Tổng thống Donald Trump đề xuất áp mức phí 20% đối với toàn bộ hàng hóa vận chuyển qua eo biển Hormuz, đồng thời tuyên bố khôi phục phong tỏa các cảng của Iran. Động thái mới làm gia tăng căng thẳng giữa Washington và Tehran, đồng thời làm dấy lên tranh cãi về tính hợp pháp của kế hoạch thu phí trên tuyến hàng hải quốc tế quan trọng này.

Mỹ đề xuất thu phí vận tải qua Hormuz và khôi phục phong tỏa Iran

Ngày 13/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ áp mức phí tương đương 20% giá trị đối với toàn bộ hàng hóa vận chuyển qua eo biển Hormuz, với lý do Mỹ đang đảm nhận vai trò bảo vệ tuyến hàng hải chiến lược này.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump đồng thời thông báo Mỹ sẽ tái áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran nằm gần eo biển Hormuz. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), chiến dịch phong tỏa sẽ được nối lại từ 16h ngày 13/7 theo giờ miền Đông nước Mỹ.

Phát biểu tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump cho biết quân đội Mỹ sẽ tiếp tục mở các đợt tấn công nhằm loại bỏ toàn bộ năng lực của Iran liên quan đến eo biển Hormuz và khẳng định mục tiêu cuối cùng là kiểm soát khu vực này.

Trước đó, Mỹ từng nhiều lần phản đối kế hoạch của Iran về việc thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Các chuyên gia hàng hải, cơ quan quản lý quốc tế cũng như nhiều quan chức trong chính quyền Mỹ đều cho rằng việc áp phí như vậy trái với luật pháp quốc tế.

Tuy nhiên, thay vì kêu gọi khôi phục hoàn toàn cơ chế tự do hàng hải như trước xung đột, Tổng thống Trump cho rằng các tàu thương mại muốn đi qua eo biển Hormuz sẽ phải trả phí cho Mỹ để được bảo đảm an toàn.

Ngay sau tuyên bố này, giá dầu thế giới tăng mạnh trong khi các chỉ số chứng khoán đồng loạt giảm điểm.

Trước khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2, eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch trên toàn cầu.

Ông Trump khẳng định eo biển Hormuz sẽ tiếp tục mở cửa bất kể Iran có tham gia hay không, đồng thời nhấn mạnh tất cả các quốc gia, ngoại trừ Iran, sẽ được sử dụng tuyến hàng hải này một cách công bằng và tự do.

Theo Tổng thống Mỹ, Washington sẽ chính thức đảm nhận vai trò "Người bảo vệ eo biển Hormuz" và sẽ thu mức phí 20% trên giá trị hàng hóa vận chuyển nhằm bù đắp chi phí duy trì an ninh tại khu vực. Ông cũng cho biết kế hoạch sẽ được triển khai ngay lập tức.

Chính sách mới vấp phải nhiều phản đối

Trong bức thư gửi Thượng viện Mỹ đề ngày 10/7, ông Trump cho biết chiến dịch quân sự mới nhằm vào Iran đã bắt đầu từ ngày 7/7. Văn bản này được gửi theo quy định của Nghị quyết Quyền lực Chiến tranh.

Trước đó, Quốc hội Mỹ đã thông qua một nghị quyết mang tính biểu tượng yêu cầu chấm dứt các hoạt động quân sự tại Iran, song nghị quyết này không có giá trị bắt buộc Tổng thống phải rút quân.

Đến nay, Nhà Trắng vẫn chưa công bố chi tiết về cơ chế thu phí cũng như cách thức triển khai chính sách mới.

Phản ứng trước tuyên bố của Washington, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định Iran mới là quốc gia kiểm soát eo biển Hormuz và cho rằng Tehran mới là bên có quyền thu phí đối với hoạt động hàng hải tại khu vực này. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng mức phí 20% mà phía Mỹ đề xuất là quá cao.

Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thuộc Liên Hợp Quốc cũng lên tiếng phản đối, nhấn mạnh không tồn tại cơ sở pháp lý nào cho phép áp đặt khoản phí bắt buộc chỉ để các tàu đi qua một eo biển phục vụ hàng hải quốc tế.

Quan điểm này cũng tương đồng với phát biểu trước đây của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, khi ông khẳng định không quốc gia nào có quyền thu phí hoặc áp lệ phí đối với hoạt động lưu thông trên một tuyến hàng hải quốc tế.

Giới chuyên gia hoài nghi tính khả thi của kế hoạch

Việc Mỹ triển khai lực lượng bảo vệ tàu thuyền tại Vịnh Ba Tư không phải là điều chưa từng có tiền lệ. Trong thập niên 1980, Washington từng hộ tống các tàu chở dầu của Kuwait trước các cuộc tấn công từ Iran.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng đề xuất thu phí 20% khó có thể được chấp nhận.

Ông David Goldwyn, Chủ tịch Goldwyn Global Strategies và cựu đặc phái viên Bộ Ngoại giao Mỹ dưới thời Tổng thống Barack Obama, nhận định mức phí mà ông Trump đưa ra mang tính ép buộc nhiều hơn là một giải pháp bảo đảm an ninh hàng hải. Theo ông, Mỹ cũng chưa chứng minh được khả năng bảo đảm tuyệt đối an toàn cho tàu thuyền khi đi qua Hormuz.

Trước đó, trong cuộc phỏng vấn với Fox News, Tổng thống Trump cũng từng khẳng định Mỹ sẽ trở thành "người bảo vệ" hoặc "thiên thần hộ mệnh" của eo biển Hormuz và cần được thanh toán chi phí cho nhiệm vụ này.

Theo ông, Washington không thể tiếp tục bảo vệ tuyến hàng hải chiến lược này miễn phí như trong nhiều năm trước mà phải nhận được khoản bồi hoàn tương xứng.

Kể từ khi xung đột bùng phát, Iran nhiều lần phát tín hiệu sẽ áp dụng cơ chế thu phí đối với tàu thương mại đi qua Hormuz. Tuy nhiên, thỏa thuận ngừng bắn tạm thời được ký vào giữa tháng 6 quy định Tehran không được áp đặt bất kỳ khoản phí nào đối với hoạt động hàng hải tại đây.

Sau hàng loạt vụ tấn công trong khu vực, thỏa thuận này đã suy yếu nghiêm trọng. Tuần trước, Tổng thống Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn coi như đã chấm dứt. Những phát biểu mới nhất của ông cho thấy Washington đang tiếp tục theo đuổi ý tưởng thu phí đối với hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz trong bối cảnh triển vọng hòa bình giữa Mỹ và Iran ngày càng trở nên mong manh.

Nguồn: Vietstock