Nếu sản lượng cà phê tiếp tục giảm, Việt Nam có thể đối mặt với nguy cơ mất vị trí dẫn đầu về nguồn cung robusta vào tay Brazil ngay trong năm tới. Vào cuối tháng 11, giá cà phê nhân tại Tây Nguyên đã đạt 127-131 triệu đồng/tấn, nhưng nhiều nông dân vẫn giữ hàng, kỳ vọng giá sẽ tiếp tục tăng. Điều này cho thấy sự nhạy bén hơn của người trồng cà phê với biến động thị trường, nhưng đồng thời gây áp lực lớn lên các nhà xuất khẩu, làm gián đoạn nguồn cung toàn cầu trong tương lai.

Theo Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), trong 11 tháng đầu năm 2024, Việt Nam xuất khẩu 1,25 triệu tấn cà phê, đạt giá trị kỷ lục 4,92 tỉ USD, giảm 8% về khối lượng nhưng tăng 40,5% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Giá robusta đã chạm mức cao nhất lịch sử, vượt 5.000 USD/tấn, cao nhất kể từ tháng 5/1977. Nhờ đó, tài chính của người trồng cà phê được cải thiện đáng kể. Họ đã chuyển từ vay vốn để sản xuất sang gửi tiền vào ngân hàng, cho thấy sự thay đổi lớn trong đời sống kinh tế.

Mặc dù giá cà phê đang ở mức cao, ngành cà phê  Việt Nam đối mặt với hai thách thức lớn: Sản lượng giảm mạnh do ảnh hưởng của thời tiết bất lợi và chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu như Simexco DakLak cho biết họ phải chờ nông dân bán hàng mới có thể nhận thêm các đơn hàng mới. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại hơn là việc sụt giảm sản lượng liên tục có thể khiến Việt Nam đánh mất vị trí ưu tiên trong mắt các nhà rang xay quốc tế, nhường chỗ cho Brazil.

Hiện tại, Việt Nam có 709.000 ha đất trồng cà phê, nhưng sản lượng đang sụt giảm nghiêm trọng do tác động của El Niño. Lượng mưa thiếu hụt trong mùa hoa cà phê, việc sử dụng ít phân bón và chuyển đổi đất trồng sang cây ăn trái như sầu riêng đã làm giảm diện tích cà phê. Với robusta chiếm đến 90% tổng sản lượng xuất khẩu, sự suy giảm này không chỉ ảnh hưởng đến vị thế của Việt Nam mà còn đẩy thị trường cà phê toàn cầu vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng.

Một tín hiệu tích cực là Liên minh Châu Âu (EU) đã tạm hoãn áp dụng Quy định chống phá rừng (EUDR) thêm một năm, giảm áp lực thu mua từ các nhà rang xay Châu Âu. Tuy nhiên, dự báo của Volcafe cho thấy tình trạng thiếu hụt robusta sẽ còn kéo dài trong niên vụ 2024-2025, khiến giá cà phê duy trì ở mức cao trong thời gian tới. Tại Việt Nam, sản lượng cà phê của niên vụ 2024-2025 được dự báo chỉ đạt 27 triệu bao, thấp hơn 2 triệu bao so với ước tính của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), chủ yếu do thời tiết khắc nghiệt và hạn hán tại Tây Nguyên.

Trước những thách thức này, ngành cà phê Việt Nam cần chuyển đổi mạnh mẽ sang hướng phát triển bền vững để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Các phương pháp canh tác tiên tiến, tăng cường sử dụng công nghệ và sự hỗ trợ từ Chính phủ thông qua đầu tư cơ sở hạ tầng sẽ là chìa khóa đảm bảo nguồn cung trong dài hạn. Các chương trình hợp tác công tư, như Sản xuất kết hợp bảo vệ tài nguyên và an sinh xã hội (PPI Compact) tại Đắk Lắk, đang dần tạo ra những mô hình canh tác bền vững và tăng khả năng phục hồi cho người trồng cà phê.

Theo Tiến sĩ Majo George từ Đại học RMIT, khả năng thích ứng của nông dân và sự hỗ trợ từ các chính sách là yếu tố quyết định để vượt qua khó khăn. Chỉ khi đó, Việt Nam mới có thể giữ vững vị thế là nhà cung cấp robusta hàng đầu thế giới trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh khốc liệt.

Kinh nghiệm đầu tư hàng hóa phái sinh - 5 bước đơn giản để đầu tư hàng hóa thành công