Thị trường đồng toàn cầu đang bị chi phối bởi ba lực cùng lúc: sự phân mảnh tồn kho sâu sắc giữa Mỹ và châu Á do lo ngại thuế quan, một quyết định chính sách thuế của Mỹ vẫn còn bỏ ngỏ sau khi lỡ hạn xem xét, và rủi ro gián đoạn nguồn cung mới vừa leo thang tại mỏ đồng lớn nhất thế giới.

Tồn kho phân mảnh: Mỹ dư thừa, châu Á khan hiếm

Tồn kho đồng tại các kho COMEX đã tăng lên gần 770,000 tấn ngắn, so với khoảng 320,000 tấn ngắn cùng kỳ một năm trước, tức tăng hơn gấp đôi. Ngược lại, tồn kho xã hội tại Trung Quốc đã giảm xuống còn 78,300 tấn, mức thấp nhất trong nhiều năm.

Nguyên nhân trực tiếp của dòng chảy này là nguy cơ Mỹ áp thuế nhập khẩu lên đồng tinh luyện, khiến các bên tham gia thị trường chuyển một lượng lớn đồng vào kho Mỹ để phòng ngừa rủi ro thuế quan trong trường hợp quyết định được ban hành. Đây là một giao dịch mang tính phòng vệ hơn là phản ánh nhu cầu tiêu thụ thực tế tại Mỹ.

Giao dịch arbitrage hạ nhiệt, nhưng tồn kho khó quay lại

Động lực ban đầu của dòng chảy nói trên đang suy yếu. Hợp đồng COMEX kỳ hạn tháng 10 hiện giao dịch thấp hơn hợp đồng LME kỳ hạn 3 tháng tới 46.94 USD một tấn, nghĩa là không còn chênh lệch giá đủ hấp dẫn để tiếp tục đưa thêm đồng vào Mỹ. Trong khi đó, premium cathode tại Trung Quốc đã tăng lên khoảng 205 USD một tấn, phản ánh mức độ khan hiếm nguồn cung vật chất ngay tại thị trường tiêu thụ đồng lớn nhất thế giới.

Theo Shanghai Metals Market, lượng đồng đã nằm trong kho Mỹ khó có khả năng quay trở lại thị trường quốc tế trong ngắn hạn, do chi phí tài trợ vốn, bốc dỡ và tái xuất khẩu đều ở mức cao. Nói cách khác, dù động lực đầu cơ ban đầu đã phai nhạt, cấu trúc tồn kho đã bị định hình lại theo hướng khó đảo ngược nhanh, khiến Mỹ duy trì trạng thái dư thừa tương đối trong khi châu Á tiếp tục thắt chặt.

Chính sách thuế quan: quyết định về đồng tinh luyện vẫn còn bỏ ngỏ

Khung thuế quan hiện hành của Mỹ theo Mục 232, áp dụng từ tháng 8/2025, đánh thuế 50% lên các sản phẩm đồng bán thành phẩm và sản phẩm có hàm lượng đồng cao, trong khi đồng tinh luyện dạng cathode, quặng và phế liệu vẫn được miễn trừ. Theo đề xuất ban đầu, Bộ Thương mại Mỹ phải hoàn tất đánh giá về khả năng áp thuế riêng cho đồng tinh luyện, 15% từ năm 2027 và tăng lên 30% từ năm 2028, trước hạn 30/6/2026.

Tuy nhiên, tính đến cuối tháng 9/2026, chưa có văn bản chính thức nào được ban hành về vấn đề này, nghĩa là Mỹ đã lỡ hạn tự đặt ra mà chưa đưa ra quyết định cuối cùng. Đây chính là nguồn gốc của sự bất định kéo dài khiến thị trường tiếp tục định giá rủi ro thuế quan vào dòng chảy đồng vật chất, dù bản thân quyết định vẫn chưa được thông qua.

Rủi ro nguồn cung mới: Escondida tiến gần một cuộc đình công

Bên cạnh câu chuyện tồn kho và thuế quan, nguồn cung đồng còn đối mặt thêm một rủi ro mới tại mỏ Escondida ở Chile, mỏ đồng lớn nhất thế giới do BHP vận hành với 57.5% cổ phần, cùng Rio Tinto 30% và các cổ đông Nhật Bản phần còn lại. Nghiệp đoàn giám sát gồm 1,020 thành viên đã tổ chức bỏ phiếu trong các ngày 28 đến 30/9 và kết quả cho thấy 95% thành viên tham gia ủng hộ hành động đình công, sau khi từ chối đề nghị hợp đồng cuối cùng của BHP.

Theo luật lao động Chile, kết quả này đưa hai bên vào giai đoạn hòa giải bắt buộc của chính phủ kéo dài 5 ngày, có thể gia hạn thêm 5 ngày nếu cả hai bên đồng thuận, trước khi một cuộc đình công hợp pháp có thể bắt đầu. Điều này tạo ra một cửa sổ rủi ro đình công cụ thể rơi vào khoảng đầu đến giữa tháng 10. Đáng chú ý, diễn biến này xảy ra ngay sau một sự cố tai nạn lao động gây tử vong tại mỏ cuối tháng 9, khiến cả nghiệp đoàn giám sát lẫn nghiệp đoàn công nhân đều từ chối đề nghị tạm hoãn đàm phán của BHP.

Sản lượng tại Escondida hiện chưa ghi nhận bị ảnh hưởng, nhưng với vị thế là mỏ đồng lớn nhất thế giới, kết quả của giai đoạn hòa giải sắp tới sẽ là tâm điểm theo dõi của thị trường trong những tuần tới.

Kết luận

Ba câu chuyện nói trên, tồn kho phân mảnh, chính sách thuế quan còn treo và rủi ro đình công tại Escondida, tuy độc lập về nguyên nhân nhưng cùng dẫn tới một hệ quả chung: thị trường đồng vật lý đang ở trạng thái mong manh hơn bình thường, nơi một cú sốc nguồn cung nhỏ cũng có thể gây phản ứng giá mạnh do tồn kho khả dụng bên ngoài nước Mỹ đã bị bào mỏng đáng kể. Việc dòng chảy đồng vào Mỹ khó đảo ngược nhanh, bất kể quyết định thuế quan cuối cùng ra sao, cũng có nghĩa là tình trạng phân mảnh khu vực này nhiều khả năng còn kéo dài, chứ không tự điều chỉnh về cân bằng cũ trong ngắn hạn.

Ba mốc cần theo dõi sát trong những tuần tới là kết quả giai đoạn hòa giải tại Escondida, dự kiến ngã ngũ trong khoảng 5 đến 10 ngày tới; bất kỳ động thái chính thức nào từ Bộ Thương mại Mỹ về thuế đồng tinh luyện, vốn đã trễ hạn tự đặt ra; và diễn biến premium tại Trung Quốc, chỉ báo trực tiếp nhất cho mức độ căng thẳng nguồn cung vật chất tại châu Á.