Đồng yên Nhật đã tăng khoảng 4% so với USD chỉ trong hơn một tuần đầu tháng 9, chạm đỉnh bảy tháng và kéo theo làn sóng đóng vị thế carry trade trên diện rộng. Diễn biến này đặt giới đầu tư toàn cầu trước hai sự kiện chính sách bản lề trong tuần tới: cuộc họp Fed ngày 15-16/9 và cuộc họp BOJ ngày 17-18/9, đồng thời gợi lại ký ức về đợt đảo chiều carry trade gây chấn động thị trường hồi tháng 8/2024.

Diễn biến chính 

Trong phiên giao dịch sáng 9/9 tại thị trường châu Á, đồng yên giữ vững quanh ngưỡng 153,6 yên đổi 1 USD, sau khi đã chạm mức cao nhất bảy tháng là 152,89 trong phiên trước đó. Đà tăng giá của đồng yên diễn ra trên diện rộng chứ không chỉ giới hạn ở cặp USD/JPY: đồng tiền Nhật Bản cũng mạnh lên so với euro, bảng Anh, cùng những đồng tiền quen thuộc trong các giao dịch chênh lệch lãi suất như peso Mexico và lira Thổ Nhĩ Kỳ.

Trong carry trade, giới đầu tư vay đồng yên với chi phí thấp để đầu tư vào những loại tiền tệ và tài sản có lợi suất cao hơn ở nơi khác. Chiến lược này chỉ phát huy hiệu quả khi lãi suất Nhật Bản duy trì ở mức thấp và đồng yên yếu; đây cũng chính là một trong những nguồn áp lực mất giá dai dẳng nhất đối với đồng yên trong nhiều năm qua. Khi kỳ vọng về lộ trình tăng lãi suất của BOJ dịch chuyển nhanh, phép tính lợi nhuận của chiến lược này đảo ngược gần như ngay lập tức, buộc một bộ phận lớn giới giao dịch phải mua lại đồng yên để đóng vị thế, qua đó tự khuếch đại đà tăng giá của đồng tiền này.

Vì sao đồng yên tăng giá mạnh trong giai đoạn này? 

Chất xúc tác ban đầu đến từ kỳ vọng gần như chắc chắn rằng BOJ sẽ tăng lãi suất 0,25 điểm phần trăm tại cuộc họp ngày 17-18/9, đưa lãi suất chính sách lên khoảng 1,25%. Kỳ vọng này được củng cố bởi những phát biểu theo hướng cứng rắn của Thống đốc BOJ Kazuo Ueda và thành viên hội đồng chính sách Hajime Takata, cùng loạt dữ liệu kinh tế công bố ngày 8/9. Tiền lương thực tế tại Nhật Bản tăng 2,4% trong tháng 7 so với cùng kỳ, còn tiền lương danh nghĩa tăng 4,7% - mức tăng mạnh nhất kể từ năm 1997. Tăng trưởng GDP quý 2/2026 cũng được điều chỉnh tăng lên 1,4% so với mức 1,1% công bố trước đó.

Song song với yếu tố lãi suất, ba lực đẩy khác cũng đang cộng hưởng. Thứ nhất là triển vọng dòng vốn của giới đầu tư tổ chức Nhật Bản hồi hương: Quỹ Đầu tư hưu trí chính phủ Nhật Bản (GPIF) vừa tổ chức một cuộc họp ủy ban quản lý bất thường về mặt thời điểm, làm dấy lên đồn đoán quỹ này sẽ xem xét lại phân bổ danh mục theo hướng tăng tỷ trọng tài sản định giá bằng yên, sau khi Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama từng gợi ý Chính phủ sẽ khuyến khích các quỹ hưu trí tăng đầu tư trong nước. Thứ hai là áp lực chính trị từ phía Mỹ, vốn mong muốn đồng yên mạnh hơn để cân bằng lại quan hệ thương mại song phương. Thứ ba, và cũng là yếu tố khuếch đại rõ nhất, chính là hoạt động đóng vị thế carry trade: khi đồng yên bắt đầu tăng do dịch chuyển kỳ vọng lãi suất, nhiều nhà giao dịch carry trade cảm thấy bất an và chủ động mua lại yên để chốt lời hoặc cắt lỗ, khiến tốc độ tăng giá của đồng tiền này càng được đẩy nhanh hơn.

Quy mô carry trade và rủi ro lan tỏa 

Điểm đáng chú ý nhất trong đợt biến động lần này là quy mô vốn đang nằm trong các giao dịch carry trade dùng đồng yên làm đồng tiền cấp vốn. Theo phân tích của ngân hàng đầu tư Jefferies dựa trên dữ liệu của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), hoạt động vay mượn đồng yên xuyên biên giới - một chỉ báo cho quy mô carry trade - đã tăng lên mức kỷ lục 360 nghìn tỷ yên, tương đương 2,35 nghìn tỷ USD, tính đến tháng 3 năm nay. Đây được xem là mức tích lũy vị thế carry trade lớn nhất trong ba thập kỷ. Dữ liệu CFTC cũng cho thấy vị thế bán khống đồng yên của các quỹ phòng hộ vẫn ở quy mô rất lớn dù đã giảm phần nào trong những tuần gần đây, tiệm cận vùng đỉnh kể từ năm 2007.

Bài học từ đợt đảo chiều tháng 8/2024

Rủi ro của một đợt đóng vị thế carry trade hỗn loạn từng bộc lộ rõ vào tháng 8/2024, khi đợt tăng lãi suất của BOJ khiến đồng yên tăng giá đột ngột, buộc giới giao dịch phải tháo chạy khỏi các vị thế carry trade và gây chấn động thị trường toàn cầu trong nhiều ngày. Khi đó, chỉ số TOPIX của Nhật Bản có phiên giảm khoảng 12%, S&P 500 giảm khoảng 3%, chỉ số VIX vọt lên trên ngưỡng 60, trong khi các đồng tiền mới nổi như peso Mexico, real Brazil và rand Nam Phi đồng loạt suy yếu. 

Tuy nhiên, phần lớn giới phân tích cho rằng bối cảnh lần này có một số khác biệt quan trọng. Ông Kenneth Goh, Giám đốc bộ phận quản lý tài sản cá nhân tại UOB Kay Hian, chỉ ra rằng vào năm 2024, khi đồng yên tăng giá, dòng tiền của giới đầu tư Nhật Bản gần như không còn nơi nào trong nước để trú ẩn hay sinh lời tương xứng, buộc vốn phải tiếp tục chảy ra nước ngoài tìm lợi suất. Ở thời điểm hiện tại, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm đang dao động gần mức cao nhất trong ba thập kỷ, đồng nghĩa dòng tiền không còn bắt buộc phải rời khỏi Nhật Bản mới có thể kiếm được lợi nhuận hấp dẫn. Ngoài ra, giới đầu tư lần này đã có sự chuẩn bị tâm thế tốt hơn cho một lộ trình thắt chặt bền vững từ BOJ, thay vì bị bất ngờ như hồi 2024.

Dù vậy, câu hỏi liệu đây có phải một bước ngoặt thực sự của đồng yên hay chỉ là một đợt biến động ép buộc đóng vị thế mang tính nhất thời vẫn còn bỏ ngỏ. Theo ông Goh, câu trả lời sẽ chỉ rõ ràng hơn sau ngày 18/9: nếu đồng yên giữ được đà tăng sau khi BOJ điều chỉnh lãi suất, điều đó cho thấy thị trường đã thực sự định giá lại chi phí vốn vay bằng yên trên diện rộng, chứ không chỉ là phản ứng ngắn hạn trước một sự kiện chính sách.

Tác động lan tỏa sang các loại tài sản khác 

Đà phục hồi của đồng yên đã tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực sang nhiều đồng tiền khác so với USD. Theo ông Paul Mackel, Giám đốc toàn cầu bộ phận nghiên cứu ngoại hối tại HSBC, ngoài đồng yên, các đồng tiền như euro, franc Thụy Sĩ, won Hàn Quốc, baht Thái và đôla Đài Loan đều đã tăng giá so với đồng bạc xanh trong tuần qua, phản ánh một đợt suy yếu diện rộng của USD chứ không chỉ là câu chuyện riêng của cặp USD/JPY.

Ở chiều ngược lại, các tài sản vốn hưởng lợi nhiều nhất từ nguồn vốn giá rẻ bằng yên trong nhiều năm qua đang chịu áp lực điều chỉnh. Giá vàng giảm khoảng 1,64% trong phiên 8/9, khi lợi suất tăng cùng với quá trình giảm đòn bẩy khiến tài sản không sinh lãi như vàng và bạc trở nên kém hấp dẫn tương đối. Đồng thời, giới phân tích cảnh báo các đồng tiền mới nổi vốn phụ thuộc vào dòng vốn carry trade - đặc biệt là peso Mexico và real Brazil - có thể chịu áp lực giảm giá đáng kể nếu quá trình đóng vị thế tiếp tục diễn ra với tốc độ nhanh trong những tuần tới.

Đối với tài sản số, phản ứng ban đầu tỏ ra thận trọng hơn so với đợt tháng 8/2024. Ngân hàng Morgan Stanley nhận định trong ghi chú công bố ngày 8/9 rằng nếu không xuất hiện thêm cú sốc đẩy biến động lan rộng ra toàn thị trường, riêng đà tăng giá hiện tại của đồng yên khó có khả năng gây ra một đợt bán tháo carry trade quy mô lớn tác động tới Bitcoin và các tài sản rủi ro khác. Diễn biến này cho thấy thị trường đang phân biệt rõ hơn giữa một đợt điều chỉnh có trật tự với một cú sốc thanh khoản toàn cầu như từng xảy ra cách đây hai năm.

Hai sự kiện chính sách bản lề trong tuần tới 

Số phận ngắn hạn của đồng yên và hoạt động carry trade sẽ phụ thuộc lớn vào kết quả của hai cuộc họp ngân hàng trung ương liên tiếp. Fed nhóm họp trong hai ngày 15-16/9, và xác suất tăng lãi suất theo các công cụ theo dõi thị trường dao động quanh 58-66% tại thời điểm đầu tháng 9, sau khi Chủ tịch Fed Kevin Warsh phát biểu tại hội nghị Jackson Hole rằng lạm phát lõi chưa cải thiện đáng kể. Báo cáo CPI tháng 8 của Mỹ, công bố ngay trước cuộc họp, sẽ là dữ liệu then chốt quyết định hướng đi cuối cùng của Fed.

Ngay sau đó, BOJ họp trong hai ngày 17-18/9, với thị trường gần như đã đặt cược chắc chắn cho một đợt tăng lãi suất 0,25 điểm phần trăm lên 1,25%. Theo ông Aninda Mitra, Giám đốc chiến lược đầu tư và vĩ mô khu vực châu Á tại BNY Investments, phần lớn câu chuyện tỷ giá đồng yên trong giai đoạn tới sẽ phụ thuộc vào cách thị trường định giá lại lộ trình lãi suất của Fed, trong khi vùng giá trị hợp lý của đồng yên theo ước tính của tổ chức này nằm trong khoảng 140-149 yên đổi 1 USD.

Những yếu tố cần theo dõi sát 

Trong khoảng thời gian còn lại trước hai cuộc họp then chốt, giới đầu tư nên bám sát diễn biến CPI tháng 8 của Mỹ, các phát biểu tiếp theo của Thống đốc Ueda và giới chức BOJ, cùng khả năng can thiệp ngoại hối từ phía Bộ Tài chính Nhật Bản nếu tỷ giá biến động quá nhanh theo một chiều. Về mặt kỹ thuật, ngưỡng 155 và 150 của cặp USD/JPY tiếp tục đóng vai trò là các mốc tâm lý quan trọng, trong khi diễn biến của TOPIX, VIX và các đồng tiền mới nổi như peso Mexico, real Brazil sẽ là những chỉ báo sớm cho biết liệu quá trình đóng vị thế carry trade đang diễn ra có trật tự hay đang trên đà mất kiểm soát. Kết quả cuối cùng, theo nhận định chung của giới phân tích, nhiều khả năng chỉ thực sự rõ ràng sau khi cả Fed và BOJ công bố quyết định trong tuần từ 15-18/9.