Thỏa thuận thương mại Mỹ - Trung đứng trước nguy cơ đổ vỡ sau khi Tổng thống Trump đe dọa áp thuế 25% lên các đối tác của Iran. Bắc Kinh cảnh báo trả đũa, giới chuyên gia lo ngại vòng xoáy leo thang mới trước thềm hội nghị thượng đỉnh tháng 4/2026.

Nguy cơ leo thang thương chiến Mỹ - Trung từ lệnh trừng phạt liên quan đến Iran

Mối quan hệ thương mại mong manh giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang đối mặt với thử thách nghiêm trọng sau tuyên bố gây sốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Tối ngày 12/1 (theo giờ Mỹ), trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump thông báo áp dụng mức thuế 25% có hiệu lực ngay lập tức đối với hàng nhập khẩu từ các quốc gia có quan hệ thương mại với Iran. Động thái này được giới quan sát nhận định là nhắm trực tiếp vào Trung Quốc - đối tác thương mại lớn nhất và là khách hàng mua dầu chủ lực của Tehran, đe dọa phá vỡ thỏa thuận "đình chiến" vừa đạt được vào cuối tháng 10 năm ngoái. Trước đó, thỏa thuận tạm thời này đã giúp Mỹ dỡ bỏ một phần thuế trừng phạt, trong khi Bắc Kinh tạm dừng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm.

Phản ứng trước sức ép từ Washington, phía Trung Quốc đã đưa ra thông điệp cứng rắn. Phát ngôn viên Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ khẳng định Bắc Kinh "kiên quyết phản đối mọi biện pháp trừng phạt đơn phương phi pháp" và cảnh báo sẽ thực hiện "mọi biện pháp cần thiết" để bảo vệ lợi ích quốc gia. Bà Deborah Elms, Trưởng bộ phận chính sách thương mại tại Quỹ Hinrich, nhận định nếu mức thuế 25% này được thực thi nghiêm túc, đây sẽ là bước leo thang cực lớn, có thể kích hoạt vòng xoáy trả đũa lẫn nhau và dập tắt hy vọng khôi phục xuất khẩu đậu tương của Mỹ sang thị trường tỷ dân.

Mối quan hệ kinh tế Trung Quốc - Iran và những toan tính chiến lược

Thực tế, Trung Quốc từ lâu đã là "nguồn sống" kinh tế quan trọng của Iran bất chấp lệnh cấm vận từ phương Tây. Theo dữ liệu từ Kpler, lượng dầu thô Iran xuất sang Trung Quốc đã tăng hơn gấp đôi trong giai đoạn 2017–2024, đạt trên 1,2 triệu thùng/ngày. Mặc dù giá trị nhập khẩu có xu hướng giảm trong năm 2025 do Mỹ siết chặt trừng phạt, Giáo sư Cui Shoujun từ Đại học Nhân dân Trung Quốc khẳng định Bắc Kinh sẽ không cắt đứt hợp tác kinh tế với Tehran chỉ vì đe dọa thuế quan. Ông cho rằng mối quan tâm của Mỹ đối với Iran hiện nay còn xuất phát từ nhu cầu năng lượng khổng lồ phục vụ cho trí tuệ nhân tạo (AI), khi sản lượng dầu của Iran thậm chí còn lớn hơn Venezuela.

Giới phân tích cảnh báo niềm tin vốn đã mong manh giữa hai cường quốc đang bị xói mòn nghiêm trọng ngay trước thềm chuyến thăm Bắc Kinh dự kiến của ông Trump vào tháng 4/2026. Bà Dan Wang từ Eurasia Group dự báo sẽ có các màn "ăn miếng trả miếng" trước hội nghị thượng đỉnh, trong đó Trung Quốc có thể nhắm vào các doanh nghiệp công nghệ Mỹ thay vì sử dụng công cụ đất hiếm. Trong khi đó, ông Scott Kennedy tại CSIS nhấn mạnh rằng dù chính sách của ông Trump có thể thay đổi liên tục, Trung Quốc đã chuẩn bị sẵn sàng cho mọi kịch bản và sẽ không ngần ngại đáp trả theo cách gây tổn hại đáng kể cho Mỹ. Hiện tại, thị trường cũng đang nín thở chờ đợi phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ về tính hợp pháp của các loại thuế quan này, dự kiến đưa ra vào ngày 14/1.

Theo Vietstock