Năm 2025, xuất khẩu gạo của Việt Nam có dấu hiệu chững lại trước những biến động phức tạp của kinh tế thế giới và xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại. Theo các chuyên gia, để tạo động lực tăng trưởng trong năm 2026, ngành gạo cần chủ động đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Hoạt động xuất khẩu gạo trong năm 2025 chịu nhiều áp lực khi tình hình an ninh – chính trị tại một số khu vực diễn biến khó lường, lạm phát toàn cầu duy trì ở mức cao và đà phục hồi thương mại quốc tế còn chậm. Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Nguyễn Anh Sơn cho biết, chính sách tiền tệ thắt chặt tại nhiều nền kinh tế lớn đã gây biến động thị trường tài chính và tỷ giá ở các quốc gia đang phát triển, khiến sức mua tiếp tục suy yếu. Đồng thời, nhiều nước gia tăng các biện pháp bảo hộ, siết chặt tiêu chuẩn về an toàn, phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu đối với hàng hóa nhập khẩu.

Trước những thách thức đó, Bộ Công Thương, dưới sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, đã chủ động phối hợp với các bộ, ngành liên quan, theo dõi chặt chẽ tình hình trong và ngoài nước để kịp thời đưa ra các giải pháp chính sách phù hợp; đồng thời triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp duy trì sản xuất, thúc đẩy xuất khẩu.

Theo số liệu sơ bộ của cơ quan Hải quan, trong 11 tháng đầu năm 2025, Việt Nam xuất khẩu hơn 7,53 triệu tấn gạo, thu về trên 3,85 tỷ USD, với giá xuất khẩu bình quân đạt 511,09 USD/tấn. So với cùng kỳ năm 2024 – năm ghi nhận kỷ lục về xuất khẩu gạo – khối lượng giảm 10,9% và kim ngạch giảm 27,4%. Một số thị trường truyền thống sụt giảm mạnh như Indonesia (giảm gần 96,38%) và Malaysia (giảm 32,5%). Ngược lại, xuất khẩu sang các thị trường như Ghana (tăng 52,64%), Trung Quốc (tăng 165,14%), Bangladesh (tăng gấp 238,48 lần) và Senegal (tăng khoảng 73 lần) đã góp phần bù đắp mức giảm tại Indonesia, Cuba và Malaysia. Đến tháng 10/2025, cơ cấu xuất khẩu chủ yếu là gạo trắng chất lượng cao và gạo thơm, chiếm khoảng 69% tổng lượng gạo xuất khẩu.

Đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, sản lượng lúa năm 2026 dự kiến đạt khoảng 43 triệu tấn, trong bối cảnh diện tích gieo trồng giảm khoảng 0,2 triệu ha do điều chỉnh cơ cấu mùa vụ. Cơ quan này kiến nghị các địa phương tập trung khôi phục sản xuất sau thiên tai, ưu tiên vụ Đông Xuân 2025–2026, đảm bảo diện tích, cơ cấu giống và thời vụ phù hợp. Song song đó, cần đẩy nhanh triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, đồng thời thúc đẩy tiêu thụ và xuất khẩu các sản phẩm gạo này.

Dự báo về triển vọng năm 2026, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Quốc Toản cho rằng ngành gạo sẽ chịu tác động đan xen từ khả năng Philippines nối lại nhập khẩu từ tháng 1/2026, sự phục hồi nhu cầu từ Trung Quốc, Bangladesh và các thị trường châu Phi, cùng với những tín hiệu tích cực từ các FTA. Bên cạnh đó, chất lượng gạo Việt Nam ngày càng được cải thiện, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh hiện nay, ông Lê Thanh Tùng – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam – nhấn mạnh cần coi lúa gạo là mặt hàng đặc biệt, được theo dõi và điều hành chặt chẽ, nhằm vừa bảo đảm an ninh lương thực và tiêu thụ trong nước, vừa đáp ứng hiệu quả nhu cầu xuất khẩu.

Ngoài ra, việc xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và chất lượng đồng đều, gắn với xây dựng thương hiệu, được xem là yếu tố then chốt. Sản xuất cần bám sát tiêu chuẩn, quy cách và sản lượng theo yêu cầu của từng thị trường nhập khẩu.

Liên quan đến việc tận dụng các ưu đãi từ FTA, ông Ngô Chung Khanh – Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên – nhận định doanh nghiệp gạo Việt Nam vẫn chưa khai thác hiệu quả các thị trường lớn, có giá trị gia tăng cao. Ông đề xuất cần xây dựng chiến lược tận dụng FTA bài bản, đẩy mạnh phát triển thương hiệu gạo Việt Nam và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội và doanh nghiệp.

(Nguồn: Báo điện tử Chính Phủ)