Rạng sáng 29/7 (giờ Việt Nam), chưa đầy 5 ngày sau khi Mỹ tuyên bố tạm dừng chiến dịch không kích kéo dài 13 đêm liên tiếp, Iran đã phóng loạt tên lửa đạn đạo nhằm vào một căn cứ không quân Mỹ và trung tâm chỉ huy CENTCOM tại Jordan - đòn tấn công trực tiếp đầu tiên của Tehran nhắm vào mục tiêu Mỹ kể từ khi khoảng lặng ngoại giao bắt đầu. Diễn biến này đặt dấu hỏi lớn lên toàn bộ tiến trình đàm phán mà cả Washington lẫn Tehran vừa mới nhen nhóm.

Vụ tấn công diễn ra như thế nào

Theo thông báo của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đăng trên mạng xã hội X, vào lúc 17h45 ngày 28/7 theo giờ miền Đông nước Mỹ (tương đương 4h45 sáng 29/7 giờ Việt Nam), Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phóng nhiều tên lửa đạn đạo từ lãnh thổ Iran nhắm vào lực lượng Mỹ đang triển khai tại Trung Đông. CENTCOM khẳng định: "Toàn bộ tên lửa đã bị đánh chặn. Lực lượng Mỹ vẫn duy trì trạng thái cảnh giác và sẵn sàng chiến đấu ở mức cao" - nhưng không tiết lộ cụ thể địa điểm bị nhắm mục tiêu.

Về phía Iran, IRGC ra tuyên bố riêng xác nhận đã tiến hành cuộc tấn công nhằm vào một căn cứ không quân Mỹ cùng trung tâm chỉ huy của CENTCOM tại Jordan, mô tả đây là hành động "đáp trả những hành động quân sự của quân đội Mỹ". Theo VnExpress dẫn nguồn quan chức Mỹ trả lời CNN, đánh giá ban đầu cho thấy Iran đã phóng không quá 4 tên lửa đạn đạo trong đợt tấn công này - một quy mô khá hạn chế nếu so với các đợt tấn công trước đó trong xung đột, nhưng vẫn mang ý nghĩa biểu tượng lớn về mặt thời điểm.

Nghịch lý thời điểm: Ngay sau lời khen "đàm phán rất thân thiện"

Điều khiến vụ việc trở nên đáng chú ý không chỉ nằm ở bản thân cuộc tấn công, mà ở sự tương phản gay gắt với những gì vừa được công bố trước đó chỉ một ngày. Hôm 27/7, chính Tổng thống Trump là người xác nhận Mỹ đã ngừng không kích Iran và cho biết Washington cùng Tehran đang tiến hành các cuộc đàm phán mà ông mô tả là "rất thân thiện" - dù vẫn kèm theo lời cảnh báo rằng Mỹ có thể quay trở lại "hành động quân sự mạnh mẽ" nếu nỗ lực ngoại giao không mang lại kết quả.

Trong khi đó, ở diễn biến song song, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei đã công khai bác bỏ cách mô tả của phía Mỹ ngay từ cuối tuần trước, khẳng định: "Hiện tại chúng tôi không tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ". Sự vênh nhau rõ rệt giữa hai cách kể chuyện - Mỹ nói đang đàm phán thân thiện, còn Iran phủ nhận hoàn toàn việc đàm phán, rồi sau đó bất ngờ tấn công - cho thấy hai bên dường như đang ở trong hai thực tế thông tin khác nhau, hoặc ít nhất là đang cố tình truyền đi những thông điệp mâu thuẫn nhằm phục vụ mục đích riêng trên bàn cờ đàm phán.

Vì sao Mỹ tạm dừng không kích - và điều gì có thể đã thay đổi

Theo VnExpress, việc Mỹ quyết định tạm dừng chiến dịch không kích sau 13 đêm liên tiếp hồi cuối tuần trước được cho là dựa trên khuyến nghị của Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh CENTCOM, cùng nhóm cố vấn quân sự. Các nguồn tin cho biết ông Cooper đánh giá Mỹ đã làm suy giảm đáng kể năng lực tấn công tàu thuyền của Iran tại eo biển Hormuz và gần như không còn nhiều mục tiêu đáng để tập kích thêm. Đồng thời, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, được cho là cũng đã cảnh báo ông Trump về tình trạng thiếu hụt tên lửa phòng không của Mỹ trong khu vực - dù giới chức chính thức sau đó bác bỏ thông tin Mỹ sắp cạn đạn dược.

Nếu đánh giá của phía Mỹ về việc Iran đã suy yếu đáng kể là chính xác, thì việc Tehran vẫn đủ khả năng tổ chức một đợt phóng tên lửa đạn đạo nhắm thẳng vào cơ sở của CENTCOM chỉ vài ngày sau đó cho thấy năng lực quân sự của Iran có thể chưa bị bào mòn nhiều như Washington kỳ vọng - hoặc đây là một quyết định mang tính biểu tượng chính trị nhiều hơn là tính toán quân sự thuần túy, nhằm chứng minh Iran không đàm phán từ thế yếu.

Phản ứng cứng rắn từ trưởng đoàn đàm phán Iran

Trong một tuyên bố trước đó liên quan đến diễn biến xung đột, Chủ tịch Quốc hội Iran kiêm trưởng đoàn đàm phán Mohammad Bagher Qalibaf đã đưa ra thông điệp đặc biệt cứng rắn gửi tới Washington: "Nếu các ông tấn công, các ông sẽ bị đáp trả. Eo biển Hormuz sẽ chỉ được mở lại theo các điều kiện do Iran sắp xếp, chứ không phải dưới sức ép hay đe dọa của Mỹ". Phát biểu này phản ánh rõ lập trường của Tehran: bất kỳ tiến trình đàm phán nào cũng phải diễn ra trên cơ sở Iran không bị ép buộc hay đe dọa - một điều kiện tiên quyết khó dung hòa với chiến thuật gây áp lực tối đa mà chính quyền Trump đang theo đuổi.

Rủi ro lan rộng: Không chỉ còn là chuyện song phương

Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh căng thẳng khu vực đã có dấu hiệu lan sang nhiều mặt trận khác. Chỉ trước đó một ngày, Iran đã lên án vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái nhằm vào một tàu mang cờ Iran tại Biển Caspi khiến một thủy thủ thiệt mạng, đồng thời cáo buộc có liên quan đến Ukraine - khiến Ấn Độ phải triệu tập đại sứ Ukraine để phản đối một vụ việc tương tự trên Biển Đen. Cùng lúc, Saudi Arabia cũng thông báo đã đánh chặn nhiều UAV xuất phát từ Iraq nhắm vào các cơ sở dầu khí, đánh dấu ngày thứ hai liên tiếp xảy ra loại tấn công này. Theo số liệu được Lầu Năm Góc cập nhật cuối tuần qua, tổng số quân nhân Mỹ bị thương trong toàn bộ xung đột với Iran đã tăng thêm hơn 140 người.

Điều gì sẽ quyết định hướng đi tiếp theo?

Phản ứng chính thức của Nhà Trắng trước vụ phóng tên lửa mới nhất sẽ là chỉ báo quan trọng nhất trong những giờ tới. Nếu ông Trump giữ đúng lời cảnh báo đưa ra chỉ một ngày trước đó - rằng Mỹ sẽ quay lại "hành động quân sự mạnh mẽ" nếu ngoại giao thất bại - nhiều khả năng khoảng lặng ngắn ngủi vừa qua sẽ chính thức khép lại, mở ra một giai đoạn leo thang mới. Ngược lại, nếu Washington chọn cách giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của vụ việc để giữ cánh cửa đàm phán, điều đó cho thấy cả hai bên - dù công khai đưa ra những tuyên bố cứng rắn - vẫn đang cố gắng tránh một cuộc chiến toàn diện. Trong lúc chờ đợi phản ứng chính thức, thị trường dầu mỏ và các tài sản trú ẩn an toàn nhiều khả năng sẽ tiếp tục biến động mạnh theo từng diễn biến mới từ khu vực này.

Nguồn: VnExpress