Thời tiết là một trong những yếu tố quan trọng nhất tác động lên giá nông sản bởi bất cứ hiện tượng tự nhiên nào từ mưa lớn, hạn hán, sương giá cho đến El Niño, La Niña đều có thể làm nguồn cung biến động, từ đó khiến giá nông sản biến động mạnh bất ngờ. 

Vì sao thời tiết ảnh hưởng đến giá nông sản?

Nông sản là nhóm hàng hóa có mức độ phụ thuộc cao vào điều kiện tự nhiên. Khác với nhiều ngành sản xuất có thể chủ động kiểm soát phần lớn nguyên liệu đầu vào, cây trồng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm, ánh sáng và các hiện tượng thời tiết trong suốt mùa vụ.

Khi thời tiết thuận lợi, cây trồng có điều kiện phát triển tốt, năng suất được cải thiện và nguồn cung có xu hướng dồi dào. Ngược lại, thời tiết bất lợi có thể làm giảm diện tích gieo trồng, năng suất hoặc chất lượng nông sản, khiến nguồn cung bị thắt chặt.

Sự thay đổi của nguồn cung sau đó tác động đến cân bằng cung - cầu và kỳ vọng của thị trường. Đây chính là cơ chế quan trọng giải thích thời tiết ảnh hưởng đến giá nông sản như thế nào:

Thời tiết → mùa vụ, năng suất → nguồn cung → kỳ vọng cung - cầu → giá nông sản.

Đáng chú ý, giá có thể phản ứng ngay khi thị trường xuất hiện dự báo về thời tiết bất lợi, ngay cả khi tác động thực tế đến sản lượng chưa được xác nhận. Điều này đặc biệt rõ trên thị trường hàng hóa phái sinh, nơi giá hợp đồng tương lai phản ánh kỳ vọng của người tham gia về cung - cầu trong tương lai.

Thời tiết tác động đến cây trồng ở những giai đoạn nào?

Tác động của thời tiết không chỉ xuất hiện khi cây trồng bước vào mùa thu hoạch. Từ gieo trồng, nảy mầm, sinh trưởng đến ra hoa, kết trái và thu hoạch, mỗi giai đoạn đều có những yêu cầu riêng về nhiệt độ và độ ẩm.

Giai đoạn gieo trồng và nảy mầm

Ở giai đoạn đầu, hạt giống cần độ ẩm và nhiệt độ phù hợp để nảy mầm. Lượng mưa vừa phải có thể cung cấp nước cho đất và tạo điều kiện thuận lợi cho cây non phát triển.

Tuy nhiên, nếu lượng mưa quá thấp hoặc xảy ra hạn hán, đất thiếu độ ẩm có thể khiến hạt khó nảy mầm, cây non sinh trưởng kém và nông dân phải giảm hoặc trì hoãn diện tích gieo trồng.

Ngược lại, mưa quá nhiều có thể gây ngập úng, rửa trôi chất dinh dưỡng hoặc làm hư hại hạt giống. Nếu tình trạng này diễn ra trên diện rộng tại vùng sản xuất lớn, triển vọng diện tích gieo trồng và nguồn cung của cả mùa vụ có thể bị ảnh hưởng.

Khi thị trường nhận định sản lượng tương lai có khả năng thấp hơn dự kiến, giá nông sản có thể chịu áp lực tăng do kỳ vọng nguồn cung bị thu hẹp.

Giai đoạn sinh trưởng

Sau khi nảy mầm, cây cần nước, ánh sáng và nhiệt độ phù hợp để phát triển.

Nắng và nhiệt độ ở mức thích hợp hỗ trợ quá trình quang hợp và sinh trưởng. Tuy nhiên, nắng nóng kéo dài kết hợp với thiếu nước có thể khiến cây chịu stress nhiệt, tăng tốc độ bốc hơi nước và giảm khả năng phát triển.

Trong khi đó, mưa giúp bổ sung nước nhưng mưa quá nhiều có thể gây ngập úng, làm tăng độ ẩm và nguy cơ phát sinh nấm bệnh.

Nếu thời tiết bất lợi kéo dài trong giai đoạn sinh trưởng, năng suất dự kiến có thể giảm. Khi đó, thị trường thường có xu hướng điều chỉnh kỳ vọng về nguồn cung và phản ánh thông tin này vào giá.

Giai đoạn ra hoa và kết trái

Ra hoa và kết trái là những giai đoạn đặc biệt quan trọng đối với năng suất cuối cùng của cây trồng.

Nhiệt độ quá cao, thiếu nước hoặc mưa bất thường có thể ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn, tỷ lệ đậu quả và sự phát triển của quả. Với cây lâu năm như cà phê, điều kiện thời tiết trong giai đoạn ra hoa còn có thể ảnh hưởng đến triển vọng sản lượng của vụ tiếp theo.

Nếu tỷ lệ đậu quả thấp hoặc cây không phát triển đúng kỳ vọng, sản lượng thu hoạch có thể giảm. Khi nguồn cung tương lai được dự báo thấp hơn, giá có thể tăng do thị trường kỳ vọng tình trạng thiếu hụt.

Giai đoạn thu hoạch

Thời tiết tiếp tục ảnh hưởng đến nguồn cung ngay cả khi cây đã hoàn tất quá trình sinh trưởng.

Thời tiết khô ráo, thuận lợi giúp hoạt động thu hoạch, vận chuyển và sơ chế diễn ra hiệu quả. Ngược lại, mưa lớn trong mùa thu hoạch có thể làm gián đoạn việc thu hái, gây khó khăn cho vận chuyển và ảnh hưởng đến quá trình phơi sấy.

Đối với một số loại nông sản, độ ẩm cao còn làm gia tăng nguy cơ nấm mốc và suy giảm chất lượng. Điều này có thể làm giảm lượng nông sản đạt tiêu chuẩn thương mại, qua đó ảnh hưởng đến nguồn cung thực tế trên thị trường.

El Niño và La Niña ảnh hưởng đến nông nghiệp như thế nào?

Bên cạnh những hiện tượng thời tiết tại từng khu vực, các mô hình khí hậu quy mô lớn như El Niño và La Niña cũng có thể tác động đến sản xuất nông nghiệp trên phạm vi rộng.

El Niño

El Niño là hiện tượng khí hậu gắn với sự ấm lên bất thường của vùng biển trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo. Hiện tượng này có thể làm thay đổi mô hình nhiệt độ và lượng mưa tại nhiều khu vực trên thế giới.

Tác động của El Niño không giống nhau ở tất cả quốc gia. Một số khu vực có thể đối mặt với khô hạn và nhiệt độ cao hơn, trong khi những khu vực khác có thể xuất hiện lượng mưa lớn hơn.

Đối với nông nghiệp, sự thay đổi này có thể ảnh hưởng đến lịch gieo trồng, điều kiện sinh trưởng và năng suất của cây trồng. Nếu El Niño gây thời tiết bất lợi tại một vùng sản xuất lớn, triển vọng nguồn cung toàn cầu có thể bị ảnh hưởng.

La Niña

La Niña thường được xem là trạng thái đối lập với El Niño trong chu kỳ ENSO, gắn với sự lạnh đi bất thường của vùng biển trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo.

Tương tự El Niño, La Niña có thể làm thay đổi mô hình mưa và nhiệt độ ở nhiều khu vực. Một số vùng có thể mưa nhiều hơn trong khi những vùng khác có thể khô hạn.

Do đó, không thể kết luận đơn giản rằng El Niño luôn khiến giá nông sản tăng hay La Niña luôn khiến giá giảm. Tác động thực tế cần được đánh giá dựa trên khu vực sản xuất, loại cây trồng, thời điểm xảy ra và mức độ ảnh hưởng đến sản lượng.

El Niño, La Niña ảnh hưởng đến cà phê và giá cà phê như thế nào?

El Niño và La Niña có thể tác động đáng kể đến thị trường cà phê thông qua việc làm thay đổi nhiệt độ, lượng mưa và điều kiện sinh trưởng tại các vùng trồng cà phê lớn. Tuy nhiên, mức độ và hướng tác động không hoàn toàn giống nhau giữa Arabica tại Brazil và Robusta tại Việt Nam. Đây cũng là lý do các thông tin về ENSO thường được nhà đầu tư cà phê theo dõi khi đánh giá triển vọng nguồn cung và giá.

Arabica Brazil: nhạy cảm với nhiệt độ, mưa và sương giá

Brazil là quốc gia sản xuất Arabica lớn, với các vùng trồng tập trung chủ yếu ở khu vực phía Đông Nam như Minas Gerais và São Paulo. Cây Arabica phát triển tốt trong điều kiện nhiệt độ tương đối ôn hòa và cần lượng mưa phù hợp trong các giai đoạn sinh trưởng, ra hoa và phát triển quả.

El Niño có thể làm thay đổi mô hình thời tiết tại Brazil, trong đó một số khu vực có thể xuất hiện điều kiện nóng và khô hơn. Nếu tình trạng thiếu mưa kéo dài trong giai đoạn cây phát triển hoặc ra hoa, cây cà phê có thể chịu stress do thiếu nước, ảnh hưởng đến năng suất vụ sau. Ngược lại, mưa quá nhiều vào thời điểm thu hoạch cũng có thể gây khó khăn cho việc hái, phơi và bảo quản cà phê.

Trong khi đó, La Niña có thể tạo ra những thay đổi theo hướng ngược lại về lượng mưa và nhiệt độ tại một số khu vực của Brazil. Tuy nhiên, tác động thực tế phụ thuộc vào từng mùa vụ và vùng sản xuất, nên không thể mặc định La Niña luôn tích cực hoặc tiêu cực đối với Arabica Brazil.

Một rủi ro đặc biệt đối với Arabica Brazil là sương giá. Nếu nhiệt độ giảm mạnh tại các vùng trồng trọng điểm, cây cà phê có thể bị tổn thương, thậm chí ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất. Khi thị trường xuất hiện lo ngại về thiệt hại do thời tiết, giá Arabica có thể tăng nhanh do kỳ vọng nguồn cung suy giảm.

Robusta Việt Nam: chú ý lượng mưa và tình trạng khô hạn

Việt Nam là nguồn cung Robusta quan trọng trên thị trường thế giới, với vùng sản xuất tập trung chủ yếu tại Tây Nguyên. Vì vậy, diễn biến thời tiết tại khu vực này có ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng sản lượng Robusta.

Đối với El Niño, thời tiết nóng và khô hơn tại một số thời điểm có thể làm gia tăng nguy cơ thiếu nước tại Tây Nguyên. Điều này đặc biệt đáng chú ý trong giai đoạn cây cần nước để sinh trưởng và hình thành quả. Nếu hạn hán kéo dài, năng suất có thể giảm và triển vọng nguồn cung Robusta bị thắt chặt, qua đó tạo áp lực tăng giá.

La Niña thường gắn với sự thay đổi về lượng mưa tại nhiều khu vực Đông Nam Á. Nếu mưa thuận lợi trong các giai đoạn quan trọng của mùa vụ, điều kiện sinh trưởng của cây cà phê có thể được cải thiện. Tuy nhiên, mưa quá nhiều cũng có thể gây bất lợi, đặc biệt trong thời kỳ thu hoạch và phơi sấy, khi độ ẩm cao có thể ảnh hưởng đến chất lượng hạt.

>>>> XEM THÊM: Cung cầu cà phê toàn cầu 

Nhà đầu tư nông sản phái sinh cần lưu ý gì về thời tiết?

Đối với nhà đầu tư trên thị trường hàng hóa phái sinh, thời tiết là một trong những nhóm thông tin quan trọng cần theo dõi khi phân tích nông sản. Tuy nhiên, không nên đưa ra quyết định chỉ dựa trên một bản tin thời tiết đơn lẻ.

Theo dõi thời tiết tại vùng sản xuất trọng điểm

Một hiện tượng thời tiết chỉ thực sự có khả năng tạo ra tác động lớn đến giá nếu nó ảnh hưởng đến khu vực có vai trò đáng kể trong nguồn cung.

Vì vậy, nhà đầu tư cần xác định những quốc gia và vùng sản xuất quan trọng của từng mặt hàng. Với cà phê, diễn biến thời tiết tại Brazil và Việt Nam là những thông tin đáng chú ý.

Đặt thông tin thời tiết trong bối cảnh mùa vụ

Cùng một hiện tượng thời tiết nhưng xảy ra ở những thời điểm khác nhau có thể tạo ra tác động rất khác nhau.

Mưa lớn trong giai đoạn gieo trồng, mưa trong thời kỳ ra hoa hay mưa đúng mùa thu hoạch đều có những hệ quả riêng. Vì vậy, cần đặt thông tin thời tiết trong bối cảnh cây đang ở giai đoạn phát triển nào và mùa vụ đang diễn biến ra sao.

Phân biệt dự báo thời tiết và tác động thực tế đến nguồn cung

Không phải mọi dự báo thời tiết bất lợi đều dẫn đến thiệt hại lớn về sản lượng.

Nhà đầu tư cần theo dõi diễn biến thực tế sau khi hiện tượng thời tiết xảy ra, cũng như các báo cáo về diện tích gieo trồng, tình trạng cây, năng suất dự kiến và sản lượng.

Điều quan trọng là xác định liệu thời tiết có thực sự làm thay đổi cán cân cung - cầu hay chỉ tạo ra biến động tâm lý trong ngắn hạn.

Kết hợp thời tiết với các yếu tố khác

Thời tiết chỉ là một phần trong bức tranh cung - cầu nông sản. Giá còn chịu ảnh hưởng bởi tồn kho, nhu cầu tiêu thụ, xuất nhập khẩu, tỷ giá, chi phí vận chuyển, chính sách thương mại và nhiều yếu tố kinh tế khác.

Do đó, nhà đầu tư nên kết hợp phân tích thời tiết với các dữ liệu cơ bản và diễn biến thị trường để có góc nhìn đầy đủ hơn.

Chú ý biến động giá và quản trị rủi ro

Thông tin thời tiết có thể khiến giá nông sản biến động mạnh trong thời gian ngắn, đặc biệt khi xuất hiện bất ngờ tại vùng sản xuất quan trọng.

Với thị trường hàng hóa phái sinh, biến động giá lớn có thể tạo ra cả cơ hội và rủi ro. Nhà đầu tư cần quản lý vị thế, sử dụng đòn bẩy phù hợp và chủ động kiểm soát rủi ro thay vì chỉ tập trung vào khả năng giá tăng hoặc giảm.

>>>> XEM THÊM: Hướng dẫn đầu tư nông sản phái sinh

Kết luận

Thời tiết ảnh hưởng đến giá nông sản thông qua tác động đến mùa vụ, năng suất và nguồn cung. Từ mưa lớn, hạn hán, sương giá đến El Niño, La Niña, mỗi hiện tượng đều có thể làm thay đổi kỳ vọng cung - cầu và tạo ra biến động trên thị trường.

Hãy theo dõi Vncommodities để cập nhật thêm tin tức, báo cáo thị trường và phân tích chuyên sâu về nông sản và hàng hóa phái sinh nhé. Ngoài ra, bạn cũng có thể liên hệ Vncommodities để được cung cấp thêm thông tin và hỗ trợ tìm hiểu về thị trường hàng hóa phái sinh.