Tòa án Tối cao Mỹ vào tối thứ Sáu (giờ Việt Nam) đã bác bỏ phần lớn chính sách thuế quan sâu rộng của Tổng thống Donald Trump, giáng một đòn mạnh vào chính sách kinh tế then chốt của ông.

Đa số thẩm phán ra phán quyết với tỷ lệ sáu phiếu thuận, ba phiếu chống rằng đạo luật làm cơ sở cho các mức thuế nhập khẩu đó “không cho phép Tổng thống áp đặt thuế quan”.

Phán quyết này là một thất bại lớn đối với Trump, người đã biến thuế quan - cùng với quyền tự cho mình là có thể áp đặt thuế lên bất kỳ quốc gia nào vào bất kỳ thời điểm nào mà không cần Quốc hội phê chuẩn - trở thành trụ cột trong chính sách kinh tế và đối ngoại của chính quyền mình.

Lập trường pháp lý của Trump “sẽ đại diện cho một sự mở rộng mang tính chuyển đổi đối với thẩm quyền của Tổng thống trong chính sách thuế quan,” đa số thẩm phán kết luận. Họ cũng nhấn mạnh rằng Trump đã áp đặt thuế quan mà không có Quốc hội, cơ quan có quyền đánh thuế theo Hiến pháp.

Phán quyết này cũng lưu ý rằng trước Trump, chưa từng có tổng thống Mỹ nào sử dụng đạo luật được đề cập “để áp đặt bất kỳ mức thuế quan nào, chứ chưa nói đến những mức thuế có quy mô và phạm vi như vậy.”

Để biện minh cho quyền lực thuế quan “phi thường” này, Trump phải “chỉ ra sự ủy quyền rõ ràng từ Quốc hội,” tòa viết. “Ông ấy không thể.”

Phán quyết không đề cập đến việc liệu các khoản thuế đã được nộp theo mức cao hơn có cần được hoàn trả hay không. Con số đó có thể lên tới 175 tỷ USD, theo ước tính mới từ mô hình ngân sách Penn-Wharton.

Đặt cược tất cả vào IEEPA

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, Trump đã nhanh chóng định hình lại các mối quan hệ thương mại lâu đời của Mỹ bằng cách áp đặt một loạt thuế nhập khẩu với quy mô lớn, ảnh hưởng tới gần như mọi quốc gia trên thế giới.

Nhiều mức thuế trong số đó được viện dẫn dựa trên cách diễn giải mới về Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Chúng bao gồm các mức thuế “đối ứng” gần như toàn cầu của Trump và các mức thuế riêng biệt liên quan đến cáo buộc buôn lậu ma túy chết người vào Mỹ.

IEEPA không đề cập rõ ràng đến thuế quan, như Tòa án Tối cao lưu ý hôm thứ Sáu. Thay vào đó, đạo luật này cho phép tổng thống “điều chỉnh việc nhập khẩu” các giao dịch tài sản nước ngoài sau khi tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia nhằm đối phó với những mối đe dọa “bất thường và đặc biệt”.

Chính quyền Trump lập luận rằng ngôn ngữ đó trao quyền cho tổng thống áp đặt thuế lên hàng hóa nước ngoài.

Các nhà phê bình cho rằng đạo luật không cho phép tổng thống đơn phương áp đặt các mức thuế ở bất kỳ quy mô nào, đối với bất kỳ quốc gia nào và vào bất kỳ thời điểm nào. Một tòa án thương mại liên bang và một tòa phúc thẩm liên bang đều đã phán quyết rằng các mức thuế IEEPA của Trump là bất hợp pháp trước khi Tòa án Tối cao thụ lý vụ việc.

Phần lớn doanh thu thuế quan của Mỹ trong năm ngoái đến từ các mức thuế dựa trên IEEPA.

Tóm tắt các biến động thuế quan

Tháng 4 năm ngoái, Trump công bố kế hoạch thuế quan đối ứng toàn diện tại Nhà Trắng, đánh dấu điều ông gọi là “ngày giải phóng” của nước Mỹ.

Thông báo này đã châm ngòi cho làn sóng hoảng loạn trên thị trường, và các mức thuế nhanh chóng bị tạm dừng. Kể từ đó, chúng liên tục được điều chỉnh, trì hoãn và tái áp dụng, làm gia tăng sự nhầm lẫn và phức tạp trong mạng lưới chính sách thương mại chằng chịt của chính quyền.

Các mức thuế khác dựa trên IEEPA bao gồm một loạt nhắm vào Mexico, Canada và Trung Quốc liên quan đến cáo buộc rằng các quốc gia này đã để ma túy fentanyl chết người tràn vào Mỹ.

Trump, người chỉ trích mạnh mẽ lịch sử ký kết các thỏa thuận thương mại tự do của Mỹ, nhiều lần ca ngợi thuế quan là nguồn thu dồi dào cho ngân sách liên bang và là công cụ quan trọng trong đàm phán với cả đối tác lẫn đối thủ nước ngoài.

Ông cho rằng các quốc gia phải gánh chi phí thuế quan và giảm nhẹ lo ngại rằng các loại thuế này làm tăng giá đối với người Mỹ. Tuy nhiên, chính quyền của ông đã thừa nhận rằng các mức thuế này do các nhà nhập khẩu Mỹ chi trả.

Trump tuyên bố nguồn thu từ thuế quan lớn đến mức có thể thay thế thuế thu nhập. Ông cũng đề xuất ý tưởng gửi séc “cổ tức thuế quan” 2.000 USD cho người dân Mỹ.

“Chúng ta đã thu vào, và sắp nhận được, hơn 600 tỷ USD từ thuế quan,” ông viết trong một bài đăng gần đây trên Truth Social.

Các ước tính khác thấp hơn đáng kể: Trung tâm Chính sách Lưỡng đảng tính toán tổng doanh thu thuế quan của Mỹ năm 2025 vào khoảng 289 tỷ USD. Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ cho biết đã thu khoảng 200 tỷ USD từ ngày 20/1 đến 15/12.

Riêng đối với các mức thuế dựa trên IEEPA, chính quyền cho biết đã thu được khoảng 129 tỷ USD tính đến ngày 10/12.

Trước khi phán quyết được đưa ra, Trump và chính quyền của ông đã nhấn mạnh các hệ quả nếu Tòa án Tối cao bác bỏ thuế quan.

“Nếu Tòa án Tối cao ra phán quyết chống lại Hợp chúng quốc Hoa Kỳ trong ‘món hời An ninh Quốc gia’ này, CHÚNG TA SẼ TIÊU ĐỜI!” Trump viết ngày 12/1.

Các quan chức Mỹ, bao gồm Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, từng tuyên bố họ tin rằng Tòa án Tối cao sẽ không hủy bỏ chính sách kinh tế “chủ đạo” của tổng thống.

Theo CNBC