Cứ khoảng 20 năm một lần, thế giới lại hốt hoảng nhận ra rằng các dòng chảy thương mại và tài chính toàn cầu đang mất cân bằng nghiêm trọng. Thập niên 1980 là Nhật Bản. Thập niên 2000 là Trung Quốc. Và bây giờ — 2020s — nhưng lần này với một điểm khác biệt nguy hiểm hơn: nước Mỹ đang là tâm điểm.

Vòng Lặp 20 Năm — Và Tại Sao Nó Nguy Hiểm
Lịch sử kinh tế hiện đại có một mô hình lặp đi lặp lại đáng chú ý: Thập niên 1980, thặng dư thương mại khổng lồ của Nhật Bản tạo ra làn sóng bài Nhật tại Mỹ — và cuối cùng dẫn đến bong bóng tài sản sụp đổ tại chính Nhật Bản. Thập niên 2000, "cú sốc Trung Quốc" đầu tiên thổi phồng chủ nghĩa bảo hộ chống Bắc Kinh — và cuộc khủng hoảng tài chính cuối cùng lại nổ ra ở phương Tây. Thập niên 2020, chủ nghĩa bảo hộ đã quay trở lại rõ ràng, đặc biệt tại Mỹ dưới thời Trump. Còn cuộc khủng hoảng tài chính? Chưa — hoặc ít nhất là chưa xảy ra.



Hai lý do khiến mất cân bằng thương mại luôn kéo theo hậu quả lớn: một là chúng nuôi dưỡng chủ nghĩa bảo hộ; hai là chúng thường là dấu hiệu báo trước của khủng hoảng tài chính. Và cả hai đang hiện diện rõ ràng ở thời điểm này.

Bức Tranh Năm 2025: Giống Và Khác 2008 Ở Chỗ Nào?
Điểm tương đồng đáng ngại nhất: các nhân vật chính vẫn là những cái tên cũ. Trung Quốc, Đức, Nhật Bản và các nước xuất khẩu dầu — vẫn là những nền kinh tế thặng dư lớn. Mỹ — vẫn là nước đi vay lớn nhất thế giới.

Thặng dư thương mại của Trung Quốc năm ngoái đạt 1.200 tỷ USD — một con số chưa từng có trong lịch sử. Tính theo tỷ lệ GDP toàn cầu, thặng dư Trung Quốc hiện tương đương năm 2008. Chỉ khác là kinh tế Trung Quốc đã lớn gấp đôi, nên thặng dư tuyệt đối lớn hơn rất nhiều.



Nhưng điểm khác biệt quan trọng hơn và đáng lo hơn: nợ nước ngoài ròng của Mỹ đã leo lên 24% GDP toàn cầu năm 2024 — so với chỉ 6% năm 2008. Tức là gấp 4 lần chỉ trong 16 năm.

Và lần này, người đi vay chính không phải khu vực tư nhân Mỹ như năm 2008 — mà là chính phủ Mỹ, với thâm hụt ngân sách được IMF dự báo ở mức 7,5% GDP năm 2026. Đây là sự chuyển dịch quan trọng: khủng hoảng tư nhân có thể tự giải quyết qua vỡ nợ và tái cấu trúc. Khủng hoảng nợ chính phủ của nền kinh tế lớn nhất thế giới thì không có lối thoát đơn giản như vậy.



Tại Sao Trung Quốc Thặng Dư Khổng Lồ — Và Tại Sao Đó Là Vấn Đề Của Cả Thế Giới
Nhà kinh tế học Michael Pettis đã lập luận trong nhiều năm về mối liên hệ mà nhiều người bỏ qua: thặng dư thương mại và mất cân bằng tài chính vĩ mô là hai mặt của cùng một vấn đề.

Trung Quốc có tỷ lệ tiêu dùng hộ gia đình chỉ khoảng 40% GDP — thấp bất thường so với bất kỳ nền kinh tế lớn nào khác. Điều đó tự động đồng nghĩa tỷ lệ tiết kiệm cực cao. Khi tiết kiệm trong nước vượt quá đầu tư trong nước, phần dư thừa phải được xuất khẩu ra nước ngoài — thông qua thặng dư thương mại và đầu tư nước ngoài.

Trước đây, một phần tiết kiệm dư thừa đó được hấp thụ vào bong bóng bất động sản trong nước — giống Nhật Bản thập niên 1980, giống Trung Quốc chính thập niên 2010. Nhưng khi bong bóng đó xẹp, dòng tiết kiệm phải đi đâu đó. Và câu trả lời là: đi ra nước ngoài, dưới dạng hàng xuất khẩu — đặc biệt là hàng công nghiệp chế tạo tiên tiến.

Điều này giải thích tại sao thặng dư thương mại 1.200 tỷ USD của Trung Quốc không chỉ đơn thuần là kết quả của sức cạnh tranh — đó còn là biểu hiện của cấu trúc kinh tế vĩ mô có vấn đề. Và trong hệ thống này, ai đó phải chịu thâm hụt tương ứng. Mỹ — với tư cách là nền kinh tế uy tín nhất thế giới và có thị trường tài chính sâu nhất — là "người vay an toàn nhất" mặc định.

Ba Điều Vô Nghĩa Mà Các Chính Phủ Vẫn Đang Làm
Đây là phần thú vị — và quan trọng nhất về mặt chính sách. Có ba quan niệm sai lầm phổ biến đang khiến vấn đề không được giải quyết đúng cách.

Vô nghĩa thứ nhất: chỉ cần dùng thuế quan và tỷ giá là có thể xóa thâm hụt thương mại.

Đây là logic đằng sau toàn bộ chiến tranh thuế quan của Trump. Nhưng thâm hụt thương mại của Mỹ không chỉ đến từ bức tường thương mại thấp hay tỷ giá không phù hợp — mà từ việc Mỹ tiêu dùng nhiều hơn những gì họ sản xuất, và bù đắp phần chênh lệch bằng cách đi vay. Muốn giải quyết thâm hụt, cần giảm thâm hụt ngân sách chính phủ — thứ mà không ai trong chính quyền hiện tại muốn làm thật sự.

Vô nghĩa thứ hai: lỗi hoàn toàn thuộc về nước đi vay, nước thặng dư vô can.

Đây là lập trường của "chủ nợ vô trách nhiệm". Trong trường hợp các nước nhỏ, yêu cầu họ thắt lưng buộc bụng còn có lý. Nhưng nếu Mỹ đột ngột thắt chặt tài khóa mạnh, hệ quả sẽ là suy thoái toàn cầu — vì cầu của Mỹ đang là bộ phận quan trọng của tổng cầu thế giới. Các nền kinh tế thặng dư như Trung Quốc và Đức cũng phải có trách nhiệm kích thích cầu nội địa thay vì cứ dựa vào xuất khẩu.

Vô nghĩa thứ ba: chạy thặng dư mãi mãi là con đường để làm giàu.

Đây là tư duy trọng thương cổ điển — và nó có hai hậu quả không thể tránh. Thứ nhất, con nợ rồi sẽ vỡ nợ hoặc mất khả năng thanh toán. Thứ hai — và đây là điều đang xảy ra trước mắt — các nước bị hàng xuất khẩu giá rẻ bóp nghẹt công nghiệp nội địa sẽ quay sang thù địch với nước thặng dư. Mỹ thù Trung Quốc vì "cú sốc Trung Quốc" đã xóa sổ hàng triệu việc làm sản xuất. Và điều đang xảy ra thú vị hơn — hoặc đáng lo hơn — là Trung Quốc đang bây giờ đang làm điều tương tự với Đức trong lĩnh vực xe hơi và công nghiệp chế tạo.

Kịch Bản Nào Đang Chờ Phía Trước?
Các tác giả CEPR không để lại nhiều hy vọng về giải pháp được phối hợp chủ động. Trong thời đại chủ nghĩa dân túy, chủ nghĩa dân tộc và các chính sách ngắn hạn đang thống trị — khả năng các nước lớn ngồi lại và cùng điều chỉnh vĩ mô theo hướng hợp lý gần như bằng không.

Điều đó để lại hai kịch bản:

Kịch bản tốt hơn: Sự điều chỉnh diễn ra từ từ và không trật tự — thuế quan leo thang, USD dần mất giá, dòng vốn toàn cầu tái phân bổ chậm rãi. Đau đớn nhưng có thể kiểm soát được.

Kịch bản tệ hơn: Một cú sốc kích hoạt bán tháo tài sản Mỹ đột ngột — các nhà quản lý tài sản đang nắm giữ lượng USD và tài sản Mỹ chưa từng có trong lịch sử, và khi niềm tin lung lay, đòn bẩy tháo ra nhanh hơn tất cả các mô hình rủi ro dự đoán. Định giá cổ phiếu Mỹ đang ở mức căng thẳng. Vị thế tập trung của các nhà quản lý tài sản toàn cầu vào tài sản Mỹ là chưa từng có. Và dấu hiệu "nhà đầu tư đang lo lắng hơn" đã bắt đầu xuất hiện.



Chuyện Không Chỉ Của Washington Hay Bắc Kinh
Với Việt Nam và các nền kinh tế đang phát triển phụ thuộc vào xuất khẩu, mất cân bằng toàn cầu là rủi ro nền mà ít ai chú ý cho đến khi nó nổ ra.

Nếu Mỹ thực sự bước vào một cuộc điều chỉnh lớn — dù là kiểm soát được hay khủng hoảng — cầu nhập khẩu Mỹ sẽ giảm, USD biến động mạnh, và dòng vốn toàn cầu tái phân bổ hỗn loạn. Tất cả những điều đó đều có hệ quả trực tiếp đến tỷ giá, lãi suất và dòng vốn vào các thị trường mới nổi như Việt Nam.

Câu chuyện mất cân bằng toàn cầu không phải tin tức xa xôi về kinh tế học vĩ mô hàn lâm. Đây là bối cảnh nền tảng mà mọi quyết định đầu tư và kinh doanh dài hạn đang được đưa ra trong đó.

Vấn đề không phải "liệu điều chỉnh có xảy ra không" — mà là "nó xảy ra như thế nào: có kiểm soát hay hỗn loạn?" Và đáng tiếc, lịch sử 60 năm qua cho thấy: thường là hỗn loạn.

Bạn đánh giá rủi ro từ mất cân bằng toàn cầu lần này như thế nào — nghiêm trọng hơn hay nhẹ hơn so với 2008? Và danh mục đầu tư của bạn đã có kịch bản phòng thủ cho một cuộc điều chỉnh lớn chưa? Chia sẻ góc nhìn bên dưới.

Bài viết tổng hợp và phân tích dựa trên nghiên cứu của CEPR, IMF và các nguồn tài chính quốc tế. Bài viết mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.

***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***
- Hợp pháp - Minh Bạch - Thanh khoản cao tiêu chuẩn quốc tế
- Mua bán 2 chiều LONG SHORT - Giao dịch T0 - Đòn bẩy 20 lần không lãi vay Margin - Liên thông 52 quốc gia
- Mobile/ z.a.lo: 0867 091 553 ( Để tham gia room )
- Link nhóm zalo tin tức hàng hóa phái sinh: https://zalo.me/g/tdoxrn656