Spread là một khái niệm rất phổ biến trong thị trường tài chính, đặc biệt trong giao dịch hàng hóa phái sinh. Tuy nhiên, tùy từng ngữ cảnh mà thuật ngữ này có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau. Trong bài viết dưới đây, hãy cùng tìm hiểu spread là gì, khái niệm giá bid, giá ask và cơ chế hoạt động của spread.

Spread là gì?

Trong giao dịch tài chính, Spread thường được hiểu là phần chênh lệch giữa giá chào mua và giá chào bán của một tài sản trên thị trường. Đây còn được gọi là chênh lệch Bid/Ask Spread.

Để hiểu rõ hơn về khái niệm này, trước tiên nhà đầu tư cần nắm được:

• Bid (Bid Price): Giá chào mua, tức mức giá mà thị trường hoặc người mua sẵn sàng trả để mua một tài sản.

• Ask (Ask Price) hoặc Offer Price: Giá chào bán, tức mức giá mà thị trường hoặc người bán sẵn sàng bán tài sản đó.

Khoảng cách giữa hai mức giá này chính là Spread.

Trong thực tế giao dịch, các mức giá mua và bán được hình thành từ hàng loạt lệnh của các bên tham gia thị trường. Các lệnh mua sẽ tạo thành vùng giá bid, trong khi các lệnh bán sẽ hình thành vùng giá ask. Trên bảng giá điện tử, khu vực giá mua thường được hiển thị bằng màu xanh, còn khu vực giá bán thường hiển thị bằng màu đỏ để giúp nhà đầu tư dễ dàng theo dõi dòng tiền và biến động cung cầu.

Khoảng giao thoa giữa vùng giá mua và vùng giá bán sẽ tạo thành chênh lệch giá Bid/Ask Spread, từ đó xác lập nên các mức giá khớp lệnh trên thị trường.

Bid Ask là gì?

Khái niệm bid ask là gì là một trong những kiến thức nền tảng đối với bất kỳ ai tham gia giao dịch hàng hóa phái sinh hay thị trường tài chính nói chung.

Trong đó:

• Best Bid là mức giá chào mua cao nhất hiện tại trên thị trường.

• Best Ask là mức giá chào bán thấp nhất hiện tại trên thị trường.

Khoảng cách giữa Best Bid và Best Ask chính là Bid/Ask Spread.

Đối với những nhà giao dịch mới, việc làm quen với hệ thống giá bid – ask cần thời gian quan sát và thực hành. Các mức giá thường được hiển thị theo dạng thang giá (Price Ladder), thể hiện liên tục sự thay đổi của cung và cầu thị trường.

Khi quan sát bảng giá, nhà đầu tư sẽ thấy thị trường luôn biến động không ngừng. Sự thay đổi liên tục của các lệnh mua và bán phản ánh dòng tiền và tâm lý của những người tham gia giao dịch.

Độ sâu thị trường và mối liên hệ với Spread

Tổng hợp toàn bộ khối lượng lệnh mua và bán ở các mức giá khác nhau được gọi là độ sâu thị trường (Depth of Market).

Độ sâu thị trường phản ánh mức độ thanh khoản của một loại hàng hóa hoặc hợp đồng giao dịch. Một thị trường có độ sâu lớn đồng nghĩa với việc có nhiều lệnh chờ mua và bán ở nhiều mức giá khác nhau. Điều này giúp cho quá trình khớp lệnh diễn ra nhanh hơn và ổn định hơn.

Trong những thị trường có thanh khoản cao, khối lượng hợp đồng chờ giao dịch tại mỗi bước giá có thể lên tới hàng trăm hoặc hàng nghìn hợp đồng. Khi đó, Spread thường rất hẹp, chỉ dao động khoảng 1–2 bước giá.

Ngược lại, ở các thị trường thanh khoản thấp, số lượng lệnh chờ mua và bán ít hơn đáng kể. Điều này khiến chênh lệch giữa giá bid và giá ask có thể mở rộng lên 5–10 bước giá hoặc thậm chí nhiều hơn.

Như vậy, độ sâu thị trường và Bid/Ask Spread có mối quan hệ tỷ lệ thuận với thanh khoản. Thị trường càng thanh khoản thì spread càng nhỏ và ngược lại.

Cách hiểu đúng về giá Bid và giá Ask

Một trong những sai lầm phổ biến của người mới là hiểu nhầm rằng:

• Giá bid là giá mình sẽ mua.

• Giá ask là giá mình sẽ bán.

Trên thực tế thì hoàn toàn ngược lại.

Khi tham gia thị trường:

• Nếu muốn mua, nhà đầu tư phải chấp nhận mức giá ask — tức giá mà thị trường đang chào bán.

• Nếu muốn bán, nhà đầu tư sẽ bán tại mức giá bid — tức giá mà thị trường đang chào mua.

Điều này xuất phát từ việc nhà đầu tư chỉ là một phần nhỏ trong toàn bộ thị trường. Giá bid và ask là mức giá mà thị trường đang đưa ra cho tất cả người tham gia.

Ví dụ, một hợp đồng ngô có thể đang được chào:

• Bid: 375 xu

• Ask: 375 1/2 xu

Khi đó, nếu mua vào, nhà đầu tư sẽ phải trả mức giá 375 1/2 xu. Nếu ngay lập tức bán ra thì chỉ bán được ở mức 375 xu. Khoảng chênh lệch 1/2 xu chính là Spread và đồng thời cũng là chi phí ban đầu của giao dịch.

Nhà tạo lập thị trường kiếm lợi nhuận từ Spread như thế nào?

Trong nhiều thị trường tài chính, đặc biệt là thị trường quyền chọn hoặc các thị trường có thanh khoản thấp, nhà tạo lập thị trường (Market Maker) đóng vai trò cung cấp thanh khoản.

Nguồn thu chính của họ đến từ Bid/Ask Spread.

Các nhà tạo lập thị trường liên tục đưa ra giá mua và giá bán để thị trường có thể hoạt động trơn tru. Họ hưởng phần chênh lệch giữa hai mức giá này như một khoản phí cho việc cung cấp thanh khoản và chấp nhận rủi ro.

Trước đây, các Market Maker thường là những nhà môi giới trực tiếp giao dịch tại sàn hoặc trong các “pit trading” – khu vực giao dịch truyền thống của các sở giao dịch hàng hóa.

Ngày nay, hoạt động này chủ yếu được thực hiện thông qua hệ thống điện tử và các thuật toán giao dịch tốc độ cao.

Trong các thị trường kỳ hạn có thanh khoản mạnh, vai trò của nhà tạo lập thị trường giảm đi đáng kể vì các bên tham gia thị trường đã đủ lớn để hấp thụ spread tự nhiên.

Tại sao Spread lại mở rộng?

Có hai yếu tố chính ảnh hưởng đến mức độ Spread:

Thanh khoản thị trường

Khi thanh khoản giảm, số lượng lệnh mua bán ít hơn, nhà tạo lập thị trường hoặc các bên tham gia sẽ phải mở rộng spread để bù đắp rủi ro.

Điều này làm tăng chi phí giao dịch đối với nhà đầu tư.

Mức độ biến động giá

Khi thị trường biến động mạnh, rủi ro mà nhà tạo lập thị trường phải chịu cũng lớn hơn. Vì vậy họ sẽ yêu cầu spread rộng hơn để bù đắp cho nguy cơ biến động bất lợi.

Đây là lý do tại sao trong các giai đoạn tin tức lớn, công bố dữ liệu kinh tế hoặc biến động mạnh, spread thường giãn rộng đáng kể.

Giao dịch Spread

Khái niệm về Spread

Giao dịch Spread là một chiến lược kinh doanh chênh lệch giá giữa các hợp đồng kỳ hạn tiêu chuẩn (futures contract). Trong giao dịch spread, nhà đầu tư sẽ đồng thời thực hiện một vị thế mua và một vị thế bán trên hai hợp đồng khác nhau nhằm tìm kiếm lợi nhuận từ sự thay đổi của mức chênh lệch giá giữa hai hợp đồng đó.

Khác với giao dịch thông thường chỉ phụ thuộc vào xu hướng tăng hoặc giảm của thị trường, giao dịch spread tập trung vào mối tương quan giá giữa hai hợp đồng. Chính vì vậy, spread được đánh giá là chiến lược có khả năng kiểm soát rủi ro tốt hơn trong nhiều trường hợp.

Các nhà đầu tư trên thị trường luôn tìm kiếm phương pháp vừa tối ưu lợi nhuận vừa hạn chế biến động bất lợi. Futures Spread là một chiến lược đáp ứng khá tốt các nhu cầu này bởi nhiều đặc điểm nổi bật như mức ký quỹ thấp hơn, khả năng phòng hộ rủi ro cao hơn và biến động giá thường ổn định hơn so với việc nắm giữ một hợp đồng đơn lẻ.

Trong nhiều trường hợp, việc giao dịch spread còn giúp nhà đầu tư dễ dàng quản trị vị thế nắm giữ cũng như tận dụng phần ký quỹ khả dụng cho các chiến lược đầu tư khác.

Một số trường hợp phù hợp với giao dịch Spread

Giao dịch spread được áp dụng trong nhiều trường hợp khác nhau tùy thuộc vào mục tiêu đầu tư và điều kiện thị trường.

Một số trường hợp phổ biến bao gồm:

• Khi có thông tin tác động mạnh đến giá của một kỳ hạn nhất định nhưng không ảnh hưởng nhiều đến các kỳ hạn khác của cùng loại hàng hóa.

• Khi nhà đầu tư muốn tận dụng đặc tính hội tụ giá giữa các kỳ hạn khác nhau của cùng một mặt hàng.

• Khi rủi ro biến động giá giữa các kỳ hạn của cùng loại hàng hóa không quá lớn, giúp việc quản trị ký quỹ dễ dàng hơn.

• Khi nhà đầu tư muốn sử dụng hai vị thế đối nghịch để khóa lợi nhuận hoặc phòng vệ rủi ro.

• Khi cả hai kỳ hạn của cùng một loại hàng hóa được kỳ vọng sẽ biến động cùng chiều nhưng biên độ khác nhau.

• Khi nhà đầu tư cần thực hiện chuyển tháng đáo hạn hoặc tiếp tục duy trì trạng thái phòng hộ đối với hàng hóa vật chất.

• Khi muốn tận dụng ưu đãi ký quỹ thấp hơn của spread để gia tăng hiệu quả sử dụng vốn.

Ngoài ra, spread còn được sử dụng như một dạng hedging giữa các mặt hàng có liên quan hoặc có thể thay thế cho nhau. Ví dụ như giao dịch ngược chiều giữa dầu đậu tương và dầu WTI, giữa Ngô CBOT và Đậu tương CBOT hoặc giữa dầu thô và xăng thành phẩm được tinh chế từ dầu thô.

Bên cạnh đó, giao dịch spread còn được sử dụng để khóa lợi nhuận trong chuỗi sản xuất như giao dịch giữa đậu tương, khô đậu tương và dầu đậu tương.

Lợi ích khi giao dịch Spread

Hợp đồng spread là hợp đồng thể hiện chênh lệch giá giữa các tháng kỳ hạn trên thị trường tương lai. Khi giao dịch spread, nhà đầu tư đồng thời mua một hợp đồng và bán một hợp đồng khác tại cùng thời điểm.

Đây là một trong những loại giao dịch được sử dụng phổ biến trên thị trường quốc tế, đóng vai trò quan trọng trong cả hoạt động đầu cơ lẫn phòng hộ giá.

Do hai vị thế có khả năng bù trừ rủi ro cho nhau nên spread thường được đánh giá là có mức biến động thấp hơn giao dịch outright thông thường. Chính vì vậy, mức ký quỹ duy trì và ký quỹ mở mới vị thế spread thường thấp hơn đáng kể.

Trong nhiều năm qua, spread đã được nhiều doanh nghiệp và nhà đầu tư, đặc biệt trong ngành cà phê, sử dụng như một công cụ hỗ trợ hoạt động kinh doanh và phòng vệ rủi ro giá hàng hóa.

Việc triển khai rộng rãi giao dịch spread tại Việt Nam giúp bổ sung thêm công cụ còn thiếu trên thị trường hàng hóa tập trung, đồng thời đưa thị trường trong nước tiến gần hơn với chuẩn quốc tế.

Phân loại giao dịch Spread

Giao dịch spread được chia thành ba nhóm chính:

• Inter-month Spread (giao dịch liên kỳ hạn): còn được gọi là calendar spread, là chiến lược mua và bán hợp đồng tương lai của cùng một loại hàng hóa nhưng khác tháng đáo hạn.

• Inter-commodity Spread (giao dịch liên hàng hóa): là chiến lược đồng thời mua và bán các hợp đồng tương lai có cùng một tháng kỳ hạn của các loại hàng hóa khác nhau nhưng có liên hệ với nhau hoặc có khả năng thay thế nhau.

• Inter-exchange Spread (giao dịch liên Sở)

Ngoài ra còn có Commodity Product Spreads – một trường hợp đặc biệt liên quan đến nguyên liệu đầu vào và sản phẩm đầu ra sau chế biến. Đây là hình thức giao dịch spread giữa nguyên liệu thô và các sản phẩm đầu ra trong quá trình chế biến.

Kết luận

Spread là một khái niệm quan trọng trong thị trường tài chính và đặc biệt có ý nghĩa trong giao dịch hàng hóa phái sinh. Việc hiểu rõ spread là gì, cách hoạt động của giá bid, giá ask cũng như cơ chế hình thành Bid/Ask Spread sẽ giúp nhà đầu tư đánh giá chính xác chi phí giao dịch, mức độ thanh khoản và rủi ro của thị trường. Từ đó, nhà đầu tư có thể xây dựng chiến lược giao dịch phù hợp hơn, cải thiện khả năng quản trị rủi ro và nâng cao hiệu quả đầu tư trong thị trường hàng hóa phái sinh.

Nếu bạn muốn biết thêm nhiều kiến thức đầu tư, đặc biệt là về thị trường hàng hóa phái sinh, hãy liên hệ VnCommodities để được hỗ trợ và tư vấn chi tiết.