dụng xe.

Doanh nghiệp này cho rằng các yêu cầu về nhà xưởng, dây chuyền sản xuất, cơ sở bảo hành, bảo dưỡng không phải rào cản hành chính mà là tiêu chuẩn nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và đảm bảo chất lượng phương tiện lưu thông trên thị trường.

Cùng quan điểm, VinFast nhận định việc duy trì các điều kiện kỹ thuật và cơ sở vật chất giúp thể hiện năng lực và cam kết đầu tư lâu dài của doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ôtô. Hãng lo ngại nếu bãi bỏ hoàn toàn các điều kiện kinh doanh, thị trường có thể xuất hiện các doanh nghiệp không đủ năng lực, ảnh hưởng tới chất lượng sản phẩm và quyền lợi người tiêu dùng.

Trong khi đó, TC Group cho rằng việc xóa bỏ điều kiện kinh doanh sẽ tạo lợi thế lớn cho các doanh nghiệp nhập khẩu ôtô so với các đơn vị đã đầu tư quy mô lớn vào sản xuất, lắp ráp trong nước. Theo doanh nghiệp này, điều đó có thể khiến ngành sản xuất ôtô nội địa mất động lực phát triển và giảm khả năng nội địa hóa.

Trước đó, Bộ Công Thương cũng từng đưa ra những cảnh báo tương tự. Cơ quan này cho rằng nếu bỏ các quy định hiện hành, một số doanh nghiệp có thể chuyển sang nhập khẩu thân xe gần hoàn chỉnh rồi chỉ thực hiện lắp ráp đơn giản tại Việt Nam. Điều này có nguy cơ khiến ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước chậm phát triển và làm suy giảm tỷ lệ nội địa hóa.

Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng lo ngại nguy cơ các doanh nghiệp nước ngoài lợi dụng Việt Nam như một điểm trung chuyển để né quy định xuất xứ hàng hóa, đặc biệt trong bối cảnh nhiều quốc gia đang dư thừa công suất sản xuất ôtô.

Ở chiều ngược lại, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) lại ủng hộ phương án bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với ngành ôtô. Theo VCCI, hiện nay mọi xe ôtô sản xuất hoặc nhập khẩu đều phải trải qua các bước kiểm tra an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường trước khi được lưu hành.

Cơ quan này cho rằng các giấy phép kinh doanh hiện tại chủ yếu mang tính “tiền kiểm”, gây tăng chi phí tuân thủ mà không tạo thêm giá trị bảo vệ an toàn công cộng. VCCI đánh giá cơ chế hậu kiểm hiện nay như đăng kiểm, triệu hồi xe lỗi và trách nhiệm sản phẩm đã đủ để kiểm soát thị trường.

Theo VCCI, các yêu cầu về cơ sở bảo hành, giấy ủy quyền chính hãng hay chứng nhận kiểu loại từ nước ngoài đang tạo rào cản lớn cho doanh nghiệp mới gia nhập thị trường, khiến thị trường ôtô bị chi phối bởi một số doanh nghiệp lớn và làm giá xe tại Việt Nam duy trì ở mức cao so với khu vực.

VCCI cũng cho rằng các quy định hiện hành vốn được thiết kế cho mô hình sản xuất ôtô truyền thống có thể không còn phù hợp với xu hướng xe điện, xe tự hành và công nghệ mới. Kinh nghiệm từ Mỹ, châu Âu, Nhật Bản hay Hàn Quốc cho thấy các quốc gia này chủ yếu quản lý bằng tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế hậu kiểm thay vì cấp phép điều kiện sản xuất, lắp ráp.

Hiện ngành công nghiệp ôtô Việt Nam đóng góp hơn 3% GDP và tạo việc làm cho khoảng 200.000 lao động trực tiếp. Năm 2025, sản lượng xe sản xuất, lắp ráp trong nước đạt hơn 500.000 xe, chiếm khoảng 65-75% tổng doanh số thị trường.

Tuy nhiên, tỷ lệ nội địa hóa của ngành ôtô Việt Nam vẫn ở mức thấp, trung bình khoảng 7-10% đối với xe con, thấp hơn nhiều so với mức 70-80% của Thái Lan. Đây tiếp tục là bài toán lớn đối với chiến lược phát triển ngành công nghiệp ôtô trong nước trong giai đoạn tới.