Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đang bị mắc kẹt khi lợi suất trái phiếu chính phủ tăng vọt, đe dọa làm đảo lộn quá trình bình thường hóa chính sách của họ.

BOJ đứng trước một lựa chọn khó khăn: tiếp tục nâng lãi suất và đối mặt nguy cơ lợi suất tăng mạnh hơn nữa, khiến nền kinh tế vốn đã suy yếu chậm lại sâu hơn; hoặc giữ nguyên, thậm chí cắt giảm lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng nhưng điều này có thể khiến lạm phát tăng tốc.

Trái phiếu chính phủ (TPCP) Nhật Bản đã liên tục đạt mức cao mới trong tháng qua. Vào thứ Năm, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm đạt 1,917% - mức cao nhất kể từ năm 2007. Lợi suất trái phiếu 20 năm tăng lên 2,936%, mức chưa từng thấy kể từ 1999, trong khi lợi suất 30 năm đạt kỷ lục 3,436%, theo dữ liệu LSEG từ năm 1999.

Nhật Bản đã từ bỏ chương trình kiểm soát đường cong lợi suất (YCC) vào tháng 3/2024 - vốn giới hạn lợi suất TPCP kỳ hạn 10 năm quanh mức 1% - như một phần của tiến trình bình thường hóa chính sách, đồng thời kết thúc kỷ nguyên lãi suất âm cuối cùng trên thế giới.

Giờ đây, khi Nhật cân nhắc tăng lãi suất trong bối cảnh lạm phát đã vượt mục tiêu 2% của BOJ suốt 43 tháng liên tiếp, nguy cơ lợi suất tiếp tục tăng mạnh càng trở nên nghiêm trọng.

Anindya Banerjee, trưởng bộ phận tiền tệ và hàng hóa tại Kotak Securities, nói với CNBC rằng nếu BOJ quay lại nới lỏng định lượng và YCC để kiềm lợi suất, đồng yên có thể suy yếu hơn nữa và làm trầm trọng thêm lạm phát nhập khẩu – vốn đã là một vấn đề.

Lợi suất tăng đồng nghĩa chi phí vay mượn của Nhật Bản cao hơn, gây áp lực lên tình hình tài khóa. Nền kinh tế lớn thứ hai châu Á đã có tỷ lệ nợ/GDP cao nhất thế giới, gần 230% theo IMF.

Cùng với đó là việc Chính phủ Nhật chuẩn bị tung gói kích thích lớn nhất kể từ đại dịch nhằm giảm chi phí sinh hoạt và hỗ trợ nền kinh tế đang chật vật, khiến lo ngại về mức nợ phình to càng rõ rệt.

Magdalene Teo, trưởng bộ phận nghiên cứu thu nhập cố định châu Á tại Julius Baer, cho biết đợt phát hành nợ mới trị giá 11,7 nghìn tỷ yên để tài trợ cho ngân sách bổ sung của Thủ tướng Sanae Takaichi lớn gấp 1,7 lần so với thời người tiền nhiệm Shigeru Ishiba năm 2024.

“Điều này cho thấy khó khăn mà chính phủ gặp phải trong việc cân bằng giữa các biện pháp kích thích kinh tế và duy trì tính bền vững tài khóa,” Teo nói.

Tác động toàn cầu?

Vào tháng 8/2024, việc tháo gỡ các giao dịch carry trade dùng vốn vay yên – do BOJ tăng lãi suất cứng rắn và dữ liệu kinh tế Mỹ gây thất vọng – đã khiến chứng khoán toàn cầu lao dốc, với Nikkei giảm 12,4% trong ngày tồi tệ nhất kể từ 1987.

Carry trade là chiến lược vay tiền bằng đồng tiền lãi suất thấp để đầu tư vào tài sản có lợi suất cao hơn - đồng yên là lựa chọn phổ biến do chính sách lãi suất âm kéo dài của Nhật.

Giờ đây, khi lợi suất Nhật tăng, chênh lệch lợi suất giữa Nhật và Mỹ thu hẹp, làm dấy lên lo ngại về một đợt tháo gỡ carry trade mới và dòng tiền quay về Nhật. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng lặp lại cú sốc năm 2024 là khó xảy ra.

“Từ góc nhìn toàn cầu, chênh lệch lợi suất Nhật – Mỹ thu hẹp khiến carry trade kém hấp dẫn, nhưng chúng tôi không kỳ vọng một đợt tháo gỡ mang tính hệ thống như năm 2024... Thay vào đó sẽ là biến động cục bộ và giảm đòn bẩy chọn lọc, đặc biệt nếu đồng yên mạnh lên làm tăng chi phí vốn,” Masahiko Loo, chiến lược gia thu nhập cố định cấp cao tại State Street Investment Management, nhận định.

Loo cho biết các dòng vốn mang tính cấu trúc từ quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm và tài khoản tiết kiệm NISA tiếp tục neo giữ lượng nắm giữ tài sản nước ngoài, khiến khả năng hồi hương vốn quy mô lớn là thấp.

Justin Heng, chiến lược gia lãi suất APAC tại HSBC, cũng đồng tình khi cho biết nhà đầu tư Nhật chưa có dấu hiệu bán tài sản nước ngoài để đưa vốn về nước và vẫn là bên mua ròng.

Từ tháng 1 đến tháng 10/2025, họ đã mua 11,7 nghìn tỷ yên trái phiếu ở nước ngoài - cao hơn nhiều so với 4,2 nghìn tỷ yên của cả năm 2024, theo HSBC. Lượng mua mạnh mẽ này chủ yếu đến từ các ngân hàng tín thác và nhà quản lý tài sản hưởng lợi từ dòng tiền của nhà đầu tư cá nhân nhờ chương trình đầu tư miễn thuế của chính phủ Nhật.

“Chúng tôi kỳ vọng chi phí phòng hộ giảm thêm - do Fed tiếp tục cắt giảm lãi suất - sẽ khuyến khích nhà đầu tư Nhật tăng nắm giữ trái phiếu nước ngoài,” Heng nói.

Theo CNBC