Sau nhiều tháng đàm phán mà đại diện Hội đồng Hòa bình mô tả là "vô cùng khó khăn", Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 30/7 tuyên bố các bên đã đạt được thỏa thuận về việc giải giáp hoàn toàn Hamas tại Dải Gaza - bước tiến quan trọng nhất trong tiến trình hòa bình kể từ lệnh ngừng bắn tháng 10/2025. Nhưng ngay cả khi thỏa thuận được công bố, các cuộc không kích của Israel vẫn chưa dừng lại trên thực địa.

Nội dung thỏa thuận: Giải giáp trước, Israel rút quân sau

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết: "Thỏa thuận này là một bước quan trọng hướng tới việc Dải Gaza cuối cùng sẽ do một chính phủ Palestine mới điều hành. Chính phủ này sẽ hợp tác chặt chẽ với Hội đồng Hòa bình để giúp đỡ người dân Palestine. Đồng thời, Israel sẽ có được an ninh mà họ xứng đáng khi Gaza không còn được sử dụng làm căn cứ cho các cuộc tấn công khủng bố".

Theo nội dung được công bố và được VOV, VietnamNet dẫn lại, thỏa thuận sẽ được triển khai theo các giai đoạn "được cấu trúc cẩn thận". Trình tự cụ thể là: đầu tiên Hamas và các nhóm vũ trang khác tại Gaza phải hoàn tất quá trình giải trừ quân bị; sau khi việc này hoàn tất, lực lượng Israel mới bắt đầu từng bước rút khỏi Gaza; trách nhiệm bảo đảm an ninh sau đó sẽ được chuyển giao cho một Lực lượng Ổn định Quốc tế, phối hợp cùng một lực lượng cảnh sát Palestine mới được thành lập để đảm bảo an ninh cho cả người dân Gaza lẫn các nước láng giềng.

Ông Trump nhìn nhận khu vực này đã trải qua "một năm đầy biến động với chiến tranh, khủng hoảng nhân đạo và vấn đề con tin", nhưng cho rằng hiện đã đạt được những tiến triển đáng kể. Đại diện cấp cao của Hội đồng Hòa bình - ông Nikolay Mladenov - xác nhận trên X rằng thỏa thuận về giải giáp Hamas và chuyển đổi sang mô hình quản lý dân sự tại Gaza là kết quả của "nhiều tháng đàm phán vô cùng khó khăn" giữa các bên liên quan.

Đặt trong bối cảnh kế hoạch hòa bình 3 giai đoạn đã có từ trước

Đây không phải là một sáng kiến hoàn toàn mới, mà là bước tiến cụ thể hóa của kế hoạch hòa bình 3 giai đoạn do Mỹ công bố và được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ủng hộ trước đó. Theo kế hoạch này, Hamas sẽ tiến hành giải giáp ở giai đoạn 2, song song với việc quân đội Israel rút dần khỏi Gaza. Một nhóm chuyên gia kỹ trị người Palestine mang tên Ủy ban Quốc gia về Quản lý Gaza (NCAG) sẽ đảm nhận công việc điều hành hàng ngày trong giai đoạn chuyển tiếp. Phi quân sự hóa hoàn toàn Gaza vẫn là yêu cầu cốt lõi mà Israel kiên trì theo đuổi xuyên suốt các vòng đàm phán.

Hội đồng Hòa bình mà ông Trump đang đứng đầu được thành lập từ đầu năm 2026, với nhiệm vụ giám sát công tác tái thiết và quản lý Dải Gaza sau khi lệnh ngừng bắn Israel - Hamas có hiệu lực từ tháng 10/2025.

Nghịch lý: Thỏa thuận được công bố, nhưng bạo lực trên thực địa chưa dừng

Điểm đáng chú ý nhất - và cũng là lý do khiến nhiều nhà quan sát thận trọng trước tuyên bố "lịch sử" của ông Trump - là khoảng cách giữa ngoại giao cấp cao và thực tế trên thực địa. Theo Al Jazeera, dù lệnh ngừng bắn tại Gaza về danh nghĩa vẫn đang có hiệu lực, trong những tháng qua Israel vẫn tiếp tục tiến hành các cuộc không kích nhằm vào những mục tiêu mà họ cho là có liên quan đến Hamas. Tính từ tháng 10/2025, các cuộc tấn công này đã khiến hơn 1.200 người Palestine thiệt mạng, một số nguồn tin đưa ra con số cụ thể hơn là 1.214 người chết và 3.977 người bị thương - toàn bộ xảy ra sau khi lệnh ngừng bắn chính thức có hiệu lực. Israel cũng duy trì các biện pháp mở rộng kiểm soát lãnh thổ, hạn chế nghiêm ngặt việc đi lại của người Palestine cũng như hoạt động vận chuyển hàng hóa ra vào Gaza.

Diễn biến này cho thấy một thực tế phức tạp: các thỏa thuận ngoại giao cấp cao, dù mang tính bước ngoặt về mặt văn bản và cam kết chính trị, không đồng nghĩa với việc bạo lực trên thực địa lập tức chấm dứt - đặc biệt khi các điều khoản chi tiết về cách thức kiểm chứng và trình tự thực thi vẫn cần được các bên tiếp tục đàm phán.

Bước tiếp theo: Đàm phán về lộ trình và cơ chế kiểm chứng

Theo Công an Nhân dân, dự kiến đại diện của Mỹ, Hamas và các bên trung gian sẽ sớm có cuộc gặp để vạch ra lộ trình chi tiết, cũng như thống nhất cách thức kiểm chứng việc các bên tuân thủ cam kết đã đưa ra - một khâu thường mang tính quyết định đối với việc liệu một thỏa thuận hòa bình có thực sự được triển khai hay chỉ dừng lại ở cấp độ tuyên bố chính trị.

Diễn biến này cũng xuất hiện trong bối cảnh khu vực Trung Đông đang đồng thời chứng kiến một điểm nóng khác leo thang mạnh - xung đột Mỹ - Iran. Việc chính quyền Trump đạt được một bước tiến ngoại giao đáng kể tại Gaza ngay giữa lúc căng thẳng với Iran gia tăng cho thấy Washington đang cố gắng cân bằng đồng thời nhiều mặt trận ngoại giao và quân sự trong khu vực - một phép thử quan trọng cho năng lực đối ngoại của Nhà Trắng trong giai đoạn còn lại của năm 2026.

Nguồn: VnExpress