Nghị quyết 79- NQ/TW biến vai trò của VAMC trong xử lý nợ xấu sau COVID-19 được nâng tầm. Từ “kho chứa nợ”, VAMC được kỳ vọng trở thành trung tâm tái cấu trúc tài sản, dẫn dắt thị trường mua bán nợ Việt Nam.

Trong bối cảnh nợ xấu gia tăng sau đại dịch, Công ty TNHH MTV Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) đang được nhìn nhận lại như một trụ cột chính sách quan trọng nhằm bảo vệ an toàn hệ thống tài chính – ngân hàng. Theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, “VAMC không chỉ xử lý nợ xấu đơn thuần mà còn là điểm tựa niềm tin, là bệ đỡ giúp hệ thống các tổ chức tín dụng vận hành ổn định, minh bạch và duy trì dòng chảy tín dụng cho nền kinh tế”.

TS. Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam

Ra đời trong giai đoạn kinh tế thế giới suy thoái, VAMC được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thành lập như một công cụ kỹ thuật để xử lý nợ xấu. Thông qua cơ chế mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt, kết hợp tái cấp vốn và trích lập dự phòng trong 5 năm, VAMC đã giúp hệ thống ngân hàng đưa tỷ lệ nợ xấu nội bảng xuống dưới 3% – ngưỡng an toàn theo thông lệ quốc tế. “Đây có thể coi là liều thuốc hữu hiệu giúp các tổ chức tín dụng phòng ngừa rủi ro thanh khoản và có thêm nguồn lực cho vay hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn”, TS. Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh.

Không chỉ dừng ở việc “làm sạch” bảng cân đối kế toán, VAMC còn góp phần tái cơ cấu doanh nghiệp thông qua cơ chế hỗ trợ tín dụng bổ sung cho các khách hàng có khả năng phục hồi. Nhờ đó, hệ thống ngân hàng không bị đứt gãy dòng vốn và nền kinh tế vẫn duy trì được động lực tăng trưởng trong những giai đoạn khó khăn nhất.

Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, mô hình hoạt động hiện tại của VAMC vẫn còn những hạn chế đáng kể. Với vốn điều lệ chỉ khoảng 5.000 tỷ đồng, trong khi quy mô nợ xấu toàn hệ thống lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, nguồn lực của VAMC vẫn còn rất hạn chế để có thể mua nợ theo giá thị trường một cách mạnh mẽ. Bên cạnh đó, việc VAMC sau khi mua nợ vẫn chủ yếu ủy quyền lại cho các tổ chức tín dụng thu hồi khiến vai trò dẫn dắt thị trường mua bán nợ chưa thực sự rõ nét. “Nếu không thay đổi mô hình tổ chức và tăng cường nguồn lực, VAMC sẽ rất khó hoàn thành sứ mệnh xử lý nợ xấu một cách thực chất”, ông cảnh báo.

Một vấn đề được dư luận quan tâm là VAMC có nên theo đuổi mục tiêu lợi nhuận hay không. Theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, dù là doanh nghiệp, VAMC được xác định rõ là đơn vị hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận. “Nếu đặt nặng chỉ tiêu lợi nhuận, VAMC có thể rơi vào trạng thái găm nợ chờ giá, làm chậm tiến độ xử lý nợ xấu và đi ngược lại mục tiêu ổn định hệ thống tài chính”, ông phân tích. Thay vào đó, thước đo thành công của VAMC là tốc độ xử lý nợ và khả năng quay vòng vốn để tiếp tục xử lý các khoản nợ mới.

Trong bức tranh tổng thể của nền kinh tế, VAMC và Công ty TNHH Mua bán nợ Việt Nam (DATC) được ví như hai “bánh xe” vận hành song song. Nếu DATC đóng vai trò tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước và thúc đẩy cổ phần hóa, thì VAMC là “lá chắn” bảo vệ sức khỏe tài chính của hệ thống ngân hàng. Sự phối hợp giữa hai định chế này giúp tháo gỡ các điểm nghẽn về tài chính, tạo điều kiện cho nền kinh tế phục hồi và tăng trưởng bền vững.

Theo định hướng từ Bộ Chính trị tại Nghị quyết 79-NQ/TW, VAMC được xác định là đơn vị then chốt trong việc phát triển thị trường mua bán nợ minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững. Để thực hiện vai trò này, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho rằng VAMC cần một cuộc cải cách toàn diện, bao gồm nâng vốn điều lệ lên mức 15.000–20.000 tỷ đồng, xây dựng hành lang pháp lý đủ mạnh để thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu nợ xấu.

“VAMC phải chuyển mình từ một đơn vị mua nợ để giữ sang một thực thể xử lý nợ thực chất và dẫn dắt thị trường. Nếu không có quyền năng đặc biệt và mô hình tổ chức đủ mạnh, chúng ta sẽ rất khó xử lý nợ xấu một cách triệt để”, TS. Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh.

Trong dài hạn, giới chuyên gia kỳ vọng VAMC sẽ phát triển thành một trung tâm tái cấu trúc tài sản quốc gia, một sàn giao dịch nợ xấu chuyên nghiệp có khả năng thu hút cả nhà đầu tư trong và ngoài nước. Khi đó, VAMC không chỉ giúp “làm sạch” bảng cân đối của hệ thống ngân hàng mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc tài chính trong tương lai.