Ngày 23-24/7, Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) chính thức chốt kết luận cuối cùng cho cuộc điều tra kéo dài từ tháng 3/2026 về lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng của 60 nền kinh tế. Đáng chú ý, Việt Nam nằm trong nhóm chịu mức thuế bổ sung cao hơn - 12,5% - và Bộ Công Thương đã lên tiếng cho biết sẽ tiếp tục thúc đẩy đối thoại với phía Mỹ.

Từ điều tra tháng 3 đến kết luận cuối cùng

Cuộc điều tra được USTR khởi xướng từ tháng 3/2026 theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, tập trung vào việc liệu các đối tác thương mại của Mỹ có ban hành và thực thi hiệu quả quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất toàn bộ hoặc một phần bằng lao động cưỡng bức hay không. Sau giai đoạn kết luận sơ bộ, ngày 23/7/2026, USTR chính thức ra thông báo kết luận cuối cùng và các biện pháp xử lý, giữ nguyên toàn bộ cáo buộc: cả 60 nền kinh tế bị điều tra đều được xác định chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về lao động cưỡng bức theo cách hiểu của phía Mỹ, dù ở các mức độ khác nhau.

Trên cơ sở đó, Tổng thống Donald Trump đã chỉ đạo USTR công bố biện pháp thuế trừng phạt tương ứng, có hiệu lực từ 0h01 ngày 24/7/2026 (giờ miền Đông nước Mỹ). Phạm vi áp dụng của đợt thuế này rất rộng, bao phủ tới 99,4% tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa vào Mỹ.

Hai nhóm thuế: Việt Nam nằm trong nhóm mức cao hơn

Theo kết luận cuối cùng, USTR giữ nguyên hai mức thuế bổ sung so với kết luận sơ bộ, đồng thời bổ sung thêm cơ chế bù trừ với thuế tối huệ quốc (MFN) cho một số đối tác:

• Nhóm 1 - thuế bổ sung 10%, gồm 17 nền kinh tế: Argentina, Bangladesh, Campuchia, Canada, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Ấn Độ, Indonesia, Jordan, Malaysia, Mexico, Pakistan, Sri Lanka, Trinidad và Tobago, và Anh.
• Nhóm 2 - thuế bổ sung 12,5%, gồm các nền kinh tế còn lại trong danh sách 60 nước, trong đó có Việt Nam, cùng với Brazil, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, Ả-rập Xê-út, Singapore, Israel và Qatar.

USTR cũng quy định một số trường hợp chuyển tiếp và miễn trừ: nguyên liệu, đầu vào thiết yếu có nguy cơ thiếu nguồn cung trong nước; sản phẩm có thể gây gián đoạn chuỗi cung ứng hoặc ảnh hưởng trên phạm vi toàn nền kinh tế Mỹ nếu bị áp thuế; sản phẩm Mỹ không sản xuất hoặc sản xuất không đủ nhu cầu; và một số sản phẩm được miễn trừ theo cam kết song phương riêng với một số đối tác.

Phản ứng của Việt Nam: Không đồng tình với kết luận, sẽ tiếp tục đối thoại

Ngay từ giai đoạn kết luận sơ bộ hồi tháng 6, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng đã khẳng định kết luận điều tra của USTR "không phản ánh đúng thực tế và nỗ lực của Việt Nam trong phòng ngừa, giảm thiểu lao động cưỡng bức", đồng thời cho biết Việt Nam đã cung cấp đầy đủ thông tin trong suốt quá trình điều tra.

Sau khi kết luận cuối cùng được ban hành, Bộ Công Thương tiếp tục khẳng định sẽ thúc đẩy đối thoại với phía Mỹ, làm việc với USTR và các cơ quan liên quan nhằm phản ánh đầy đủ hơn những nỗ lực của Việt Nam trong quá trình hoàn thiện chính sách và thực thi pháp luật liên quan đến lao động cưỡng bức, hướng tới mục tiêu điều chỉnh hoặc giảm nhẹ mức thuế đã áp dụng.

Tác động và điều cần theo dõi tiếp theo

Với việc thuế bổ sung 12,5% đã chính thức có hiệu lực song song với mức thuế đối ứng hiện hành, tổng gánh nặng thuế quan mà hàng hóa Việt Nam phải chịu khi vào thị trường Mỹ tiếp tục là mối quan tâm lớn của cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt ở các ngành sử dụng nhiều lao động như dệt may, da giày, đồ gỗ và điện tử lắp ráp - những lĩnh vực thường bị đưa vào diện rà soát chuỗi cung ứng lao động.

Việc Bộ Công Thương xác định hướng đi là tiếp tục đối thoại thay vì trả đũa cho thấy Việt Nam đang ưu tiên giải pháp đàm phán song phương. Tuy nhiên, do đây là kết luận cuối cùng (không phải sơ bộ), khả năng điều chỉnh mức thuế trong ngắn hạn nhiều khả năng sẽ khó khăn hơn so với giai đoạn trước, khi kết luận còn ở dạng dự thảo. Doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ được khuyến nghị chủ động rà soát lại hồ sơ truy xuất nguồn gốc lao động và chuỗi cung ứng, đồng thời theo dõi sát các thông báo tiếp theo từ Bộ Công Thương và USTR về khả năng miễn trừ hoặc điều chỉnh mức thuế.

Nguồn: VnExpress