Spread là chiến lược giao dịch dựa trên sự chênh lệch giá giữa các hợp đồng tương lai nhằm tối ưu hóa lợi nhuận và hạn chế rủi ro trong đầu tư hàng hóa phái sinh. Đây là một trong những hình thức giao dịch được sử dụng rộng rãi trên thế giới bởi các nhà đầu tư cá nhân, quỹ đầu tư cũng như doanh nghiệp phòng hộ giá hàng hóa. Trong bài viết dưới đây, VnCommodities sẽ giúp nhà đầu tư hiểu đầy đủ về spread, các loại spread phổ biến cũng như quy trình giao dịch spread.

Khái niệm về Spread

Giao dịch Spread là một chiến lược kinh doanh chênh lệch giá giữa các hợp đồng kỳ hạn tiêu chuẩn (futures contract). Trong giao dịch spread, nhà đầu tư sẽ đồng thời thực hiện một vị thế mua và một vị thế bán trên hai hợp đồng khác nhau nhằm tìm kiếm lợi nhuận từ sự thay đổi của mức chênh lệch giá giữa hai hợp đồng đó.

Khác với giao dịch thông thường chỉ phụ thuộc vào xu hướng tăng hoặc giảm của thị trường, giao dịch spread tập trung vào mối tương quan giá giữa hai hợp đồng. Chính vì vậy, spread được đánh giá là chiến lược có khả năng kiểm soát rủi ro tốt hơn trong nhiều trường hợp.

Các nhà đầu tư trên thị trường luôn tìm kiếm phương pháp vừa tối ưu lợi nhuận vừa hạn chế biến động bất lợi. Futures Spread là một chiến lược đáp ứng khá tốt các nhu cầu này bởi nhiều đặc điểm nổi bật như mức ký quỹ thấp hơn, khả năng phòng hộ rủi ro cao hơn và biến động giá thường ổn định hơn so với việc nắm giữ một hợp đồng đơn lẻ.

Trong nhiều trường hợp, việc giao dịch spread còn giúp nhà đầu tư dễ dàng quản trị vị thế nắm giữ cũng như tận dụng phần ký quỹ khả dụng cho các chiến lược đầu tư khác.

Một số trường hợp phù hợp với giao dịch Spread

Giao dịch spread được áp dụng trong nhiều trường hợp khác nhau tùy thuộc vào mục tiêu đầu tư và điều kiện thị trường.

Một số trường hợp phổ biến bao gồm:

• Khi có thông tin tác động mạnh đến giá của một kỳ hạn nhất định nhưng không ảnh hưởng nhiều đến các kỳ hạn khác của cùng loại hàng hóa.

• Khi nhà đầu tư muốn tận dụng đặc tính hội tụ giá giữa các kỳ hạn khác nhau của cùng một mặt hàng.

• Khi rủi ro biến động giá giữa các kỳ hạn của cùng loại hàng hóa không quá lớn, giúp việc quản trị ký quỹ dễ dàng hơn.

• Khi nhà đầu tư muốn sử dụng hai vị thế đối nghịch để khóa lợi nhuận hoặc phòng vệ rủi ro.

• Khi cả hai kỳ hạn của cùng một loại hàng hóa được kỳ vọng sẽ biến động cùng chiều nhưng biên độ khác nhau.

• Khi nhà đầu tư cần thực hiện chuyển tháng đáo hạn hoặc tiếp tục duy trì trạng thái phòng hộ đối với hàng hóa vật chất.

• Khi muốn tận dụng ưu đãi ký quỹ thấp hơn của spread để gia tăng hiệu quả sử dụng vốn.

Ngoài ra, spread còn được sử dụng như một dạng hedging giữa các mặt hàng có liên quan hoặc có thể thay thế cho nhau. Ví dụ như giao dịch ngược chiều giữa dầu đậu tương và dầu WTI, giữa Ngô CBOT và Đậu tương CBOT hoặc giữa dầu thô và xăng thành phẩm được tinh chế từ dầu thô.

Bên cạnh đó, giao dịch spread còn được sử dụng để khóa lợi nhuận trong chuỗi sản xuất như giao dịch giữa đậu tương, khô đậu tương và dầu đậu tương.

Lợi ích khi giao dịch Spread

Hợp đồng spread là hợp đồng thể hiện chênh lệch giá giữa các tháng kỳ hạn trên thị trường tương lai. Khi giao dịch spread, nhà đầu tư đồng thời mua một hợp đồng và bán một hợp đồng khác tại cùng thời điểm.

Đây là một trong những loại giao dịch được sử dụng phổ biến trên thị trường quốc tế, đóng vai trò quan trọng trong cả hoạt động đầu cơ lẫn phòng hộ giá.

Do hai vị thế có khả năng bù trừ rủi ro cho nhau nên spread thường được đánh giá là có mức biến động thấp hơn giao dịch outright thông thường. Chính vì vậy, mức ký quỹ duy trì và ký quỹ mở mới vị thế spread thường thấp hơn đáng kể.

Trong nhiều năm qua, spread đã được nhiều doanh nghiệp và nhà đầu tư, đặc biệt trong ngành cà phê, sử dụng như một công cụ hỗ trợ hoạt động kinh doanh và phòng vệ rủi ro giá hàng hóa.

Việc triển khai rộng rãi giao dịch spread tại Việt Nam giúp bổ sung thêm công cụ còn thiếu trên thị trường hàng hóa tập trung, đồng thời đưa thị trường trong nước tiến gần hơn với chuẩn quốc tế.

Phân loại giao dịch Spread

Giao dịch spread được chia thành ba nhóm chính:

• Inter-month Spread (giao dịch liên kỳ hạn)

• Inter-commodity Spread (giao dịch liên hàng hóa)

• Inter-exchange Spread (giao dịch liên Sở)

Ngoài ra còn có Commodity Product Spreads – một trường hợp đặc biệt liên quan đến nguyên liệu đầu vào và sản phẩm đầu ra sau chế biến.

Inter-month Spread (Intra-market)

Inter-month Spread, còn được gọi là calendar spread, là chiến lược mua và bán hợp đồng tương lai của cùng một loại hàng hóa nhưng khác tháng đáo hạn.

Ví dụ, nhà đầu tư mua cặp spread Ngô CBOT kỳ hạn tháng 07/2023 và kỳ hạn tháng 09/2023. Điều này đồng nghĩa với việc nhà đầu tư nắm giữ vị thế mua hợp đồng Ngô tháng 07/2023 và đồng thời nắm giữ vị thế bán hợp đồng Ngô tháng 09/2023.

Trong cùng một loại hàng hóa, giá các tháng kỳ hạn thường biến động cùng chiều và có xu hướng tương đồng với nhau. Tuy nhiên, do sự khác biệt về mùa vụ, cung cầu, thanh khoản hoặc yếu tố vận chuyển, mỗi tháng kỳ hạn có thể phản ánh biến động giá khác nhau. Điều này tạo ra chênh lệch giá giữa các tháng kỳ hạn và mang đến cơ hội giao dịch inter-month spread.

Nhà đầu tư giao dịch inter-month spread thường tập trung vào mức thay đổi của chênh lệch giá giữa hai tháng hợp đồng thay vì dự đoán xu hướng tuyệt đối của giá hàng hóa.

Trong phần lớn trường hợp, một chân vị thế có thể bị lỗ trong khi chân còn lại có lãi. Nếu phần lợi nhuận lớn hơn phần thua lỗ thì giao dịch spread vẫn sinh lời.

Khi giao dịch inter-month spread, nhà đầu tư cần nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hàng hóa cơ sở như mùa vụ, thời tiết, cung cầu hoặc tồn kho. So với các loại spread khác, inter-month spread thường được đánh giá là dễ giao dịch hơn vì chỉ cần tập trung vào một loại hàng hóa.

Inter-commodity Spread (Inter-market Spread)

Inter-commodity Spread là chiến lược đồng thời mua và bán các hợp đồng tương lai có cùng một tháng kỳ hạn của các loại hàng hóa khác nhau nhưng có liên hệ với nhau hoặc có khả năng thay thế nhau.

Ví dụ, nhà đầu tư bán cặp spread Lúa mì kỳ hạn tháng 12/2021 và Ngô kỳ hạn tháng 12/2021. Điều này đồng nghĩa với việc nhà đầu tư nắm giữ vị thế bán hợp đồng Lúa mì tháng 12/2021 và vị thế mua hợp đồng Ngô tháng 12/2021.

Ngô và lúa mì là hai loại nông sản có thể thay thế cho nhau trong ngành thức ăn chăn nuôi. Thị trường lúa mì cũng chịu ảnh hưởng mạnh từ thị trường ngô và thường có xu hướng biến động theo ngô.

Khi giá ngô tăng mạnh hơn giá lúa mì, các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi có thể gia tăng tỷ trọng lúa mì để thay thế ngô. Chính mối liên hệ đặc biệt này đã tạo cơ hội cho các nhà đầu tư giao dịch inter-market spread nhằm tận dụng chênh lệch giá giữa hai loại hàng hóa đối với cùng một tháng kỳ hạn.

Ngoài ra, nhà đầu tư còn có thể giao dịch inter-commodity spread giữa các mặt hàng được niêm yết trên các Sở giao dịch khác nhau.

Ví dụ, trên Sở giao dịch CME có thể giao dịch spread giữa hợp đồng Ngô CBOT và Chicago Ethanol NYMEX do ngô là nguyên liệu đầu vào để sản xuất ethanol.

Commodity Product Spreads

Commodity Product Spreads là hình thức giao dịch spread giữa nguyên liệu thô và các sản phẩm đầu ra trong quá trình chế biến.

Một số cặp hợp đồng giao dịch Spread phổ biến:

• Soybean Crush Spread

Soybean Crush Spread là chiến lược mua hợp đồng kỳ hạn tiêu chuẩn đậu tương đồng thời bán hợp đồng kỳ hạn tiêu chuẩn khô đậu tương và dầu đậu tương.

Những người tham gia soybean crush spread thường quan tâm đến lợi nhuận tiềm năng trong quá trình nghiền đậu tương thành các sản phẩm đầu ra.

Các doanh nghiệp chế biến sử dụng spread này để phòng hộ rủi ro giá, trong khi nhà đầu tư đầu cơ tận dụng biến động chênh lệch giá nhằm tìm kiếm lợi nhuận.

Mã giao dịch của sản phẩm này trên CQG là SOMI01Z21.

• The Crack Spread

Crack Spread thể hiện chênh lệch giữa dầu thô và các sản phẩm tinh chế từ dầu như xăng, dầu sưởi hoặc các sản phẩm chưng cất khác.

“Cracking” là thuật ngữ trong ngành dầu khí dùng để chỉ quá trình lọc dầu thô thành các sản phẩm hoàn chỉnh.

Spread này thường được các nhà máy lọc dầu và nhà đầu tư sử dụng để phòng hộ lợi nhuận trong hoạt động sản xuất nhiên liệu.

• The Spark Spread

Spark Spread là spread giữa khí tự nhiên và điện năng, trong đó khí tự nhiên là nguyên liệu đầu vào để sản xuất điện. Các công ty điện lực thường sử dụng spark spread để ước tính lợi nhuận từ các nhà máy điện chạy bằng khí gas.

Ngoài spark spread còn có dark spread – chiến lược tương tự nhưng sử dụng than đá làm nguyên liệu đầu vào.

Ký quỹ đối với Spread

Mức ký quỹ phản ánh biến động giá và mức độ rủi ro của hàng hóa cơ sở hoặc mối quan hệ giữa các hàng hóa trong spread (đối với giao dịch Spread có nhiều hơn một hàng hóa cơ sở).

Thông thường, ký quỹ của spread thấp hơn đáng kể so với ký quỹ của hợp đồng kỳ hạn tiêu chuẩn bởi spread có mức biến động thấp hơn và khả năng phòng vệ rủi ro cao hơn.

Ví dụ:

• Ký quỹ hợp đồng Đậu tương: 3.000 USD

• Ký quỹ hợp đồng Ngô: 1.500 USD

Nếu giao dịch outright cả hai hợp đồng, tổng ký quỹ là 4.500 USD. Tuy nhiên, khi giao dịch spread giữa Đậu tương và Ngô, mức ký quỹ chỉ khoảng 1.125 USD.

Cách tính ký quỹ cho Inter-month Spread

Công thức tính ký quỹ:

Ký quỹ ban đầu = Ký quỹ chân 1 – Ký quỹ chân 2 + Intra Spread Charge

Trong đó, CME sẽ công bố mức ký quỹ cho từng nhóm intramarket spread theo hệ thống SPAN.

Ví dụ, theo hình dưới đây, cặp spread Đậu tương kỳ hạn tháng 05/2021 và tháng 09/2021 có mức ký quỹ khoảng 1.425 USD.

Cách tính ký quỹ cho Inter-commodity Spread

Ví dụ với cặp spread Ngô và Đậu tương tỷ lệ 1:2, áp dụng Inter Rate = 65%.

• Ký quỹ Ngô: 1.500 USD

• Ký quỹ Đậu tương: 3.500 USD

Tổng ký quỹ trước khi áp dụng Inter Rate:

1.500 + (3.500 × 2) = 8.500 USD

Sau khi áp dụng Inter Rate:

8.500 × (1 – 65%) = 3.975 USD

Cách lấy hợp đồng Spread trên CQG

Để giao dịch spread trên CQG, khách hàng cần được cấp quyền cross-margin và phải đặt lệnh đúng tỷ lệ của cặp spread.

Inter-month Spread

Cấu trúc mã spread:

Mã hàng hóa + S + Khoảng cách giữa 2 kỳ hạn + Tháng kỳ hạn gốc + Năm kỳ hạn gốc

Trong đó:

• Mã hàng hóa: là mã CQG của hàng hóa giao dịch spread

• S: là ký hiệu quy ước cho spread

• Khoảng cách giữa 2 kỳ hạn: là số thứ tự của kỳ hạn phía sau kỳ hạn gốc

• Tháng kỳ hạn gốc: là tháng được chọn làm gốc của spread

• Năm kỳ hạn gốc: là năm kỳ hạn được chọn làm kỳ hạn gốc của spread

Ví dụ: ZCES3K22 là spread giữa K22 và kỳ hạn thứ 3 tiếp theo là Z22

Trong CQG, chiều mua inter-month spread mặc định là mua tháng gần và bán tháng xa. Ngược lại, chiều bán là bán tháng gần và mua tháng xa.

Inter-commodity Spread

Đối với inter-commodity spread, CQG sẽ quy định mã riêng cho từng cặp spread.

Ví dụ: ZWAZCEZ21 là mã spread giữa Lúa mì kỳ hạn tháng 12/2021 và Ngô kỳ hạn tháng 12/2021.

Khi mua cặp spread này đồng nghĩa với việc mua Lúa mì và bán Ngô cùng kỳ hạn. Khi bán spread nghĩa là bán Lúa mì và mua Ngô.

Điều kiện mở tài khoản giao dịch Spread

Để được phép giao dịch spread, tài khoản của khách hàng cần có số dư hoặc giá trị tài sản ròng ký quỹ tối thiểu từ 1 tỷ VNĐ.

Dựa trên báo cáo sao kê cuối ngày, nếu số dư tài khoản và giá trị tài sản ròng đều thấp hơn 1 tỷ VNĐ, tài khoản sẽ bị chuyển sang trạng thái Liquidation Only. Trong trạng thái này, khách hàng chỉ được phép đóng các vị thế hiện có mà không thể mở thêm vị thế mới.

Khách hàng vẫn có thể rút tiền bình thường. Tuy nhiên, để hủy trạng thái Liquidation Only và tiếp tục giao dịch, khách hàng cần bổ sung thêm tiền để đáp ứng yêu cầu ký quỹ tối thiểu.

Hướng dẫn mở tài khoản giao dịch Spread

Khách hàng đã có tài khoản Futures và muốn mở thêm tài khoản Spread

Bước 1: Khách hàng yêu cầu thành viên kinh doanh mở thêm tài khoản spread.

Bước 2: Khách hàng ký phụ lục mở tài khoản bổ sung và đăng ký tạo Account/Account + Trader CQG kèm kết nối giá (nếu có).

Bước 3: Thành viên kinh doanh gửi email (mẫu 1-S) cho Trung tâm Thanh toán Bù trừ, kèm đầy đủ hồ sơ gồm:

• Bản scan Phụ lục mở tài khoản giao dịch bổ sung (Yêu cầu mở tài khoản giao dịch Spread);

• Bản “Danh sách đăng ký thông tin trên CQG cho tài khoản giao dịch Futures và tài khoản giao dịch Spread” (file Excel và PDF có dấu xác nhận của thành viên kinh doanh) – (mẫu 4-S).

Bước 4: Trung tâm Thanh toán Bù trừ kiểm tra hồ sơ và điều kiện giao dịch. Nếu hợp lệ, Trung tâm Thanh toán Bù trừ mở tài khoản spread và kích hoạt CQG Trader.

Khách hàng chưa có tài khoản Futures và muốn mở tài khoản Spread

Bước 1: Khách hàng yêu cầu thành viên kinh doanh mở tài khoản futures và spread.

Bước 2: Ký Hợp đồng mở tài khoản giao dịch Futures và Phụ lục mở tài khoản giao dịch bổ sung (Yêu cầu mở tài khoản giao dịch Spread).

Bước 3: Thành viên kinh doanh cập nhật đầy đủ thông tin khách hàng trên hệ thống.

Bước 4: Thành viên kinh doanh gửi hồ sơ đến Trung tâm Thanh toán Bù trừ gồm:

• Bản scan trang số 01 của hợp đồng mở tài khoản giao dịch (đầy đủ chữ ký, con dấu của Thành viên kinh doanh và khách hàng);

• Scan Phụ lục mở tài khoản giao dịch bổ sung (Yêu cầu mở tài khoản giao dịch Spread);

• Scan CMND/Hộ chiếu/CCCD bản gốc (đủ 2 mặt);

• Bản “Danh sách đăng ký thông tin trên CQG cho tài khoản giao dịch Futures và tài khoản giao dịch Spread” (file Excel và PDF có dấu xác nhận của Thành viên kinh doanh) – (mẫu 4-S).

Bước 5: Trung tâm Thanh toán Bù trừ kiểm tra hồ sơ và kích hoạt tài khoản nếu khách hàng đáp ứng đầy đủ điều kiện.

Hướng dẫn đóng tài khoản giao dịch Spread

Bước 1: Khách hàng yêu cầu Thành viên kinh doanh đóng tài khoản spread.

Bước 2: Thành viên kinh doanh gửi email yêu cầu khóa tài khoản đến Trung tâm Thanh toán Bù trừ.

Bước 3: Nếu tài khoản đủ điều kiện đóng (số dư tài khoản ≥ 0):

• Trung tâm Thanh toán Bù trừ điều chỉnh hạn mức giao dịch về 0

• Quản lý rủi ro hủy CQG Trader của tài khoản giao dịch spread nếu có

Bước 4: Trung tâm Thanh toán Bù trừ thông báo hoàn tất việc đóng tài khoản spread cho thành viên kinh doanh.

Kết luận

Spread là một trong những chiến lược giao dịch quan trọng và phổ biến trong thị trường hàng hóa phái sinh hiện nay. Việc hiểu rõ spread là gì, giao dịch spread hoạt động như thế nào sẽ giúp nhà đầu tư xây dựng chiến lược giao dịch hiệu quả hơn.

Không chỉ hỗ trợ tối ưu lợi nhuận, spread còn là công cụ quản trị rủi ro quan trọng đối với cả nhà đầu tư cá nhân lẫn doanh nghiệp phòng hộ giá hàng hóa. Với ưu điểm về ký quỹ thấp, khả năng phòng vệ tốt và tính linh hoạt cao, giao dịch spread ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong hoạt động đầu tư hàng hóa phái sinh trên toàn cầu.

Nếu bạn muốn biết thêm nhiều kiến thức đầu tư, đặc biệt là về thị trường hàng hóa phái sinh, hãy liên hệ VnCommodities để được hỗ trợ và tư vấn chi tiết.