Theo Nghị quyết số 79 do Bộ Chính trị ban hành, kinh tế nhà nước tiếp tục được xác định là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân.

Ngày 6/1, Tổng Bí thư Tô Lâm, thay mặt Bộ Chính trị, đã ký ban hành Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước. Văn kiện nhấn mạnh kinh tế nhà nước là nguồn lực quan trọng để Nhà nước thực hiện ổn định kinh tế vĩ mô, định hướng phát triển và can thiệp khi cần thiết. Tuy nhiên, khu vực này vẫn hoạt động bình đẳng trước pháp luật, cùng hợp tác và cạnh tranh lành mạnh với các thành phần kinh tế khác.

Bộ Chính trị yêu cầu các nguồn lực kinh tế nhà nước phải được quản lý và sử dụng theo cơ chế thị trường, bảo đảm hạch toán đầy đủ, phòng chống thất thoát, lãng phí. Đồng thời, khu vực này cần đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đóng vai trò dẫn dắt ở các ngành, lĩnh vực then chốt.

Kinh tế nhà nước bao gồm các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ và chi phối như đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng, ngân sách, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính ngoài ngân sách, doanh nghiệp và tổ chức tín dụng nhà nước, vốn nhà nước tại doanh nghiệp, cùng hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập.

Sau gần 40 năm Đổi mới, kinh tế nhà nước tiếp tục giữ vai trò điều tiết và định hướng nền kinh tế. Tuy nhiên, Bộ Chính trị nhìn nhận nhiều chính sách liên quan còn chậm được đổi mới; hiệu quả quản lý, khai thác và sử dụng nguồn lực, tài sản nhà nước chưa tương xứng. Không ít doanh nghiệp nhà nước hoạt động kém hiệu quả, năng lực cạnh tranh quốc tế hạn chế, tồn tại nhiều dự án, vướng mắc kéo dài gây lãng phí và thất thoát.

Những hạn chế này chủ yếu xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường, hệ thống pháp luật thiếu đồng bộ, kỷ luật thực thi chưa nghiêm, năng lực quản trị còn yếu và trách nhiệm người đứng đầu chưa được đề cao.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, kinh tế nhà nước cần được nâng cao hiệu quả để thực sự phát huy vai trò chủ đạo, tiên phong và dẫn dắt.

Cụ thể, đến năm 2030, phấn đấu có 50 doanh nghiệp nhà nước lọt top 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1–3 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới. Đồng thời, ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước sẽ nằm trong top 100 ngân hàng lớn nhất châu Á. Các đơn vị sự nghiệp công lập tiếp tục được tinh gọn, mở rộng tự chủ và xã hội hóa dịch vụ công.

Tầm nhìn đến năm 2045, kinh tế nhà nước sẽ trở thành nền tảng vững chắc bảo đảm tính tự chủ, tự cường của nền kinh tế; dự trữ quốc gia đạt khoảng 2% GDP và có khoảng 60 doanh nghiệp nhà nước thuộc nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Chính trị yêu cầu đổi mới tư duy lãnh đạo, hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch, tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế. Việc thực thi pháp luật cần nghiêm minh, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và phù hợp với các cam kết quốc tế. Đồng thời, phải phân định rõ giữa chức năng chính trị – xã hội không vì lợi nhuận và hoạt động sản xuất, kinh doanh của kinh tế nhà nước.

Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng trong tiếp cận và sử dụng các nguồn lực quốc gia, thúc đẩy hợp tác công – tư. Nhà nước sẽ tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm can thiệp hành chính, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực với mức thu nhập phù hợp thị trường lao động.

Bên cạnh đó, cơ sở dữ liệu quốc gia sẽ được hoàn thiện, tăng cường giám sát hiệu quả sử dụng vốn và tài sản nhà nước. Các hoạt động thanh tra, kiểm tra chồng chéo sẽ được chấn chỉnh; vi phạm bị xử lý nghiêm, tài sản thất thoát được thu hồi tối đa và các dự án tồn đọng được đẩy nhanh xử lý nhằm khơi thông nguồn lực.

Về đất đai, Bộ Chính trị khẳng định đây là tư liệu sản xuất đặc biệt, thuộc sở hữu toàn dân và do Nhà nước thống nhất quản lý. Dự kiến đến hết năm 2026, hệ thống dữ liệu đất đai toàn quốc sẽ được đo đạc, số hóa, làm sạch và kết nối đồng bộ với các cơ sở dữ liệu quốc gia khác. Chính sách tiếp cận đất đai sẽ bảo đảm bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, đồng thời ưu tiên quỹ đất cho phát triển hạ tầng, công nghiệp, dịch vụ, đô thị và nhà ở xã hội.

Hạ tầng kinh tế – xã hội sẽ được đầu tư đồng bộ, hiện đại, khuyến khích đa dạng các mô hình hợp tác công – tư như “đầu tư công – quản trị tư” hay “đầu tư tư – sử dụng công” để nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành.

Doanh nghiệp nhà nước sẽ được tập trung phát triển theo hướng hình thành một số tập đoàn lớn, có năng lực dẫn dắt trong các ngành then chốt. Nhà nước khuyến khích sáp nhập, hợp nhất, chuyển giao doanh nghiệp để phát huy sức mạnh tổng thể; đồng thời bảo đảm đủ vốn, hỗ trợ lãi suất và tín dụng cho các dự án trọng điểm quốc gia hoặc dự án đầu tư ra nước ngoài theo quyết định của cấp có thẩm quyền.

Đến cuối năm 2024, tổng tài sản của 671 doanh nghiệp nhà nước đạt hơn 5,6 triệu tỷ đồng, tăng 45% so với năm trước, đóng góp khoảng 29% GDP và giữ thị phần lớn trong các lĩnh vực như năng lượng, viễn thông, ngân hàng. Tổng doanh thu gần 3,3 triệu tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế xấp xỉ 227.500 tỷ đồng và số nộp ngân sách gần 400.000 tỷ đồng.

Bộ Chính trị yêu cầu sớm rà soát, xử lý dứt điểm các dự án kém hiệu quả, doanh nghiệp thua lỗ kéo dài; làm rõ trách nhiệm tổ chức, cá nhân liên quan để tạo điều kiện cho phá sản hoặc tái cơ cấu theo hướng lành mạnh, tránh kéo dài gây lãng phí.

Theo đó, SCIC sẽ được tái cơ cấu theo hướng kinh doanh vốn chuyên nghiệp, tiến tới hình thành Quỹ đầu tư quốc gia; trong khi VAMC và DATC được tăng cường năng lực nhằm hỗ trợ tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước và hệ thống ngân hàng theo cơ chế thị trường.