Bạch kim hiện được xếp vào nhóm khoáng sản chiến lược tại nhiều quốc gia trên thế giới đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu phân cực và bất ổn địa chính trị liên tục diễn ra. Mới bước sang đầu năm 2026, với việc chính quyền Trump can thiệp trực tiếp vào Venezuela đã cho thấy rằng các bất ổn này nhiều khả năng sẽ tiếp tục gia tăng và thúc đẩy dòng tiền tìm đến các tài sản hữu hình, đặc biệt là kim loại quý.

Đây là sự tiếp nối của xu hướng đã đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy đà tăng mạnh của giá kim loại quý suốt 18 tháng qua. Xu hướng này ban đầu được dẫn dắt bởi vàng, một loại tài sản lưu trữ giá trị lâu đời và là lựa chọn thay thế cho tiền pháp định trước khi lan sang bạc, bạch kim và palladium. Dù đã điều chỉnh khỏi các mức đỉnh, tính riêng trong năm 2025, giá vàng vẫn tăng 65%, bạc tăng 148%, bạch kim tăng 127% và palladium tăng 78%.

Đà tăng giá này được thúc đẩy bởi sự kết hợp giữa xu hướng tìm đến tài sản hữu hình trong bối cảnh bất ổn kinh tế và những nỗ lực toàn cầu nhằm giảm phụ thuộc vào đồng USD, đồng thời được củng cố bởi nền tảng cung – cầu vững chắc, đặc biệt ở thị trường bạch kim.

Vàng đã hưởng lợi rõ rệt từ lực mua mạnh của các ngân hàng trung ương, khi lượng vàng họ nắm giữ lần đầu tiên vượt lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ kể từ thập niên 1990. Bên cạnh đó, nhiều nhà quản lý tài sản lớn đã công khai kế hoạch phân bổ tới 20% danh mục vào vàng; nếu xu hướng này lan rộng, nguồn cung vàng khó đáp ứng đủ, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa sang các kim loại quý khác.

Động lực thúc đẩy làn sóng dịch chuyển sang tài sản hữu hình xuất phát từ những lo ngại về tính bền vững dài hạn của đồng USD với vai trò là đồng tiền dự trữ toàn cầu. Trong bối cảnh đó, vàng nổi lên như lựa chọn thay thế mang tính “tiền tệ” rõ nét nhất mà không chịu sự kiểm soát của bất kỳ chính phủ đơn lẻ nào. Những quan ngại xoay quanh đồng USD vốn là xu hướng dài hạn, được thúc đẩy một phần bởi lợi ích chiến lược của các quốc gia BRICS, và hiện đang được khuếch đại mạnh bởi chương trình nghị sự thương mại – kinh tế của Tổng thống Trump, cũng như các động thái làm suy yếu tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ.

Song song với các yếu tố thương mại, bạch kim với tư cách là một loại tài sản đang được hỗ trợ bởi nền tảng cơ bản rất vững chắc. Về mặt địa chất, bạch kim cực kỳ khan hiếm, hiếm hơn vàng khoảng 100 lần và hiếm hơn bạc khoảng 30 lần. Nguồn cung khai thác lại tập trung cao, với khoảng 70% sản lượng toàn cầu đến từ Nam Phi và 11% từ Nga, khiến các yếu tố địa chính trị có tác động đặc biệt lớn đến diễn biến thị trường bạch kim.

Nếu loại trừ nhu cầu trang sức và đầu tư, phần lớn nhu cầu sử dụng cuối cùng của bạch kim mang tính chiến lược cao và gần như không có vật liệu thay thế khả thi. Vì vậy, bạch kim được xếp vào nhóm khoáng sản trọng yếu tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Xa hơn nữa, khoảng 60% nhu cầu sử dụng bạch kim gắn liền với việc giảm tiêu thụ năng lượng và cắt giảm khí thải độc hại. Hướng tới thập niên 2030, nền kinh tế hydro đang phát triển mạnh vốn sử dụng chất xúc tác bạch kim và giữ vai trò then chốt trong quá trình phi carbon hóa toàn cầu, được kỳ vọng sẽ trở thành động lực tăng trưởng chính của nhu cầu bạch kim trong dài hạn.

Xét về cung - cầu, tình trạng thiếu hụt nguồn cung kéo dài đã khiến thị trường bạch kim bước sang năm thứ ba liên tiếp ghi nhận thâm hụt đáng kể. Dù thị trường được kỳ vọng sẽ cân bằng hơn trong năm 2026, điều này vẫn không đủ để bù đắp lượng tồn kho đã bị rút cạn trong ba năm qua. Vì vậy, thị trường bạch kim được dự báo sẽ tiếp tục ở trạng thái cực kỳ khan hiếm.

Quay lại với các yếu tố động lực thương mại, cùng với tình trạng thâm hụt nguồn cung, đã đóng vai trò then chốt trong đà tăng giá của bạch kim. Trên toàn cầu, ba trung tâm giao dịch kim loại quốc tế chính là London, New York và Thượng Hải. Trong điều kiện bình thường, kim loại lưu thông khá thông suốt giữa London và New York, trong khi dòng chảy vào Thượng Hải chủ yếu theo một chiều, do các hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc, quốc gia tiêu thụ bạch kim lớn nhất thế giới.

Các chính sách thương mại của Tổng thống Trump đã gây ra những biến dạng đáng kể trên thị trường. Nguy cơ bạch kim bị áp thuế nhập khẩu đã kích hoạt làn sóng dịch chuyển kim loại mạnh vào Mỹ, khiến lượng bạch kim lưu trữ tại các kho được CME bảo lãnh hiện tương đương khoảng 8% tổng nhu cầu toàn cầu, tăng mạnh so với mức 3% hồi đầu năm. Điều này cho thấy các doanh nghiệp sử dụng bạch kim tại Mỹ đã chủ động đưa kim loại về trong nước để phòng ngừa rủi ro thuế quan, khiến lượng bạch kim này hiện gần như bị “mắc kẹt” trong lãnh thổ Mỹ.

Điều này đã khiến thị trường giao dịch phi tập trung tại London rơi vào tình trạng thiếu hụt kim loại, và tình trạng này càng trầm trọng hơn khi nhu cầu từ Trung Quốc tăng mạnh, đặc biệt sau khi các hợp đồng tương lai và quyền chọn bạch kim mới được ra mắt tại nước này vào tháng 11.

Bước sang năm 2026, các yếu tố cung - cầu của thị trường bạch kim được đánh giá vẫn ở trạng thái hấp dẫn, trong khi khả năng Nhà Trắng tiếp tục duy trì căng thẳng thương mại và địa chính trị ở mức cao là khá lớn, có thể nhằm chuyển hướng sự chú ý khỏi các vấn đề nội tại. Bên cạnh đó, những khó khăn của kinh tế Mỹ có thể dẫn tới các đợt cắt giảm lãi suất tiếp theo, gây áp lực giảm lên đồng USD, trong bối cảnh USD suy yếu, giá hàng hóa nói chung thường có xu hướng đi lên.

Mặc dù các yếu tố trên nhìn chung đều hỗ trợ giá bạch kim, cần lưu ý rằng đà tăng vừa qua diễn ra rất nhanh, nên một giai đoạn tích lũy hoặc điều chỉnh đi ngang sẽ là diễn biến lành mạnh trước khi thị trường hình thành xu hướng bền vững hơn.