Quốc hội ban hành Nghị quyết cho phép Hà Nội được thử nghiệm một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thực hiện các dự án quy mô lớn, quan trọng tại địa bàn Thủ đô. Mục đích là khai thông các rào cản pháp lý, kêu gọi đầu tư, tạo cú hích đột phá, giúp thành phố phát triển nhanh, ổn định hơn, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ hơn trong phát triển kinh tế vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Tại Phiên họp thứ 52 diễn ra vào chiều 4/12, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thảo luận và cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội liên quan đến những cơ chế, chính sách đặc thù áp dụng để triển khai các dự án quy mô lớn trên địa bàn Thủ đô Hà Nội.

Trình bày Tờ trình Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thử nghiệm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, then chốt trên địa bàn Thủ đô, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, Hà Nội là Thủ đô, là trung tâm chính trị-kinh tế-văn hóa, đồng thời là một đô thị loại đặc biệt, đóng vai trò là một trong hai đầu tàu kinh tế cả nước. Hiện tại, Thành phố đang tiến hành một khối lượng công việc lớn các dự án trọng điểm, bao gồm các dự án đầu tư công, dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP), dự án thu hút các nhà đầu tư chiến lược, cùng với các dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị và tái thiết các khu chung cư cũ.

Việc thực hiện các dự án quy mô lớn, trọng điểm đã đề cập, đặc biệt là các dự án có quy mô cực lớn sắp được triển khai trong thời gian tới, được dự báo sẽ đối mặt với nhiều khó khăn, vướng mắc, làm cản trở việc phát huy tối đa vai trò, vị thế của Thủ đô, nhất là trong bối cảnh đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030. Quốc hội đã ban hành Luật Thủ đô sửa đổi vào ngày 28/6/2024, đây là cơ sở pháp lý và là công cụ quan trọng để thành phố Hà Nội tiếp tục khẳng định vị thế trung tâm. Tuy nhiên, trên thực tế, Luật Thủ đô vẫn chưa xử lý triệt để được tình trạng chồng chéo và thiếu phân quyền trong quản lý đầu tư.

Trước tình hình này, việc Quốc hội ban hành Nghị quyết cho phép Hà Nội được thử nghiệm một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô là cần thiết và cấp bách, nhằm mục đích khai thông các rào cản "vướng mắc" pháp lý, kêu gọi đầu tư, tạo cú hích đột phá, phát triển nhanh, ổn định hơn, tạo sức lan tỏa lớn hơn trong phát triển kinh tế vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Nghị quyết được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc để đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân từ 11%/năm trở lên, đồng thời phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy quản lý, tăng cường phân cấp, trao quyền cho Thủ đô theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị. Dựa trên kết quả thực hiện thí điểm của Hà Nội, sẽ tiến hành sơ kết, tổng kết để cho phép áp dụng thống nhất trên cả nước nếu phát huy hiệu quả trong thực tế.

Theo Tờ trình Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về những cơ chế, chính sách đặc thù để triển khai các dự án quy mô lớn tại địa bàn Thủ đô, các dự án lớn, quan trọng tại Thủ đô bao gồm dự án đầu tư công, PPP, dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Đảng ủy Chính phủ, Ban chấp hành Đảng bộ TP. Hà Nội. Ngoài ra, nhóm này còn bao gồm các dự án đáp ứng tiêu chí quan trọng quốc gia; dự án sử dụng ngân sách địa phương hay thuộc danh mục thu hút nhà đầu tư chiến lược với tổng mức đầu tư từ 30.000 tỷ đồng trở lên; dự án cải tạo chung cư cũ; xử lý các điểm vướng mắc về ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường.

Theo Dự thảo Nghị quyết, điểm nổi bật hàng đầu là đề xuất mở rộng thẩm quyền quyết định, chấp thuận chủ trương đầu tư cho Thủ đô. Cụ thể, HĐND, Chủ tịch UBND thành phố sẽ được quyết định chủ trương đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư đối với dự án đầu tư công, PPP, tư nhân mà không bị giới hạn về quy mô vốn, sử dụng đất, yêu cầu di dân tái định cư. Các dự án này có khả năng thuộc thẩm quyền hiện tại của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Đối với các dự án cần áp dụng cơ chế đặc biệt, khác với quy định của Luật, Nghị quyết của Quốc hội, Pháp lệnh, Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng cho biết, UBND thành phố sẽ báo cáo Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho phép thực hiện, sau đó báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Về việc chọn lựa nhà đầu tư, nhà thầu, dự thảo Nghị quyết cho phép áp dụng hình thức lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu trong trường hợp đặc biệt đối với dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền, dự án quan trọng quốc gia, và dự án thu hút nhà đầu tư chiến lược. Đặc biệt, đối với dự án cần triển khai ngay, thành phố được phép chọn lựa nhà đầu tư trước khi cấp có thẩm quyền quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời được thực hiện các thủ tục về quy hoạch, khởi công xây dựng công trình cùng lúc với thủ tục chấp thuận/quyết định chủ trương đầu tư.

Trong lĩnh vực quy hoạch, Chính phủ đề xuất chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô để cụ thể hóa quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng, đồng thời lồng ghép các nội dung của quy hoạch thủ đô và điều chỉnh quy hoạch chung Thủ đô hiện hành.

Tờ trình cũng đề xuất các cơ chế đột phá về thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất và huy động vốn. UBND thành phố được phép sử dụng ngân sách thành phố để thực hiện dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư độc lập trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư. Theo đó, đối với các dự án cần triển khai ngay, HĐND thành phố có quyền quyết định mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư gấp hai lần quy định. Trong các trường hợp khác, mức bồi thường được phép cao hơn quy định nhưng không quá hai lần. Đáng chú ý trong cơ chế huy động vốn, HĐND thành phố được phép sử dụng kết dư ngân sách thành phố cấp, bố trí vốn cho dự án.... Ngoài ra, để xử lý các vấn đề cấp bách về giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, Tờ trình đề xuất áp dụng cơ chế đầu tư công khẩn cấp và lệnh xây dựng khẩn cấp.

Thẩm tra về nội dung trên, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi khẳng định ủng hộ sự cần thiết và cơ sở thực tiễn xây dựng Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát, điều chỉnh để không quy định lại các nội dung đã có trong luật, nghị quyết hiện hành, nhằm bảo đảm tính thống nhất và chỉ giữ những cơ chế chính sách thực sự đặc thù cần thiết. Đồng thời, đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm chỉ quy định trong dự thảo Nghị quyết những nội dung đặc thù, thuộc thẩm quyền của Quốc hội... Bên cạnh đó, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất chủ trương tích hợp Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô thành một quy hoạch thống nhất, nhưng đề nghị rà soát với Luật Quy hoạch và Luật Quy hoạch đô thị, nông thôn để xác định vị trí, tính thứ bậc và mối quan hệ của quy hoạch tổng thể Thủ đô, tránh chồng chéo, khoảng trống pháp lý. Ủy ban cũng đề nghị nghiên cứu tích hợp nội dung này tại các dự thảo luật liên quan vì đây là vấn đề chung của các đô thị trực thuộc Trung ương, không chỉ riêng Hà Nội...

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thể hiện sự đồng tình về việc ban hành Nghị quyết. Đây là Nghị quyết mang tính chất trước mắt, trong thời gian tới sẽ phải sửa đổi Luật Thủ đô, nhất là các điều 4, 37 để giải quyết các ách tắc. Nghị quyết này được xây dựng và ban hành với ý nghĩa nhằm tháo gỡ vướng mắc, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để thúc đẩy Thủ đô phát triển nhanh, bền vững, hiện đại, có sức lan tỏa và dẫn dắt vùng và cả nước, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026-2030, hiện thực hóa tầm nhìn phát triển Thủ đô đến năm 2045.

Lưu ý một số nội dung, Chủ tịch Quốc hội đề nghị việc soạn thảo nghị quyết cần bám sát Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị và Văn bản 19076 của Văn phòng Trung ương Đảng ngày 21/11/2025. Rà soát dự thảo Nghị quyết với các cơ chế chính sách hiện có trong Luật Thủ đô, Luật Đấu thầu, Luật Ngân sách Nhà nước và các cơ chế, chính sách được xem xét tại kỳ họp thứ mười này nhằm tháo gỡ vướng mắc, khó khăn về đất đai, quy hoạch, đầu tư. Nội dung nào đã có trong các luật hiện hành hoặc đã quyết định tại kỳ họp thì loại ra; chỉ đưa vào những cơ chế thật sự vượt trội, có tác dụng tháo gỡ điểm nghẽn, tránh mở rộng tùy tiện và quy định dàn trải, hình thức.

Về phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết, cần xác định rõ trọng tâm, trọng điểm, tránh chồng chéo giữa các nhóm dự án. Về thẩm quyền quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư, cần lưu ý: Đối với dự án quan trọng quốc gia có tác động sâu rộng không chỉ Thủ đô mà cả vùng; phải cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính để bảo đảm linh hoạt, kịp thời, thành phố có thể đẩy nhanh tiến độ các dự án cấp bách, trọng điểm. Việc lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu phải đảm bảo công bằng, minh bạch. Lưu ý cơ chế hậu kiểm, cho phép thực hiện đồng thời các thủ tục, hạn chế nguy cơ phá vỡ quy hoạch chung, không đảm bảo yêu cầu thiết kế kỹ thuật.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, các bộ, ngành cùng với Hà Nội đã rà soát rất kỹ lưỡng trên cơ sở thực tiễn các công trình, dự án đang gặp vướng mắc. Các chính sách Hà Nội đề xuất cũng đã được các bộ, ngành thẩm định và được Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hà Nội đã rà soát, đối chiếu với văn bản hiện hành và đây là mong muốn của Thủ đô cũng như các bộ, ngành để tháo gỡ, đặc biệt là đối với các dự án trọng điểm, dự án lớn, quan trọng của Thủ đô trong thời gian tới.

Đồng hành với công việc này, Thủ đô cũng đang chuẩn bị kiến nghị với Bộ Chính trị, Trung ương để sửa đổi Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị làm cơ sở chính trị để sửa đổi Luật Thủ đô và dự kiến trình trong thời gian tới. Do tính chất cấp thiết, Hà Nội rất mong Nghị quyết này được thông qua kịp thời để triển khai ngay một số công trình, dự án, đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô trong cả quãng thời gian dài, mà hiện nay thành phố đã xác định quy hoạch với tầm nhìn 100 năm.

Kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao các cơ quan liên quan đã chủ động, tích cực, khẩn trương tổ chức thẩm tra dự thảo Nghị quyết. Báo cáo thẩm tra cũng được chuẩn bị kỹ lưỡng với nhiều ý kiến rất xác đáng.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành cơ bản các nội dung của hồ sơ dự thảo Nghị quyết, dự thảo đủ điều kiện để bổ sung vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2025, trình Quốc hội xem xét thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn tại Kỳ họp thứ 10 đang diễn ra.

Nguồn: Báo Chính phủ