Một tàu thương mại của Iran trên Biển Caspi đã phát nổ sau khi bị tấn công bằng thiết bị bay không người lái, khiến 1 thủy thủ thiệt mạng. Sau nhiều ngày căng thẳng ngoại giao, ngày 28/7 Ngoại trưởng Ukraine đã điện đàm trực tiếp với người đồng cấp Iran, khẳng định vụ việc không có chủ đích - nhưng Tehran vẫn yêu cầu bồi thường và cảnh báo sẽ không chấp nhận thêm bất kỳ hành động tương tự nào. Vụ việc đang biến Biển Caspi, vùng biển kín lớn nhất thế giới, thành một mặt trận mới trong cuộc xung đột Nga - Ukraine.

Diễn biến vụ việc

Theo Bộ Ngoại giao Iran, ngày 25/7, một tàu thương mại của nước này trên Biển Caspi - chở sắt, đang trên hành trình từ cảng Astrakhan của Nga tới Anzali (Iran) - đã bị tấn công bằng thiết bị bay không người lái (UAV), khiến con tàu phát nổ. Vụ nổ làm 1 thủy thủ thiệt mạng và 3 người khác bị thương. Thống đốc tỉnh Gilan của Iran, ông Hadi Hagh-Shenas, mô tả tuyến hàng hải Astrakhan - Anzali là "hành lang an toàn và đáng tin cậy" phục vụ thương mại giữa hai nước. Tehran mô tả vụ tấn công là "hành động gây hấn, thù địch và mang tính tội phạm", cáo buộc Kiev đang tìm cách mở rộng phạm vi cuộc xung đột Nga - Ukraine sang khu vực Biển Caspi.

Ngày 27/7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei tuyên bố "hành động phiêu lưu nguy hiểm của Ukraine chắc chắn sẽ không thể không bị đáp trả", đồng thời Iran triệu tập đại biện lâm thời Ukraine tại Tehran để phản đối chính thức.

Ukraine xác nhận đã tấn công 2 tàu Nga, không nêu đích danh tàu Iran

Về phía Ukraine, nước này cho biết UAV của mình đã tập kích hai tàu Nga chở hàng quân sự trên Biển Caspi, khẳng định cả hai tàu trước đó đều xuất phát từ Iran và đang hướng tới một cảng của Nga. Trong bài đăng trên X ngày 25/7, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết các mục tiêu bao gồm những tàu "tham gia vận chuyển hàng hóa quân sự từ Iran" và một tàu chiến - mà Cơ quan An ninh Ukraine sau đó xác định là một tàu tên lửa của Nga. Ông Zelensky không xác nhận trực tiếp việc tàu chở sắt mà Iran đề cập có nằm trong số mục tiêu bị tấn công hay không.

Đáng chú ý, ông Zelensky cũng đưa ra cáo buộc theo chiều ngược lại, cho rằng Nga đã cung cấp cho Iran ảnh vệ tinh về các quốc gia vùng Vịnh và các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực - một cáo buộc cho thấy Kiev đang cố gắng khắc họa mối quan hệ hợp tác quân sự sâu rộng giữa Nga và Iran như một lý do biện minh cho các đòn tấn công của mình.

Iran cảnh báo đáp trả, cáo buộc thêm Israel đứng sau kích động

Ngày 26/7, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi lên tiếng trên mạng xã hội X, tuyên bố vụ tấn công "không thể không bị đáp trả". Đáng chú ý, ông Araghchi không chỉ trích riêng Kiev mà còn đưa ra một cáo buộc bổ sung: Israel đứng sau xúi giục vụ tấn công nhằm mục đích "kéo châu Âu vào cuộc chiến của mình" - một cáo buộc chưa được xác minh độc lập, nhưng cho thấy Tehran đang cố gắng gắn kết vụ việc này với bức tranh xung đột rộng hơn giữa Iran với Israel và các đồng minh phương Tây.

Ở một diễn biến liên quan, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã lên tiếng gửi lời chia buồn sâu sắc tới gia đình thủy thủ thiệt mạng, đồng thời cảm ơn chính quyền vùng Astrakhan (Nga) - nơi con tàu bắt đầu hành trình - vì đã hỗ trợ các thành viên thủy thủ đoàn còn lại. Ông Lavrov cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải "chấm dứt những hành động phiêu lưu như vậy của chính quyền Kiev" - phản ánh việc Nga đang chủ động thể hiện sự đồng cảm và liên kết lợi ích với Iran trong vụ việc này.

Ngoại trưởng hai nước điện đàm: Ukraine nói "ngoài ý muốn", Iran vẫn đòi bồi thường

Diễn biến quan trọng nhất đến vào ngày 28/7, khi Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha có cuộc điện đàm trực tiếp với người đồng cấp Iran Abbas Araqchi. Theo xác nhận của cả hai bên, ông Sybiha khẳng định vụ tấn công nhằm vào tàu Iran là "ngoài ý muốn" và Kiev không có chủ đích làm gia tăng căng thẳng với Tehran. Ông cũng nhấn mạnh trên X sau cuộc gọi: "Tôi nhấn mạnh sự cần thiết phải kiềm chế mọi hành động có thể làm leo thang căng thẳng, đồng thời chấm dứt mọi sự hỗ trợ cho cuộc chiến của Nga chống lại Ukraine" - đồng thời khẳng định các hoạt động quân sự của Ukraine chỉ nhằm bảo vệ đất nước, không bao giờ có chủ đích nhắm vào tàu thuyền hay dân thường.

Về phía Iran, ông Araqchi xác nhận đã có cuộc trao đổi, viết trên X: "Iran cũng không mong muốn leo thang căng thẳng, nhưng đã khẳng định rõ rằng sẽ không chấp nhận bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào công dân hoặc lợi ích của chúng tôi. Họ phải bồi thường cho những thiệt hại gây ra". Cùng ngày, Ngoại trưởng Israel Gideon Saar cũng có cuộc điện đàm riêng với người đồng cấp Ukraine, thảo luận về "những thách thức mà hai quốc gia đang phải đối mặt, trong đó có mối đe dọa từ Iran" và bày tỏ mong muốn tăng cường hợp tác Israel - Ukraine.

Bối cảnh chiến lược: Vì sao Biển Caspi ngày càng quan trọng với Iran và Nga

Sự việc lần này diễn ra trong bối cảnh Biển Caspi - vùng nước kín được bao quanh bởi 5 quốc gia Iran, Nga, Kazakhstan, Turkmenistan và Azerbaijan - đang có vai trò chiến lược ngày càng lớn. Trong bối cảnh các cảng của Iran tại vịnh Ba Tư và vịnh Oman bị ảnh hưởng nặng nề bởi xung đột với Mỹ, tuyến vận tải qua Biển Caspi càng trở nên quan trọng với Tehran - không chỉ là cửa ngõ thương mại với Nga mà còn giúp Iran mở rộng kết nối tới khu vực Kavkaz và Trung Á.

Tuyến đường này cũng mang ý nghĩa quân sự đáng kể: theo Znews dẫn nguồn Bộ Tài chính Mỹ, Nga từng tiếp nhận những lô UAV Shahed đầu tiên của Iran qua tuyến Caspi trong giai đoạn đầu xung đột Ukraine, trước khi tự sản xuất trên lãnh thổ mình. Tháng 8 năm ngoái, tàu hàng Port Olya 4 từng bị phá hủy khi được cho là đang chở linh kiện UAV Shahed-136 và đạn dược của Iran qua chính tuyến đường này. Chính vì vậy, việc Ukraine mở rộng phạm vi tấn công tầm xa tới Caspi phản ánh chiến thuật nhất quán của Kiev: đánh vào các tuyến hậu cần hỗ trợ Nga, bất kể chúng nằm cách xa chiến trường chính đến đâu.

Điều gì tiếp theo?

Dù cuộc điện đàm ngày 28/7 giữa hai Ngoại trưởng cho thấy cả Kiev lẫn Tehran đều không muốn leo thang thêm, việc Iran vẫn kiên quyết đòi bồi thường - trong khi Ukraine chỉ thừa nhận "ngoài ý muốn" chứ không cam kết bồi thường cụ thể - cho thấy vụ việc chưa thực sự khép lại. Đối với Iran, sự việc xảy ra đúng vào giai đoạn nước này đang đồng thời xử lý căng thẳng quân sự nghiêm trọng với Mỹ, khiến Tehran phải đối mặt với áp lực ngoại giao và an ninh trên nhiều mặt trận cùng lúc. Trong khi đó, với Ukraine, việc mở rộng phạm vi tấn công tới Biển Caspi - đúng vào thời điểm Tổng thống Zelensky chuẩn bị tới Washington gặp Tổng thống Trump - cũng được xem là một phần trong nỗ lực gây sức ép toàn diện lên mạng lưới hậu cần quân sự của Nga, dù cái giá phải trả là rủi ro đối đầu trực tiếp với một bên thứ ba như Iran.

Nguồn: VOV