Xung đột leo thang tại Trung Đông gây tê liệt đồng thời hai điểm nghẽn hàng hải sống còn là eo biển Hormuz và kênh đào Suez, khiến các hãng tàu lớn phải dừng nhận booking hoặc chuyển hướng qua mũi Hảo Vọng. Tình trạng này đẩy chi phí logistics và phụ phí rủi ro tăng vọt, gây đứt gãy nghiêm trọng chuỗi cung ứng container lạnh và hàng hóa toàn cầu. Hệ lụy trực tiếp lan rộng đến an ninh lương thực và năng lượng, làm biến động giá phân bón, đường và ethanol trên thị trường quốc tế.

NHẬN ĐỊNH

1. Các điểm nghẽn hàng hải trọng yếu đồng loạt tê liệt 

Ngành vận tải biển đang trong tình trạng khẩn cấp khi phụ phí rủi ro chiến tranh tăng lên 3.000–4.000 USD/container. Nhiều hãng tàu đã tạm ngừng nhận booking qua eo biển Hormuz và khu vực Biển Đỏ.

Tác động của việc chuyển hướng tàu khỏi Biển Đỏ đến vận tải biển toàn cầu

Đây không phải lần đầu xung đột Trung Đông làm gián đoạn dòng chảy dầu mỏ và hàng hóa. Trong cuộc chiến Israel–Iran kéo dài 12 ngày vào tháng 6/2025, giá dầu Brent từng vượt 80 USD/thùng trước khi hạ nhiệt sau hai tuần. Tuy nhiên, mức độ khủng hoảng hiện nay nghiêm trọng hơn nhiều do có sự tham gia của Mỹ và việc hai điểm nghẽn chiến lược bị gián đoạn cùng lúc.

Điểm đáng chú ý là sự tê liệt đồng thời của eo biển Hormuz và hành lang Biển Đỏ/Bab el-Mandeb/kênh đào Suez. Khi Hormuz gần như “đóng cửa” và nhiều hãng tàu ngừng đi qua Suez, chuỗi logistics toàn cầu mất đi hai tuyến huyết mạch quan trọng để vận chuyển lương thực, phân bón, nguyên liệu thức ăn chăn nuôi và hàng đông lạnh.

Các cuộc tấn công trả đũa bằng tên lửa và UAV của Iran nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh có căn cứ Mỹ đã khiến hãng tàu và bảo hiểm đánh giá lại mức độ an toàn tuyến đường. Nhiều hãng vận tải lớn như Maersk, CMA CGM, MSC, COSCO, Hapag-Lloyd, ONE và OOCL đã dừng nhận booking Trung Đông, áp phụ phí khẩn cấp hoặc chuyển hướng tàu vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi).

2. Tác động logistics lan rộng

Khả năng khôi phục một phần tuyến Biển Đỏ/Suez từng được cân nhắc trước đó, nhưng nay gần như không còn. Tàu phải đi vòng châu Phi khiến thời gian vận chuyển kéo dài, độ tin cậy lịch trình giảm mạnh.

Hiện nay, nguồn container, đặc biệt là container lạnh , đang thắt chặt. Việc CMA CGM ngừng nhận booking container lạnh cho khu vực cho thấy nguy cơ tắc nghẽn nghiêm trọng, ảnh hưởng chuỗi cung ứng thực phẩm giữa châu Á – Trung Đông và châu Âu – Trung Đông.

Cước vận tải container dự kiến tăng tại các tuyến chính toàn cầu (2025–2026)

Maersk đã ngừng mọi chuyến tàu qua Hormuz và chuyển hướng dịch vụ chủ chốt vòng qua mũi Hảo Vọng. MSC dừng toàn bộ booking Trung Đông. CMA CGM yêu cầu tàu chuyển sang vị trí an toàn, ngừng quá cảnh Suez và áp phụ phí xung đột khẩn cấp. Hapag-Lloyd cũng thực hiện chuyển hướng tương tự và áp phụ phí rủi ro chiến tranh.

Cảng Jebel Ali từng phải tạm dừng hoạt động do hỏa hoạn từ mảnh vỡ đánh chặn trên không. Dù đã hoạt động lại, nguy cơ ùn tắc và chuyển tải sang cảng thay thế có thể làm gia tăng tắc nghẽn trong khu vực Vùng Vịnh.

Vận tải hàng không cũng chịu áp lực do hạn chế không phận và hủy chuyến, khiến năng lực vận chuyển hàng khẩn cấp bị thu hẹp.

3. Chuỗi cung ứng thực phẩm chịu áp lực tức thì

3.1. Sự gián đoạn trong quá trình tinh chế đường và xuất khẩu   

Các nhà máy lọc đường vùng Vịnh ở Dubai, Iraq, Bahrain và Iran đóng vai trò quan trọng trong thương mại đường trắng khu vực. Luồng đường vận chuyển qua eo biển Hormuz hiện đang bị hạn chế nghiêm trọng, và các nhà máy lọc đường vốn đã gặp khó khăn về hoạt động, chẳng hạn như nhà máy Al Khaleej ở Dubai (sau vụ cháy gần đây), sẽ càng khó khăn hơn trong việc tìm nguồn cung cấp đường nguyên liệu và xuất khẩu đường trắng tinh luyện. Điều này có thể dẫn đến tình trạng tồn đọng hàng hóa đường biển và tìm kiếm người mua mới, đồng thời làm giảm lượng dự trữ đường trắng trong khu vực.

3.2. Nguồn cung phân bón bị đe dọa

Khoảng 33% lượng urê trên thế giới được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Với việc eo biển Hormuz bị đóng cửa, thị trường phân bón toàn cầu có khả năng sẽ phản ứng nhanh chóng.

Việc tiếp cận phân bón là vô cùng quan trọng đối với các nhà sản xuất nông nghiệp lớn, và bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể ảnh hưởng đến thời gian gieo trồng và năng suất. Tình trạng dễ bị tổn thương này đặc biệt nghiêm trọng ở Nam Á, Brazil, Đông Phi và một số khu vực của EU, nơi nhập khẩu phân bón từ các nhà sản xuất vùng Vịnh đóng vai trò then chốt trong chu kỳ canh tác.

Giá phân bón toàn cầu duy trì ở mức cao (DAP, TSP, Urê) giai đoạn 2022–2026

Giá phân bón tăng vọt sẽ gây ra những ảnh hưởng lan rộng trên thị trường ngũ cốc toàn cầu, làm tăng chi phí cho người sản xuất lúa mì, ngô và gạo. Nếu cuộc xung đột làm gián đoạn việc Nga tiếp cận máy bay không người lái của Iran, điều đó có thể ảnh hưởng gián tiếp đến xuất khẩu nông sản từ Ukraine nếu cục diện chiến tranh thay đổi.

3.3 Sự thay đổi cân bằng giữa ethanol và đường tại Brazil

Giá dầu, vốn đã tăng vọt hơn 8% sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran, đang ảnh hưởng đến tỷ lệ giá ethanol-đường ở Brazil. Giá dầu tăng cao cuối cùng có thể dẫn đến việc Petrobras tăng giá xăng, làm tăng nhu cầu ethanol tại các trạm xăng.

Bất chấp giá dầu tăng và sự biến động của đồng BRL, cuộc xung đột này khó có thể dẫn đến việc giá ethanol ở Brazil tăng bền vững. Trong quá khứ, Petrobras thường xuyên điều chỉnh giá xăng (cứ hai tuần một lần trong giai đoạn 2020-2021), nhưng kể từ năm 2024, việc điều chỉnh chỉ diễn ra một hoặc hai lần mỗi năm. Với cuộc bầu cử đang đến gần, việc tăng giá thêm nữa khó có thể xảy ra về mặt chính trị.

Do đó, mặc dù biến động giá dầu toàn cầu ban đầu có thể báo hiệu áp lực tăng giá ethanol (và do đó là đường), nhưng bất kỳ tác động tích cực nào cũng khó có thể kéo dài suốt mùa vụ.