Chỉ số PMI là gì? Phân loại, vai trò của chỉ số PMI trong nền kinh tế

Trong bối cảnh kinh tế biến động, mọi người cũng quan tâm hơn tới các chỉ số kinh tế. Bên cạnh lạm phát, PMI cũng là một chỉ số quan trọng được dùng để đánh giá tình trạng kinh tế. Vậy chỉ số PMI là gì? Mời bạn cùng chúng tôi tìm hiểu về chỉ số này trong bài viết dưới đây.

Chỉ số PMI là gì?

Chỉ số PMI (Purchasing Managers' Index) là một chỉ số kinh tế được sử dụng để đo mức độ hoạt động của ngành sản xuất và dịch vụ trong một nền kinh tế. PMI được tính toán từ việc khảo sát các quản lý mua hàng về mức độ hoạt động của các nhà máy, xí nghiệp, cửa hàng và các dịch vụ.

Chỉ số PMI được các quốc gia công bố hàng tháng và là một trong những chỉ số kinh tế quan trọng được sử dụng để đánh giá tình hình kinh tế của một quốc gia và toàn cầu. Nó có thể được sử dụng để dự báo xu hướng tăng trưởng của nền kinh tế, giá cả và thị trường  tài chính. Chỉ số này sẽ giúp cho người quan sát có cái nhìn toàn diện về hoạt động của các doanh nghiệp trong ngành sản xuất và dịch vụ.

Cách tính chỉ số PMI

Ta có thể tính PMI theo công thức sau:

PMI = (P1 x 1) + (P2 x 0.5) + (P3 x 0)

Trong đó:

P1 là phần trăm câu trả lời là tình hình hoạt động kinh tế “có cải thiện”

P2 là phần trăm câu trả lời tình hình hoạt động kinh tế “không thay đổi”

P3 là phần trăm câu trả lời tình hình hoạt động kinh tế “suy giảm”

Do chỉ số này có giá trị nằm trong khoảng từ 0 đến 100 nên ta lấy mốc 50 làm chuẩn để phân tích.

Trong đó:

• Chỉ số PMI > 50, điều đó cho thấy ngành sản xuất đang phát triển.

• Chỉ số PMI < 50, điều đó cho thấy ngành sản xuất đang suy thoái.

• Chỉ số PMI = 50, điều đó cho thấy ngành sản xuất đang cân bằng.

Chỉ số PMI được sử dụng rộng rãi bởi các chuyên gia kinh tế, các nhà đầu tư và các nhà quản lý doanh nghiệp để đưa ra quyết định đầu tư và dự đoán xu hướng kinh tế.

Phân loại PMI

PMI liên quan tới sản xuất và cung ứng hàng hóa dịch vụ nên gồm 2 loại sau: PMI sản xuất và PMI dịch vụ.

Chỉ số PMI sản xuất

Chỉ số PMI sản xuất là thước đo đại diện cho sức khỏe của khối nhà máy, xí nghiệp và các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến, chế tạo, công nghiệp nặng và công nghiệp nhẹ. Đây được coi là chỉ số nhạy cảm nhất với chu kỳ kinh tế vì ngành sản xuất luôn là nơi đầu tiên phản ứng khi chuỗi cung ứng toàn cầu có sự thay đổi về nhu cầu tiêu dùng.

Thành phần PMI sản xuất gồm 5 yếu tố: đơn hàng mới (30%), sản xuất (25%), việc làm (20%), giao hàng từ nhà cung cấp (15%) và hàng tồn kho (10%). Số liệu tính toán được tập hợp từ khảo sát của những nhà cung ứng và quản lý thu mua từ hơn 400 doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực sản xuất khác nhau.

Sự thay đổi về tỷ trọng này giúp các nhà phân tích bóc tách được bản chất của sự tăng trưởng. Nếu PMI sản xuất tăng do đơn đặt hàng mới tăng mạnh, đó là tín hiệu tăng trưởng bền vững. Ngược lại, nếu chỉ số tổng thể tăng nhưng động lực chủ yếu lại đến từ việc tích trữ hàng tồn kho trong khi đơn hàng mới sụt giảm, nền kinh tế sản xuất thực chất đang rơi vào tình trạng ứ đọng và đối mặt với rủi ro suy thoái.

Chỉ số PMI dịch vụ 

Chỉ số PMI dịch vụ, hay còn được gọi ở một số quốc gia là PMI phi sản xuất (Non-Manufacturing PMI), ra đời để đo lường mức độ năng động của các ngành như tài chính, ngân hàng, vận tải, du lịch, nhà hàng, khách sạn, công nghệ thông tin và bán lẻ.

Chỉ số PMI dịch vụ được ứng dụng để dự đoán tình hình của các ngành công nghiệp dịch vụ nói chung. Chỉ số này gồm 3 thành phần là hoạt động kinh doanh, số lượng đơn đặt hàng mới và thời gian giao hàng của nhà cung ứng. Tỷ trọng mỗi thành phần được điều chỉnh theo thời vụ. 

Số liệu tính toán PMI dịch vụ thu thập từ bảng khảo sát của hơn 370 nhà quản lý chuỗi cung ứng thuộc 62 lĩnh vực phi sản xuất. Những nhà quản lý này đại diện cho 9 khu vực tương ứng trong hệ thống phân ngành chuẩn (Standard Industrial Classification – SIC).

Các chỉ số PMI quan trọng với nhà đầu tư tài chính

Mặc dù hầu như quốc gia nào cũng tiến hành đo lường và công bố báo cáo chuỗi cung ứng hàng tháng, các nhà đầu tư vĩ mô trên thị trường tài chính quốc tế thường chỉ dồn sự tập trung vào dữ liệu của hai siêu cường kinh tế lớn nhất hành tinh là Mỹ và Trung Quốc.

Các chỉ số PMI Mỹ 

Nền kinh tế Mỹ sở hữu hai hệ thống báo cáo PMI song hành được công bố hàng tháng bởi hai tổ chức độc lập là Viện Quản lý Cung ứng (ISM) và S&P Global. 

Chỉ số ISM PMI do Viện Quản lý Cung ứng Mỹ công bố được xem là chỉ số có lịch sử lâu đời và sở hữu trọng số tâm lý nặng nhất đối với thị trường tài chính toàn cầu. Khảo sát của ISM chủ yếu tập trung vào các tập đoàn kinh tế lớn, các công ty đa quốc gia có tầm ảnh hưởng mang tính hệ thống. Do quy mô của các đối tượng khảo sát rất lớn, mỗi khi dữ liệu ISM PMI được công bố và có sự chênh lệch mạnh so với dự báo, thị trường tài chính Mỹ sẽ lập tức rung lắc dữ dội, đẩy biên độ dao động của tỷ giá và giá vàng lên mức rất cao.

Ngược lại, chỉ số S&P Global PMI của Mỹ áp dụng một bộ mẫu khảo sát có phạm vi rộng hơn và bao phủ toàn diện hơn cấu trúc nền kinh tế thực. Khảo sát này tính toán dựa trên dữ liệu của cả các doanh nghiệp quy mô lớn lẫn các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Mỹ. Mặc dù S&P Global PMI phản ánh sát hơn bức tranh sức mua tổng thể của toàn bộ nền kinh tế nội địa, nhưng xét về mức độ tác động trực tiếp tạo ra xu hướng giá ngắn hạn trên bảng điện tử, chỉ số này thường xếp sau một bậc so với sức nặng của ISM PMI.

Chỉ số PMI Trung Quốc 

Chỉ số PMI Trung Quốc do chính phủ công bố (NBS PMI) chủ yếu tập trung vào các doanh nghiệp, tập đoàn thuộc sở hữu của nhà nước với quy mô cực lớn và hoạt động trong các ngành công nghiệp nặng truyền thống. Trong khi đó, chỉ số Caixin PMI, được khảo sát bởi tập đoàn truyền thông Caixin phối hợp cùng S&P Global, lại hướng ống kính vào các doanh nghiệp tư nhân, các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ nằm ở các vùng kinh tế trọng điểm ven biển.

Đối với các nhà đầu tư quốc tế, Caixin PMI được đánh giá là một chỉ báo có tính khách quan cao và phản ánh chính xác hơi thở năng động của chuỗi cung ứng cũng như sức mua thực tế của khối kinh tế tư nhân Trung Quốc. Khi Caixin PMI của Trung Quốc tăng trưởng mạnh và duy trì vững chắc trên mốc năm mươi điểm, đó là lời khẳng định rằng các nhà máy tư nhân đang tăng tốc gom hàng, trực tiếp tạo ra một bệ đỡ vững chắc thúc đẩy giá các mặt hàng năng lượng và kim loại tăng trưởng.

Cách đọc chỉ số PMI trong lịch kinh tế

Trong lịch kinh tế sẽ có 3 cột dữ liệu là Previous (số liệu của kỳ trước), Forecast (dự báo của các chuyên gia) và Real (số liệu thực tế của kỳ này). PMI tính bằng % và mức trung bình là 50.

Nếu dữ liệu thực tế của PMI > 50, chứng tỏ nền kinh tế nói chung đang có xu hướng tích cực, sản phẩm đang mở rộng. 

Ngược lại, nếu số liệu PMI thực tế < 50, bằng chứng cho thấy nền kinh tế nói chung đang có xu hướng tiêu cực, sản xuất đang bị thu hẹp. 

Vai trò của chỉ số PMI trong nền kinh tế

Đo lường tình hình kinh tế

Chỉ số PMI được sử dụng để đánh giá tốc độ tăng trưởng hoặc suy yếu về dịch vụ sản xuất của một công ty hoặc một quốc gia. Nếu chỉ số PMI lớn hơn 50, tình hình sản xuất đang phát triển và hoạt động sản xuất được mở rộng. Ngược lại, nếu chỉ số PMI nhỏ hơn 50, các hoạt động kinh doanh đang thu hẹp. Chỉ số PMI cũng được sử dụng để đánh giá các chỉ số khác như GDP, CPI.

Quyết định quản lý thu mua hàng hóa

Chỉ số PMI là căn cứ để quản lý thu mua đưa ra các quyết định mua hàng hóa phục vụ sản xuất. Dựa trên chỉ số PMI, họ có thể đánh giá tổng số lượng hàng hóa, mức giá sản phẩm cũng như các yếu tố khác có liên quan. Chẳng hạn, khi nhận được đơn đặt hàng, họ sẽ quyết định sản xuất dựa trên tổng số lượng sản phẩm được đặt hàng. Khi kiểm tra hàng tồn kho, họ sẽ nhận biết được số lượng sản phẩm hiện có và cần bổ sung bao nhiêu sản phẩm để hoàn thiện đơn hàng. Từ đó, họ có thể cân đối lượng sản phẩm để hoàn thành đơn hàng và dự trữ sản phẩm sẵn có cho kinh doanh trong thời gian tiếp theo.

Tác động lên các đơn vị cung ứng

Chỉ số PMI được các đơn vị cung ứng sử dụng để ước lượng lượng nhu cầu sản phẩm và đưa ra chiến lược điều chỉnh giá phù hợp với thị trường. Khi số lượng đặt hàng tăng, nhu cầu mua hàng tăng cao, các đơn vị cung ứng có thể tăng giá sản phẩm, kéo theo sự tăng giá của các đơn vị cung cấp nguyên vật liệu. Ngược lại, khi số lượng đặt hàng giảm, nhu cầu mua hàng giảm, các đơn vị cung ứng có thể giảm.

Ưu và nhược điểm của chỉ số PMI

Ưu điểm

PMI được công bố đều đặn hàng tháng nên còn được gọi là chỉ số "trẻ", cung cấp dữ liệu cập nhật giúp chính phủ, doanh nghiệp và nhà đầu tư dự báo xu hướng kinh tế một cách nhanh chóng và chính xác hơn. 

Chỉ số này được tính toán từ khảo sát thực tế với các nhà quản lý thu mua, đảm bảo các quyết định kinh tế được đưa ra dựa trên cơ sở dữ liệu đáng tin cậy. 

Bên cạnh đó, PMI còn hỗ trợ các nhà quản lý đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và cung cấp cơ sở để đưa ra các quyết định cải thiện hoạt động sản xuất.

Nhược điểm

PMI chỉ phản ánh tình hình của khu vực sản xuất và chế biến, không đại diện cho toàn bộ các ngành kinh tế, đặc biệt là khu vực dịch vụ. 

Chỉ số PMI không phản ánh được các thay đổi trong môi trường kinh doanh tổng thể và không bao gồm các yếu tố như biến động thị trường chứng khoán hay các xu hướng giá cả dài hạn. 

Ảnh hưởng của chỉ số PMI các nền kinh tế lớn đến thị trường tài chính

Khi các số liệu PMI của những siêu cường kinh tế như Mỹ hay Trung Quốc được công bố, dòng vốn toàn cầu ngay lập tức có sự dịch chuyển và tái cơ cấu danh mục đầu tư. Nguyên lý vận hành cốt lõi của dòng tiền trên thị trường tài chính tuân theo quy luật rằng chỉ số PMI của quốc gia nào sẽ tác động trực tiếp và mạnh mẽ nhất đến đồng nội tệ của quốc gia đó, từ đó gián tiếp định giá lại các loại tài sản tài chính có liên quan trên phạm vi toàn cầu.

Tác động trực tiếp đến thị trường ngoại hối và sức mạnh đồng tiền

Thị trường ngoại hối là nơi phản ứng nhạy bén nhất với các thông báo về chỉ số PMI. Khi một quốc gia công bố chỉ số PMI thực tế cao hơn nhiều so với dự báo của các chuyên gia kinh tế, điều đó chứng tỏ nền kinh tế thực của quốc gia đó đang tăng trưởng vô cùng khỏe mạnh. Tín hiệu này khiến các nhà đầu tư kỳ vọng Ngân hàng Trung ương của họ sẽ duy trì chính sách thắt chặt tiền tệ hoặc neo lãi suất ở mức cao để kiểm soát lạm phát, từ đó thu hút dòng vốn ngoại hối đổ vào và đẩy giá trị đồng nội tệ tăng vọt.

Hiện tượng này rõ rệt nhất khi nhìn vào chỉ số PMI Mỹ, nơi một kết quả vượt kỳ vọng sẽ lập tức kích hoạt đà tăng giá mạnh mẽ cho đồng đô la Mỹ, trong khi một kết quả sụt giảm sâu dưới mốc năm mươi sẽ khiến đồng bạc xanh bị bán tháo ngay lập tức.

Tác động lan tỏa đến thị trường vàng và các loại tài sản kỹ thuật số

Vàng và các loại tài sản kỹ thuật số hàng đầu như Bitcoin vốn được định giá trực tiếp bằng đồng đô la Mỹ trên các sàn giao dịch quốc tế, đồng thời đóng vai trò là những kênh trú ẩn an toàn khi hệ thống tài chính gặp rủi ro. Mối quan hệ giữa chỉ số PMI Mỹ và giá vàng thường mang tính chất nghịch đảo rõ rệt.

Khi chỉ số PMI Mỹ được công bố với một con số tích cực bùng nổ, nền kinh tế ổn định và đồng đô la Mỹ mạnh lên sẽ làm giảm bớt nhu cầu phòng vệ rủi ro của dòng tiền, trực tiếp tạo ra áp lực đè nặng và kéo giá vàng cũng như thị trường crypto đi xuống. Ngược lại, khi các báo cáo PMI Mỹ liên tục sụt giảm và chìm sâu dưới mốc năm mươi điểm, bóng ma suy thoái kinh tế hiện hữu sẽ khiến đồng đô la Mỹ suy yếu, kích hoạt dòng tiền tháo chạy từ các kênh đầu tư mạo hiểm sang vàng và tài sản kỹ thuật số để bảo toàn vốn, tạo động lực cho giá các tài sản này tăng phi mã.

Tác động điều hướng dòng vốn trên thị trường chứng khoán

Đối với thị trường chứng khoán, chỉ số PMI đóng vai trò là một lăng kính dự báo sớm về kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết trong hai đến ba quý tiếp theo. Khi chỉ số PMI tổng hợp duy trì vững chắc trên mốc năm mươi điểm và có xu hướng tăng đều, các quỹ đầu tư lớn hiểu rằng dòng đơn đặt hàng đang dồi dào, doanh thu và lợi nhuận của các doanh nghiệp sẽ khả quan, từ đó kích thích lực mua đẩy các chỉ số chứng khoán lớn đi lên.

Tuy nhiên, trong một số giai đoạn lạm phát căng thẳng, nếu chỉ số PMI tăng quá nóng vượt xa mọi dự báo, thị trường chứng khoán có thể phản ứng tiêu cực do lo ngại Ngân hàng Trung ương sẽ mạnh tay tăng lãi suất để hạ nhiệt nền kinh tế, làm tăng chi phí vay vốn của doanh nghiệp.

Ảnh hưởng của chỉ số PMI đến thị trường hàng hóa phái sinh

Trong số các phân khúc tài chính, thị trường hàng hóa phái sinh là nơi chịu tác động thâm sâu và trực diện nhất từ chỉ số PMI sản xuất. Do hàng hóa thô là đầu vào bắt buộc của chu kỳ sản xuất, biến động của PMI phản ánh chính xác sự thay đổi trong tổng cầu của thị trường toàn cầu. Khi hoạt động tại các nhà máy ở Mỹ và Trung Quốc mở rộng, nhu cầu tiêu thụ nguyên liệu thô sẽ tăng lên, trực tiếp đẩy giá hàng hóa phái sinh dịch chuyển theo đồ thị tỷ lệ thuận.

Định hình xu hướng giá của nhóm hàng hóa năng lượng

Dầu thô, xăng dầu và khí tự nhiên được ví như nguồn nhiên liệu vận hành toàn bộ guồng quay công nghiệp và logistics của thế giới. Bất kỳ một sự trồi sụt nào của chỉ số PMI sản xuất tại hai quốc gia tiêu thụ năng lượng hàng đầu là Mỹ và Trung Quốc cũng có thể làm xoay chuyển cán cân cung cầu trong ngắn và trung hạn.

Khi chỉ số ISM PMI của Mỹ và Caixin PMI của Trung Quốc đồng loạt công bố những con số tăng trưởng mạnh mẽ, thị trường hàng hóa phái sinh sẽ lập tức phản ứng bằng việc đẩy giá dầu thô WTI và dầu thô Brent tăng vọt nhờ kỳ vọng các nhà máy sẽ tăng công suất tiêu thụ nhiên liệu. Ngược lại, khi chỉ số PMI của hai đại công xưởng này tụt sâu dưới ngưỡng năm mươi điểm, tâm lý lo ngại về một giai đoạn đóng băng sản xuất và thừa cung năng lượng sẽ bao trùm, khiến giá dầu thô lập tức bước vào chu kỳ lao dốc.

Quyết định trục giá của nhóm kim loại công nghiệp

Nhóm kim loại cơ bản, tiêu biểu là đồng, quặng sắt, nhôm và thép, là những mặt hàng nhạy cảm bậc nhất với chỉ số PMI sản xuất, đặc biệt là chỉ số Caixin PMI của Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu kim loại lớn nhất thế giới. Mặt hàng đồng phái sinh thường được các chuyên gia kinh tế gọi với cái tên Tiến sĩ Đồng vì khả năng dự báo chính xác thể trạng của ngành công nghiệp nặng.

Mỗi khi chỉ số Caixin PMI của Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng vượt bậc trên mốc năm mươi, điều đó đồng nghĩa với việc các công ty chế tạo và xây dựng tại quốc gia này đang bước vào giai đoạn gom hàng nguyên liệu quy mô lớn, tạo ra một lực cầu khổng lồ đẩy giá đồng và giá thép trên các sàn phái sinh quốc tế tăng phi mã. Khi chỉ số này suy yếu, áp lực giảm giá lên nhóm kim loại công nghiệp sẽ xuất hiện ngay lập tức do lo ngại các nhà máy cắt giảm sản lượng đầu vào.

Hỗ trợ nền tảng giá cho nhóm hàng hóa nông sản

Mặc dù nhóm hàng hóa nông sản như đậu tương, ngô, lúa mì hay đường chịu sự chi phối nặng nề từ các yếu tố tự nhiên như thời tiết và dịch bệnh, chỉ số PMI vẫn nắm giữ vai trò điều tiết quan trọng về mặt sức mua và chuỗi cung ứng. Chỉ số PMI dịch vụ và sản xuất tăng trưởng đồng bộ cho thấy thu nhập và mức độ chi tiêu của người dân đang ổn định, đồng thời hệ thống logistics toàn cầu không bị nghẽn mạch.

Sự thông suốt và tăng trưởng này đảm bảo cho nhu cầu tiêu thụ thức ăn chăn nuôi, chế biến lương thực thực phẩm luôn ở mức cao, từ đó thiết lập một vùng đệm hỗ trợ tăng giá bền vững cho các hợp đồng nông sản phái sinh, giúp các nhà đầu tư vững tâm hơn khi thiết lập các vị thế mua dài hạn.

Hơn nữa, PMI không cung cấp thông tin về chất lượng sản phẩm hay mức độ hài lòng của khách hàng, đồng thời dữ liệu có thể mang tính chủ quan do dựa vào đánh giá cá nhân của người được khảo sát.

Kết luận

Chỉ số PMI không chỉ đơn thuần là những con số thống kê khô khan xuất hiện hàng tháng trên lịch kinh tế, mà chính là chiếc la bàn định hướng cho mọi dòng chảy rủi ro trên thị trường tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, trong một kỷ nguyên mà thông tin vĩ mô biến đổi với tốc độ chóng mặt, việc phân tích dữ liệu PMI một cách đơn lẻ là chưa đủ để đảm bảo chiến thắng. Nhà đầu tư cần một bệ đỡ thông tin toàn diện, sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các chỉ số cung cầu thực tế và một hệ thống quản trị rủi ro nghiêm ngặt.

Nếu bạn đang tìm kiếm một kênh đầu tư hợp pháp, an toàn với tính thanh khoản cao và tỷ suất sinh lời hấp dẫn dưới sự bảo trợ của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam, hãy để Vncommodities đồng hành cùng bạn. Truy cập ngay vào website Vncommodities để không bỏ lỡ các bài phân tích kỹ thuật chuyên sâu, các báo cáo độc quyền bóc tách dòng tiền vĩ mô và lịch công bố chỉ số PMI thời gian thực chuẩn xác nhất.