Trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu bước vào giai đoạn biến động mạnh hơn kể từ năm 2020, mô hình phân bổ tài sản truyền thống 60/40 giữa cổ phiếu và trái phiếu đang dần mất đi hiệu quả phòng thủ vốn có. Theo phân tích của BlackRock, sự gia tăng đồng thời của biến động và tương quan giữa cổ phiếu và trái phiếu đang khiến nhiều nhà đầu tư buộc phải tìm kiếm các kênh đa dạng hóa mới như vàng, Bitcoin và các chiến lược đầu tư thay thế.

Báo cáo cho thấy các tài sản thay thế không chỉ giúp giảm tương quan với thị trường cổ phiếu mà còn có khả năng cải thiện hiệu suất điều chỉnh theo rủi ro trong môi trường kinh tế bất ổn, lạm phát cao và địa chính trị phức tạp. Đặc biệt, vàng và Bitcoin đang nổi lên như hai tài sản có mức tương quan thấp với nhau cũng như với thị trường chứng khoán truyền thống.

Danh mục truyền thống 60/40 đang đối mặt áp lực lớn hơn sau năm 2020

BlackRock cho rằng các cú sốc địa chính trị và kinh tế xuất hiện ngày càng thường xuyên trong những năm gần đây đã làm thay đổi cấu trúc vận động của thị trường tài chính toàn cầu. Từ xung đột Nga – Ukraine năm 2022, chính sách thuế quan của Mỹ cho tới căng thẳng tại Trung Đông, các sự kiện này khiến nhà đầu tư buộc phải xem xét lại cách thức xây dựng danh mục đầu tư.

Theo BlackRock, vai trò truyền thống của trái phiếu như một công cụ phòng thủ cho cổ phiếu đã suy giảm rõ rệt kể từ sau năm 2020. Trong giai đoạn trước đây, cổ phiếu và trái phiếu thường có tương quan âm, tức khi chứng khoán giảm thì trái phiếu có xu hướng tăng, giúp cân bằng rủi ro danh mục. Tuy nhiên, môi trường lãi suất cao và lạm phát kéo dài đã khiến mối quan hệ này thay đổi đáng kể.

Trong Biểu đồ 1 về mức thay đổi biến động và tương quan giữa cổ phiếu với trái phiếu, BlackRock cho biết biến động thường niên của S&P 500 đã tăng từ 12,5% trong giai đoạn 2010–2019 lên 16,9% từ năm 2020 đến 2026. Đồng thời, biến động của trái phiếu Bloomberg US Aggregate Bond Index cũng tăng từ 2,9% lên 6,0%.

Đáng chú ý hơn, tương quan giữa cổ phiếu và trái phiếu đã chuyển từ mức âm -0,15 trong thập niên 2010 lên mức dương 0,52 trong giai đoạn 2020–2026. Điều này đồng nghĩa cổ phiếu và trái phiếu đang có xu hướng giảm cùng nhau nhiều hơn, khiến khả năng phòng thủ của danh mục 60/40 suy yếu đáng kể.

BlackRock đánh giá môi trường hiện tại khiến nhà đầu tư phải chấp nhận mức rủi ro cao hơn để đổi lấy cùng một mức lợi nhuận như trước đây. Đây là nguyên nhân chính khiến nhiều tổ chức tài chính bắt đầu tìm kiếm các nguồn đa dạng hóa mới ngoài cổ phiếu và trái phiếu truyền thống.

Tài sản thay thế và chiến lược đầu tư thay thế nổi lên như công cụ giảm rủi ro danh mục

BlackRock chia nhóm “alternative investments” thành hai nhóm chính gồm tài sản thay thế và chiến lược đầu tư thay thế.

Trong đó, tài sản thay thế là những tài sản nằm ngoài nhóm cổ phiếu và trái phiếu truyền thống như bất động sản, hạ tầng, hàng hóa, thị trường tư nhân và tài sản kỹ thuật số. Ngược lại, chiến lược đầu tư thay thế tập trung vào cách quản lý danh mục thay vì bản chất tài sản, bao gồm market neutral, long/short equity, global macro hay event-driven strategies.

BlackRock cho rằng các chiến lược thay thế có khả năng tạo ra nguồn lợi nhuận ít phụ thuộc hơn vào diễn biến chung của thị trường. Một số chiến lược sử dụng vị thế mua và bán đồng thời để giảm beta thị trường, trong khi các chiến lược khác linh hoạt giao dịch giữa cổ phiếu, lãi suất, tiền tệ và hàng hóa nhằm khai thác các biến động vĩ mô.

Trong Biểu đồ 2 về mức lợi nhuận trung bình hàng tháng khi thị trường cổ phiếu giảm điểm giai đoạn 2022–2026, nhiều chiến lược thay thế cho thấy khả năng giữ ổn định danh mục tốt hơn đáng kể so với cổ phiếu truyền thống.

S&P 500 ghi nhận lợi nhuận trung bình âm tới -3,99% trong các tháng thị trường giảm mạnh. Trái phiếu cũng giảm -1,46%, trong khi quỹ chiến lược đa chiến thuật BIMBX giảm -0,61%.

Ngược lại, nhiều chiến lược thay thế khác vẫn duy trì lợi nhuận dương trong giai đoạn thị trường tiêu cực. Quỹ PBAIX tăng 0,42%, vàng tăng 0,64% và quỹ market neutral BDMIX tăng tới 0,87%.

BlackRock nhận định dữ liệu này cho thấy các chiến lược thay thế có khả năng đóng vai trò “ballast”, tức lớp đệm giúp giảm biến động danh mục trong thời điểm thị trường chịu áp lực lớn.

Các chiến lược liquid alternatives cho thấy khả năng kiểm soát biến động tốt hơn cổ phiếu

BlackRock đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nhóm “liquid alternatives”, tức các chiến lược đầu tư thay thế nhưng vẫn có tính thanh khoản cao thông qua quỹ ETF hoặc mutual funds.

Các chiến lược này bao gồm market neutral, long/short equity, global macro, managed futures và multi-strategy funds. Điểm chung là mục tiêu tạo ra lợi nhuận ít phụ thuộc vào xu hướng tăng giảm của thị trường chung.

Trong Biểu đồ 3 về mức biến động thường niên của các chiến lược liquid alternatives, dữ liệu cho thấy các quỹ thay thế có mức biến động thấp hơn đáng kể so với thị trường cổ phiếu toàn cầu.

Trong giai đoạn 07/2016–01/2020, biến động của chỉ số ACWI IMI đạt 10,9%, trong khi BDMIX chỉ ở mức 4,8%, BILPX đạt 3,1%, BIMBX ở mức 2,7% và PBAIX là 4,3%.

Từ năm 2020 đến tháng 03/2026, biến động thị trường tăng mạnh khi ACWI IMI tăng lên 16,4%. Tuy nhiên, các chiến lược liquid alternatives vẫn duy trì biến động tương đối thấp. BDMIX ở mức 5,7%, BILPX là 4,2%, BIMBX đạt 4,9% và PBAIX là 5,1%.

BlackRock cho rằng điều này cho thấy các chiến lược thay thế có khả năng thích nghi tốt hơn với môi trường lãi suất cao và biến động mạnh sau đại dịch.

Vàng và Bitcoin được xem là nguồn đa dạng hóa mới cho danh mục đầu tư

Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong báo cáo là BlackRock đánh giá vàng và Bitcoin đều đang thể hiện vai trò đa dạng hóa đáng kể đối với danh mục đầu tư hiện đại.

Theo BlackRock, quỹ iShares Gold Trust (IAU) có tương quan rất thấp với cổ phiếu dù cả hai loại tài sản đều tăng mạnh trong thời gian qua. Trong khi đó, iShares Bitcoin Trust ETF (IBIT) cũng cho thấy mức tương quan thấp hơn đáng kể so với nhiều loại tài sản truyền thống.

Trong Biểu đồ 4 về lợi suất, rủi ro và mức tương quan với S&P 500 giai đoạn 2022–2026, vàng ghi nhận lợi suất thường niên lên tới 24,74% với mức biến động 16,16% và tương quan với cổ phiếu chỉ 0,19.

Bitcoin đạt lợi suất thường niên 9,63%, nhưng biến động rất cao ở mức 56,83%. Dù vậy, mức tương quan với S&P 500 chỉ là 0,53, thấp hơn đáng kể so với danh mục 60/40 có tương quan lên tới 0,98.

Trong khi đó, quỹ BDMIX đạt lợi suất 14,03%, rủi ro chỉ 5,57% và tương quan với cổ phiếu ở mức rất thấp là 0,08. PBAIX cũng có tương quan chỉ 0,08 với S&P 500.

BlackRock nhấn mạnh rằng dù vàng và Bitcoin đều có thể biến động mạnh, động lực tăng trưởng của hai tài sản này khác biệt đáng kể so với cổ phiếu truyền thống. Đây là yếu tố giúp chúng trở thành công cụ đa dạng hóa hiệu quả trong danh mục đầu tư hiện đại.

Bitcoin và vàng có tương quan thấp với nhau giúp tăng hiệu quả đa dạng hóa

Một điểm quan trọng khác được BlackRock nhấn mạnh là Bitcoin và vàng không chỉ có tương quan thấp với cổ phiếu mà còn có tương quan thấp với chính nhau.

Trong Biểu đồ 5 về ma trận tương quan giữa các loại tài sản giai đoạn 2022–2026, tương quan giữa vàng và Bitcoin chỉ ở mức 0,10. Đây là mức rất thấp so với tương quan giữa cổ phiếu và danh mục 60/40 ở mức 0,98.

Tương quan của vàng với S&P 500 là 0,20, trong khi Bitcoin là 0,54. Đối với trái phiếu, vàng có tương quan 0,45, còn Bitcoin là 0,21.

BlackRock cho rằng mức tương quan thấp giữa vàng và Bitcoin mở ra khả năng kết hợp cả hai tài sản trong cùng danh mục nhằm cải thiện hiệu quả phân bổ vốn. Khi một tài sản chịu áp lực điều chỉnh, tài sản còn lại có thể hoạt động độc lập hơn thay vì cùng giảm theo xu hướng chung của thị trường.

Theo BlackRock, điều quan trọng nhất trong xây dựng danh mục hiện đại không chỉ là tìm kiếm lợi nhuận cao mà còn phải tối ưu hóa tương quan giữa các loại tài sản nhằm giảm biến động tổng thể của danh mục đầu tư.

BlackRock đưa ra quy trình ba bước để lựa chọn tài sản đa dạng hóa

BlackRock cho biết tổ chức này áp dụng quy trình ba bước khi đánh giá các tài sản và chiến lược có khả năng đa dạng hóa danh mục.

Bước đầu tiên là đánh giá mức tương quan với các tài sản truyền thống, đặc biệt là cổ phiếu, do cổ phiếu thường là yếu tố tạo ra phần lớn biến động của danh mục đầu tư.

Bước thứ hai là đánh giá hiệu suất dài hạn và khả năng tạo lợi nhuận vượt tiền mặt trong nhiều chu kỳ thị trường khác nhau. BlackRock nhấn mạnh rằng tài sản đa dạng hóa không chỉ cần ít tương quan mà còn phải duy trì hiệu quả đầu tư ổn định theo thời gian.

Bước cuối cùng là đánh giá mức biến động và tỷ lệ lợi nhuận trên rủi ro. Theo BlackRock, một tài sản có tương quan thấp với cổ phiếu nhưng biến động quá lớn vẫn có thể làm gia tăng rủi ro danh mục thay vì cải thiện hiệu quả đầu tư.

Báo cáo kết luận rằng trong bối cảnh thị trường bước vào giai đoạn biến động cấu trúc mới, việc mở rộng danh mục sang vàng, Bitcoin và các chiến lược liquid alternatives đang trở thành xu hướng quan trọng nhằm tăng khả năng chống chịu cho danh mục đầu tư dài hạn.