Hàng tỷ USD đầu tư, cam kết chính trị mạnh mẽ, và nhiều năm cố gắng — nhưng theo báo cáo mới từ Bloomberg, Mỹ vẫn cần ít nhất một thập kỷ nữa để giảm đáng kể sự phụ thuộc vào Trung Quốc về đất hiếm nặng. Và trong thời gian đó, Bắc Kinh vẫn nắm chìa khóa cho tên lửa, tàu ngầm, máy bay chiến đấu, xe điện và turbine gió của cả thế giới.

Tuần trước, chúng ta đã bàn về việc đất hiếm và khoáng sản quan trọng đang là tâm điểm thực sự của thượng đỉnh Trump–Tập. Tuần này, một báo cáo mới từ Bloomberg — dựa trên dự báo của McKinsey, CRU Group và Benchmark Mineral Intelligence — làm rõ hơn quy mô của vấn đề đó: không có giải pháp nhanh.

Con Số Gây Sốc: Dưới 20% Vào Năm 2035
Ba hãng phân tích lớn đều đưa ra dự báo nhất quán: đến năm 2035, các nhà sản xuất ngoài Trung Quốc sẽ chỉ đáp ứng được dưới 20% nhu cầu toàn cầu về dysprosium và terbium — hai loại đất hiếm nặng quan trọng nhất.

Dysprosium và terbium là gì và tại sao quan trọng đến vậy? Đây là các nguyên tố thiết yếu để sản xuất nam châm hiệu suất cao trong động cơ máy bay chiến đấu, hệ thống dẫn đường tên lửa, tàu ngầm, xe điện và turbine gió. Không có chúng, không có công nghệ quốc phòng tiên tiến hiện đại. Không có chúng, không có năng lượng sạch như thế giới đang kỳ vọng.



Để so sánh: Lynas Rare Earths — nhà máy tinh chế đất hiếm nặng duy nhất hoạt động thương mại bên ngoài Trung Quốc — sản xuất chỉ 8 tấn dysprosium và terbium kết hợp trong quý 1/2026. Nhu cầu toàn cầu được đo bằng hàng nghìn tấn mỗi năm.

Đây là khoảng cách không thể thu hẹp trong ngắn hạn bằng bất kỳ lượng đầu tư nào.

Vấn Đề Không Phải Là Đào Thêm Khoáng Sản
Đây là điểm mà hầu hết người bên ngoài ngành thường hiểu nhầm: thách thức không phải là tìm thêm mỏ đất hiếm — trữ lượng đất hiếm phân bố khá rộng trên toàn cầu. Thách thức là chuỗi chế biến sau khai thác.

Quy trình sản xuất đất hiếm thành phẩm đi qua nhiều bước phức tạp:

Khai thác quặng thô → Tách thành các oxide riêng biệt → Chuyển đổi thành kim loại → Chế tạo nam châm thành phẩm

Trung Quốc thống trị gần như mọi bước trong chuỗi này. Và đây là điều đặc biệt đáng lo: để sản xuất vật liệu siêu tinh khiết đủ tiêu chuẩn quân sự, quy trình có thể đòi hỏi hơn 1.000 giai đoạn tách hóa học. Chỉ một sai sót nhỏ có thể ảnh hưởng đến hiệu suất của nam châm trong ứng dụng quốc phòng.



Trung Quốc đã xây dựng lợi thế này trong nhiều thập kỷ — qua cơ sở hạ tầng tinh chế quy mô lớn, chính sách công nghiệp được nhà nước hỗ trợ, và quan trọng nhất: đội ngũ chuyên gia kỹ thuật sâu có kinh nghiệm thực tế. Đây là thứ không thể sao chép qua đêm, dù có bao nhiêu tiền đầu tư.

Còn một lớp bảo vệ nữa mà Bắc Kinh xây dựng: Trung Quốc đã hạn chế xuất khẩu một số công nghệ chế biến — khiến các đối thủ khó học theo kể cả khi muốn.

Lịch Sử Cảnh Báo: Giá Thấp Đã Xóa Sổ Nhiều Dự Án Trước Đây
Có một vòng lặp nguy hiểm đã xảy ra nhiều lần trong lịch sử ngành đất hiếm: khi các dự án ngoài Trung Quốc bắt đầu hình thành, Bắc Kinh có thể hạ giá để làm cho các dự án đó không còn khả thi về kinh tế — buộc nhiều công ty phải đóng cửa hoặc từ bỏ trước khi đạt quy mô đủ lớn.

Biến động giá trong quá khứ đã xóa sổ nhiều dự án phi Trung Quốc trước khi chúng có thể mở rộng quy mô. Đây là rủi ro mà bất kỳ nhà đầu tư mới nào vào ngành này cũng phải đối mặt — và là lý do tại sao chỉ có hỗ trợ nhà nước dài hạn (như Pentagon đang làm với Lynas) mới có thể duy trì các dự án trong giai đoạn giá thấp.

Chi phí sản xuất thấp hơn của Trung Quốc — một phần nhờ quy mô, một phần nhờ các tiêu chuẩn môi trường ít nghiêm ngặt hơn trong lịch sử — tạo ra bức tường cạnh tranh mà rất khó vượt qua chỉ bằng cơ chế thị trường thuần túy.

Những Gì Đang Được Làm — Và Tại Sao Chưa Đủ
Chính phủ Mỹ đang hành động. Pentagon đang tài trợ cho Lynas xây dựng cơ sở tinh chế tại Mỹ. Các dự án mới đang được lên kế hoạch tại Mỹ, Australia và Brazil. Đạo luật CHIPS và các sáng kiến an ninh chuỗi cung ứng đang được triển khai.

Nhưng ngay cả với tất cả những nỗ lực đó, các nhà phân tích vẫn dự báo thiếu hụt đáng kể trong khai thác, tinh chế và sản xuất nam châm vào năm 2035. Lý do đơn giản: xây dựng năng lực tinh chế đất hiếm nặng từ con số 0 đến quy mô công nghiệp mất nhiều năm, ngay cả khi có tiền và có ý chí chính trị.

Mỹ còn đối mặt với một thách thức cụ thể: nguồn nhân lực chuyên môn cực kỳ khan hiếm. Chỉ có một nhóm nhỏ các chuyên gia ở Mỹ có kinh nghiệm thực tế về tách chiết và chế biến đất hiếm — so với hàng nghìn kỹ sư và kỹ thuật viên có kinh nghiệm tại Trung Quốc.



Hàm Ý Cho Thượng Đỉnh Và Xa Hơn
Bức tranh này đặt thượng đỉnh Trump–Tập vào một góc nhìn sắc nét hơn. Mỹ biết rằng trong ít nhất 10 năm tới, họ không thể thực sự thoát khỏi sự phụ thuộc vào Trung Quốc về đất hiếm nặng — bất kể đàm phán thế nào. Điều đó có nghĩa là bất kỳ thỏa thuận nào đạt được cũng là thỏa thuận dưới điều kiện Mỹ đang ở thế yếu hơn trong ít nhất một thập kỷ.

Trung Quốc hiểu điều này rõ hơn ai hết. Và đó là lý do tại sao kiểm soát xuất khẩu đất hiếm — không phải thuế quan, không phải thương mại — là đòn bẩy thực sự mà Bắc Kinh đang nắm giữ trên bàn đàm phán.

Góc Nhìn Từ Việt Nam: Cơ Hội Thực Sự Hay Vẫn Còn Xa?
Như đã đề cập tuần trước, Việt Nam sở hữu một trong những trữ lượng đất hiếm lớn nhất thế giới — ước tính khoảng 22 triệu tấn. Trong bối cảnh Mỹ và phương Tây đang tuyệt vọng tìm kiếm nguồn cung thay thế, điều đó nghe có vẻ là cơ hội vàng.

Nhưng bài học từ báo cáo Bloomberg nhắc nhở một điều quan trọng: có mỏ không có nghĩa là có lợi thế. Bước khó nhất — và tốn kém nhất — không phải khai thác, mà là tinh chế và chế biến. Đó chính xác là phần mà Việt Nam còn thiếu năng lực đáng kể.

Cơ hội thực sự không phải là "bán quặng thô cho ai trả giá cao nhất" — mà là xây dựng năng lực tinh chế với đối tác chiến lược (Mỹ, Nhật, Hàn, EU) để nằm trong chuỗi cung ứng toàn cầu ở tầng cao hơn, có giá trị gia tăng thực sự.

Điều đó đòi hỏi chính sách công nghiệp dài hạn, đầu tư lớn vào đào tạo chuyên môn, và quan trọng hơn — tránh lặp lại sai lầm của nhiều quốc gia khác đã bán rẻ tài nguyên chiến lược vì cần tiền ngắn hạn.

Đất hiếm của Việt Nam không phải của để dành mãi mãi — nhưng cũng không nên là thứ vội vàng đem ra bán mà chưa tính toán kỹ.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.

***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***
- Hợp pháp - Minh Bạch - Thanh khoản cao tiêu chuẩn quốc tế
- Mua bán 2 chiều LONG SHORT - Giao dịch T0 - Đòn bẩy 20 lần không lãi vay Margin - Liên thông 52 quốc gia
- Mobile/ z.a.lo: 0867 091 553 ( Để tham gia room )
- Link nhóm zalo tin tức hàng hóa phái sinh: https://zalo.me/g/tdoxrn656