Chỉ 5 ngày sau khi Mỹ tuyên bố tạm dừng không kích để mở đường cho đàm phán, xung đột Mỹ - Iran đã leo thang trở lại với tốc độ chóng mặt: Mỹ không kích đảo Qeshm khiến một gia đình Iran thiệt mạng, Iran đáp trả bằng tên lửa đạn đạo nhắm vào căn cứ không quân có F-35 của Mỹ tại Jordan và tuyên bố đã phá hủy thành công 3 chiếc, dù Washington ngay lập tức bác bỏ hoàn toàn.

Chuỗi leo thang: Từ không kích Qeshm đến tên lửa nhắm vào Jordan

Theo truyền thông nhà nước Iran, đêm 29/7, Mỹ tiến hành không kích nhằm vào khu Chah Tangu trên đảo Qeshm - hòn đảo của Iran nằm sát eo biển Hormuz. Hãng thông tấn IRNA đưa tin vụ không kích sử dụng bom hạng nặng đã đánh trúng hai ngôi nhà, khiến một cặp vợ chồng cùng con của họ thiệt mạng, hai trẻ em khác bị thương phải nhập viện.

Ngay sau đó, ngày 30/7, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã đáp trả bằng cách phóng tên lửa đạn đạo vào căn cứ không quân Muwaffaq Salti (còn gọi là Al-Azraq) tại Jordan - nơi đóng quân của các tiêm kích tàng hình F-35 và máy bay không người lái MQ-9 Reaper của Mỹ, cũng như 3 phi đoàn F-16 của không quân Jordan. Theo IRGC, các đơn vị không quân của lực lượng này đã nhắm vào đường băng và nhà kho bảo dưỡng tại căn cứ, tuyên bố phá hủy hoàn toàn 3 chiếc F-35 và gây "thiệt hại nặng nề" cho 3 chiếc khác, đồng thời cho biết một số sĩ quan và nhân viên kỹ thuật, bảo dưỡng của Mỹ cũng thiệt mạng trong đợt tấn công.

Đây được xác định là cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo đầu tiên nhắm vào một cơ sở của Mỹ kể từ khi Tổng thống Trump tuyên bố tạm dừng không kích Iran hôm 24/7 - đánh dấu sự sụp đổ hoàn toàn của khoảng lặng ngoại giao ngắn ngủi vừa qua.

Mỹ bác bỏ hoàn toàn tuyên bố của Iran

Trái ngược hoàn toàn với tuyên bố của IRGC, quân đội Mỹ đã lập tức phủ nhận. Một thông báo chính thức của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) khẳng định: "Không có máy bay Mỹ nào bị phá hủy hay hư hỏng trong các cuộc tấn công gần đây của Iran. Tất cả tên lửa và thiết bị bay không người lái đều bị đánh chặn hoặc không thể tiếp cận mục tiêu". Đáng chú ý, CENTCOM không đề cập cụ thể liệu có binh sĩ Mỹ nào thiệt mạng hay bị thương trong vụ tấn công hay không, để ngỏ một khoảng trống thông tin đáng chú ý trong lời bác bỏ của mình.

Về phía Jordan - quốc gia sở hữu và vận hành căn cứ Al-Azraq - quân đội nước này đưa ra một phiên bản trung lập hơn cả hai bên: xác nhận đã phát hiện và đánh chặn thành công 5 tên lửa được phóng từ Iran nhắm về phía Azraq, khẳng định chiến dịch đánh chặn "chỉ gây ra mảnh vỡ rơi xuống mà không có thương vong về người hay thiệt hại về vật chất". Diễn biến này cũng khiến Bahrain và Kuwait - hai quốc gia vùng Vịnh khác có căn cứ Mỹ đồn trú - phải phát tín hiệu báo động không kích trong khu vực; quân đội Kuwait xác nhận riêng rẽ rằng họ đang đánh chặn "mục tiêu trên không thù địch" trong không phận nước mình.

Sự vênh nhau rõ rệt giữa ba nguồn tin - Iran tuyên bố chiến thắng lớn, Mỹ phủ nhận hoàn toàn thiệt hại, Jordan (bên trung lập, trực tiếp phòng thủ) xác nhận đánh chặn thành công không có thương vong - là điều thường thấy trong các cuộc xung đột hiện đại, khi cả hai bên tham chiến đều có động cơ mạnh để định hình câu chuyện theo hướng có lợi cho mình: Iran cần thể hiện năng lực đáp trả với người dân trong nước sau khi vừa hứng chịu thương vong dân thường, còn Mỹ cần tránh để lộ bất kỳ tổn thất nào đối với loại khí tài đắt giá và nhạy cảm về công nghệ như F-35.

Tên chiến dịch và thông điệp chính trị gửi tới Jordan

Theo Tiền Phong, Iran cho biết các đợt tấn công tên lửa và máy bay không người lái gần đây nhằm vào các cơ sở quân sự Mỹ trong khu vực là một phần của hai chiến dịch mang tên Nasr 2 và Saeqeh (nghĩa là "Sét đánh"), được triển khai nhằm đáp trả các cuộc không kích của Washington kể từ đầu tháng 7. Điều này cho thấy đây không phải là một phản ứng tức thời đơn lẻ, mà nằm trong một kế hoạch quân sự có tên gọi và cấu trúc rõ ràng từ phía Iran.

Đáng chú ý, trong thông cáo phát đi, IRGC còn gửi một thông điệp riêng tới "người dân Jordan đáng kính và sáng suốt", cảm ơn sự ủng hộ của một bộ phận người dân và nhân vật có ảnh hưởng tại Jordan, đồng thời cáo buộc chính quyền Washington đã lợi dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ Jordan để tiến hành những cuộc tấn công nhằm vào Iran. Đây là một chiến thuật truyền thông đáng chú ý: thay vì coi Jordan là mục tiêu, Iran cố gắng phân tách chính phủ Jordan (bị cáo buộc "cho Mỹ mượn lãnh thổ") khỏi người dân Jordan, có thể nhằm hạn chế phản ứng thù địch từ phía công chúng Jordan.

Phản ứng dữ dội của ông Trump và nguy cơ leo thang tiếp theo

Ngay sau vụ tấn công vào căn cứ Jordan, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Washington sẽ tiến hành "các đòn tấn công mạnh mẽ" nhằm vào Iran để đáp trả. Thực tế, quân đội Mỹ đã nhanh chóng hành động: theo VietnamNet, tối 29/7 (giờ Mỹ), Mỹ đã thực hiện các cuộc không kích mới nhằm vào nhiều mục tiêu bên trong lãnh thổ Iran, với các vụ nổ lớn được ghi nhận tại Bandar Abbas và các đảo Abu Musa, Kish, Qeshm.

Diễn biến này cũng phần nào phản ánh phát biểu trước đó của ông Trump - nghi ngờ khả năng Trung Quốc cung cấp hàng trăm bệ phóng tên lửa cho Iran, dù Chủ tịch Tập Cận Bình đã khẳng định Trung Quốc sẽ không tham gia vào cuộc xung đột. Cùng ngày 29/7, Bộ Tài chính Mỹ cũng công bố lệnh trừng phạt mới nhắm vào 8 tàu chở dầu và 10 thực thể bị cáo buộc liên quan đến Iran, cho thấy Washington đang gia tăng áp lực trên cả mặt trận quân sự lẫn kinh tế cùng lúc. Đáng lo ngại hơn, theo một số nguồn tin, CENTCOM được cho là đang xây dựng kế hoạch cho một chiến dịch không kích Iran kéo dài từ 10 đến 14 ngày, nhằm làm suy giảm đáng kể năng lực tên lửa của Tehran - một quy mô lớn hơn hẳn các đợt không kích trước đó.

Vì sao vụ việc này quan trọng hơn một vụ tấn công đơn lẻ

Việc chuỗi sự kiện "không kích Qeshm - Iran đáp trả Jordan - Mỹ tái không kích" diễn ra chỉ trong vòng chưa đầy 48 giờ cho thấy cơ chế "ăn miếng trả miếng" giữa hai bên đang vận hành với tốc độ nhanh hơn hẳn giai đoạn trước, khi mỗi bên gần như không còn độ trễ để cân nhắc phản ứng. Đồng thời, sự việc cũng phơi bày một đặc điểm quan trọng của cuộc xung đột: các căn cứ quân sự Mỹ tại những nước thứ ba trong khu vực - như Jordan, Kuwait, Bahrain - đang ngày càng trở thành mục tiêu trực tiếp, biến các quốc gia này thành những bên bị cuốn vào cuộc đối đầu dù không phải là chủ thể chính của xung đột.

Với việc thông tin về kế hoạch không kích kéo dài 10-14 ngày đang được lan truyền, cùng việc cả hai bên đều đưa ra những tuyên bố mâu thuẫn nhau về thiệt hại thực tế - khiến việc đánh giá độc lập mức độ nghiêm trọng trở nên khó khăn - giới quan sát quốc tế nhiều khả năng sẽ tiếp tục theo dõi sát cả các nguồn tin chính thức lẫn hình ảnh vệ tinh độc lập trong những ngày tới, để xác định liệu xung đột có đang tiến gần hơn tới một chiến dịch quân sự quy mô lớn, hay vẫn giữ trong khuôn khổ các đợt "ăn miếng trả miếng" có kiểm soát như từ đầu tháng 7 đến nay.

Nguồn: Thanh Niên