Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản đang tăng mạnh trên toàn bộ đường cong, trong đó lợi suất kỳ hạn 5 năm vọt lên 1.62%, mức cao nhất kể từ khi sản phẩm này được phát hành vào năm 2000. Đà tăng lợi suất diễn ra trong bối cảnh rủi ro chính trị gia tăng, kế hoạch bầu cử sớm và kỳ vọng chính sách tài khóa mở rộng, làm dấy lên lo ngại về vòng xoáy nợ, đồng yên suy yếu và áp lực ngày càng lớn lên Ngân hàng Trung ương Nhật Bản.

Lợi suất kỳ hạn trung bình bứt phá lên mức cao nhất trong lịch sử

Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 5 năm đã tăng mạnh và đạt 1.62%, đánh dấu mức cao nhất kể từ khi loại trái phiếu này ra mắt vào năm 2000. Diễn biến này phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong kỳ vọng của thị trường đối với chính sách tiền tệ và tài khóa của Nhật Bản sau nhiều năm duy trì môi trường lãi suất cực thấp.

Trong suốt hơn hai thập kỷ, lợi suất trái phiếu 5 năm của Nhật Bản từng dao động ở mức rất thấp, thậm chí tiến gần về 0% hoặc âm trong giai đoạn dài từ khoảng năm 2015 đến 2020. Tuy nhiên, kể từ sau năm 2020, xu hướng lợi suất đảo chiều mạnh mẽ, đặc biệt tăng tốc rõ rệt trong giai đoạn 2023–2024.

Việc lợi suất kỳ hạn trung bình leo lên mức cao kỷ lục cho thấy nhà đầu tư đang yêu cầu phần bù rủi ro lớn hơn để nắm giữ trái phiếu chính phủ Nhật Bản, trong bối cảnh bất ổn chính sách và triển vọng vay nợ gia tăng.

Lợi suất dài hạn đồng loạt lập đỉnh mới phản ánh lo ngại nợ công

Không chỉ ở kỳ hạn 5 năm, lợi suất trái phiếu dài hạn của Nhật Bản cũng tăng mạnh và lập kỷ lục mới. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm đã vươn lên 3.52%, trong khi kỳ hạn 40 năm đạt 3.85%, đều là mức cao nhất trong lịch sử.

Diễn biến này cho thấy áp lực bán không còn mang tính cục bộ mà đã lan rộng trên toàn bộ đường cong lợi suất. Khi lợi suất dài hạn tăng nhanh hơn, thị trường đang phản ánh rủi ro dài hạn liên quan đến khả năng kiểm soát nợ và tính bền vững của tài khóa Nhật Bản.

Việc lợi suất dài hạn tăng cao đặc biệt nhạy cảm với một nền kinh tế vốn phụ thuộc mạnh vào chi phí vay thấp để duy trì chi tiêu công và ổn định hệ thống tài chính, qua đó làm gia tăng mức độ rủi ro hệ thống.

Yếu tố chính trị làm gia tăng kỳ vọng chi tiêu và vay nợ

Đà tăng lợi suất diễn ra trong bối cảnh Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi được kỳ vọng sẽ kêu gọi bầu cử sớm vào thứ Tư, tận dụng mức độ ủng hộ cao để củng cố đa số tại Hạ viện. Một chiến thắng mang tính quyết định sẽ tạo điều kiện để chính phủ thúc đẩy mạnh hơn chương trình tài khóa mở rộng.

Thị trường đang định giá kịch bản trong đó chính phủ mới có đủ quyền lực chính trị để gia tăng chi tiêu, đồng nghĩa với gia tăng phát hành trái phiếu chính phủ. Điều này trực tiếp tạo áp lực tăng lợi suất, đặc biệt ở các kỳ hạn trung và dài.

Kỳ vọng tài khóa mở rộng trong bối cảnh lãi suất toàn cầu đã ở mức cao khiến nhà đầu tư lo ngại rằng nguồn cung trái phiếu mới sẽ vượt quá khả năng hấp thụ của thị trường, buộc lợi suất phải tăng để cân bằng cung cầu.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đối mặt với thế tiến thoái lưỡng nan

Thị trường đang phản ánh một kịch bản rủi ro cao: lợi suất trái phiếu tăng do phát hành nợ gia tăng, kéo theo đồng yên suy yếu, từ đó đẩy Ngân hàng Trung ương Nhật Bản vào tình thế khó xử. Cơ quan này sẽ phải lựa chọn giữa việc can thiệp để ổn định thị trường trái phiếu hoặc bảo vệ giá trị đồng nội tệ.

Nếu Ngân hàng Trung ương can thiệp để kìm lợi suất, áp lực lên đồng yên có thể gia tăng. Ngược lại, nếu ưu tiên bảo vệ đồng yên, lợi suất trái phiếu có thể tiếp tục leo thang, làm tăng chi phí vay nợ của chính phủ.

Sự đánh đổi này trở nên đặc biệt nghiêm trọng trong bối cảnh thị trường đang mất dần niềm tin vào khả năng duy trì trạng thái cân bằng giữa chính sách tiền tệ và tài khóa như trong giai đoạn trước đây.

Gánh nặng nợ công kỷ lục làm gia tăng rủi ro bán tháo

Nhật Bản hiện đang mang tỷ lệ nợ công trên GDP khoảng 230%, mức cao nhất thế giới. Trong bối cảnh này, bất kỳ đợt tăng lợi suất mạnh nào cũng có nguy cơ kích hoạt vòng xoáy bán tháo trái phiếu, khiến chi phí vay tăng nhanh và làm xấu thêm triển vọng tài khóa.

Khi niềm tin của nhà đầu tư suy giảm, tốc độ điều chỉnh của thị trường trái phiếu có thể diễn ra rất nhanh, đặc biệt là ở các kỳ hạn dài, nơi rủi ro tích tụ nhiều năm qua. Điều này làm gia tăng nguy cơ bất ổn tài chính mang tính hệ thống.

Với mức nợ hiện tại, khái niệm “bẫy nợ” có thể chưa phản ánh hết mức độ rủi ro mà nền kinh tế Nhật Bản đang đối mặt. Đà tăng lợi suất hiện nay cho thấy thị trường đã bắt đầu đặt câu hỏi nghiêm túc về khả năng duy trì mô hình vay nợ chi phí thấp vốn là nền tảng ổn định của Nhật Bản trong nhiều thập kỷ.