Ngày 28/9/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương ký Quyết định số 2433/QĐ-BCT phê duyệt Đề án “Phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045”. Đề án mở ra định hướng phát triển mới cho thị trường, tập trung hoàn thiện hạ tầng, đa dạng hóa sản phẩm và tăng liên kết giữa giao dịch phái sinh với thị trường hàng hóa thực.

Thị trường hàng hóa phái sinh đứng trước dư địa tăng trưởng lớn

Sau quá trình hình thành và phát triển, thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam ngày càng đóng vai trò trong hoạt động quản trị rủi ro giá của doanh nghiệp. Tuy nhiên, phần lớn hoạt động giao dịch hiện vẫn liên thông với các thị trường quốc tế, trong khi nhiều nhóm hàng hóa thế mạnh của Việt Nam chưa được khai thác đầy đủ dưới góc độ xây dựng sản phẩm phái sinh trong nước.

Theo các số liệu được nêu trong Đề án, năm 2025 thị trường ghi nhận khoảng 1,54 triệu hợp đồng, tương ứng giá trị giao dịch hơn 1,9 triệu tỷ đồng.

Trong khi đó, Việt Nam sở hữu nhiều ngành hàng có quy mô sản xuất và xuất khẩu lớn. Các mặt hàng như cà phê, gạo, cao su, hồ tiêu và điều có tổng quy mô hàng hóa cơ sở khoảng 30 tỷ USD mỗi năm. Đây là nền tảng quan trọng để nghiên cứu và phát triển các sản phẩm giao dịch phù hợp với đặc điểm của thị trường trong nước.

Nhu cầu phòng ngừa rủi ro trước biến động giá ngày càng rõ nét cũng tạo thêm động lực cho việc mở rộng thị trường. Đặc biệt, việc kết nối thị trường phái sinh với hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu được xem là một trong những hướng phát triển trọng tâm trong giai đoạn tới.

Định hướng xây dựng thị trường hàng hóa phái sinh minh bạch và hiện đại

Đề án xác định việc phát triển thị trường phải dựa trên các nguyên tắc thị trường, công khai, minh bạch, an toàn và hiệu quả, đồng thời từng bước tiệm cận thông lệ quốc tế.

Một trong những định hướng quan trọng là tăng cường mối liên kết giữa thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh với thị trường hàng hóa vật chất. Qua đó, các công cụ phái sinh có thể đáp ứng tốt hơn nhu cầu quản trị rủi ro giá của doanh nghiệp trong sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu.

Định hướng này cũng cụ thể hóa chủ trương được nêu tại Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 về hình thành và phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam.

Bên cạnh mục tiêu phát triển thị trường, Đề án còn tạo cơ sở định hướng cho quá trình hoàn thiện hành lang pháp lý, trong đó có dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đang được xây dựng và trình Quốc hội xem xét.

Đặt mục tiêu phát triển khoảng 10 mặt hàng Việt Nam có tiềm năng

Trong giai đoạn đến năm 2030, Đề án đặt trọng tâm vào việc lựa chọn và phát triển khoảng 10 mặt hàng Việt Nam có tiềm năng, lợi thế để đưa vào thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh.

Trong số đó, mục tiêu là từng bước hình thành giá tham chiếu trong nước đối với 3 - 5 mặt hàng chủ lực. Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong việc nâng cao vai trò của thị trường hàng hóa phái sinh đối với chuỗi giá trị hàng hóa trong nước.

Về quy mô, thị trường được định hướng đạt khoảng 8 - 10 triệu hợp đồng mỗi năm vào năm 2030, thu hút 300 - 500 doanh nghiệp tham gia. Đồng thời, tỷ lệ doanh nghiệp thuộc các ngành hàng chủ lực sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro giá được đặt mục tiêu ở mức khoảng 20 - 30%.

Các mục tiêu này cho thấy định hướng phát triển không chỉ tập trung vào số lượng giao dịch mà còn hướng tới mở rộng mức độ tham gia của doanh nghiệp và tăng khả năng ứng dụng công cụ phái sinh trong hoạt động kinh tế thực.

Lộ trình phát triển thị trường được chia thành hai giai đoạn

Để thực hiện các mục tiêu đề ra, Đề án xây dựng lộ trình theo từng giai đoạn với những trọng tâm khác nhau.

Giai đoạn 2026 - 2027: Hoàn thiện nền tảng thị trường

Trong giai đoạn đầu, trọng tâm là xây dựng và củng cố các cấu phần nền tảng của thị trường. Các nhiệm vụ bao gồm hoàn thiện hệ thống giao dịch, thanh toán bù trừ, giám sát và quản trị rủi ro.

Đây là cơ sở để tạo dựng một thị trường vận hành an toàn, minh bạch và có khả năng đáp ứng quy mô giao dịch lớn hơn trong những năm tiếp theo.

Giai đoạn 2028 - 2030: Mở rộng sản phẩm và kết nối thị trường

Bước sang giai đoạn 2028 - 2030, định hướng chuyển sang mở rộng danh mục hàng hóa và phát triển các hợp đồng gắn với hàng hóa có xuất xứ Việt Nam.

Cùng với đó, thị trường sẽ từng bước hướng tới hình thành giá tham chiếu trong nước và tăng cường kết nối với thị trường quốc tế.

Gắn giao dịch phái sinh với thị trường hàng hóa thực

Một điểm đáng chú ý trong định hướng phát triển là thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với nền kinh tế thực, thay vì phát triển như một kênh giao dịch tài chính độc lập.

Theo Đề án, thị trường được định hướng tổ chức theo mô hình thống nhất, bao gồm thị trường giao dịch tập trung và thị trường OTC theo quy định pháp luật từng thời kỳ.

Trong đó, thị trường giao dịch tập trung thông qua Sở giao dịch hàng hóa giữ vai trò trung tâm trong tổ chức giao dịch, hình thành giá và cung cấp thanh khoản. Thị trường OTC được phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu phòng ngừa rủi ro của doanh nghiệp, đồng thời từng bước chuẩn hóa và tăng cường quản lý phù hợp với mức độ phát triển của thị trường.

Việc tăng liên kết với thị trường hàng hóa vật chất cũng đòi hỏi phát triển đồng bộ nhiều cấu phần khác như hệ thống kho bãi, giao nhận, kiểm định chất lượng, thanh toán bù trừ, cơ sở dữ liệu và hạ tầng số.

Khi các yếu tố này được phát triển đồng bộ, thị trường phái sinh có thêm điều kiện để hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu, đặc biệt trong việc quản trị rủi ro trước biến động giá hàng hóa.

Tăng cường cơ chế quản trị rủi ro và giám sát thị trường

Cùng với mở rộng quy mô, vấn đề an toàn thị trường được xác định là một trong những yêu cầu trọng yếu.

Đề án đề cập đến việc phát triển cơ chế thanh toán bù trừ tập trung, quản lý ký quỹ và giám sát giao dịch theo thời gian thực. Các công cụ cảnh báo sớm và cơ chế quản trị rủi ro cũng được chú trọng nhằm kiểm soát những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình thị trường mở rộng.

Việc xây dựng hệ thống giám sát và quản trị rủi ro đồng bộ có ý nghĩa quan trọng khi quy mô giao dịch và số lượng chủ thể tham gia thị trường ngày càng tăng.

Mục tiêu đến năm 2045: nâng vị thế thị trường hàng hóa phái sinh Việt Nam trong khu vực

Xa hơn giai đoạn 2026 - 2030, Đề án đặt định hướng đến năm 2045 xây dựng thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh Việt Nam có quy mô và mức độ kết nối cao trong khu vực Đông Nam Á.

Thị trường được định hướng vận hành theo mô hình hiện đại, có sự liên kết chặt chẽ với thị trường hàng hóa thực, đồng thời sở hữu hệ thống pháp lý và cơ chế quản trị rủi ro từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Việt Nam cũng hướng tới việc hình thành 3 - 5 mặt hàng chủ lực có vai trò tham chiếu giá trong nước, từ đó từng bước tham gia vào quá trình hình thành giá ở cấp độ khu vực.

Cùng với phát triển sản phẩm và hạ tầng, nguồn nhân lực cũng được xác định là một yếu tố quan trọng. Đề án đặt ra yêu cầu phổ biến kiến thức và nâng cao năng lực quản trị rủi ro cho doanh nghiệp, hợp tác xã và các chủ thể tham gia chuỗi giá trị hàng hóa.

Đề án tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới

Quyết định số 2433/QĐ-BCT đánh dấu một bước chuyển trong định hướng phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam. Nếu giai đoạn trước tập trung vào việc hình thành thị trường, định hướng mới chú trọng hơn đến phát triển chiều sâu, mở rộng sản phẩm, tăng liên kết với hàng hóa vật chất và nâng cao năng lực quản trị rủi ro.

Các nhóm nhiệm vụ đi kèm Đề án bao quát nhiều lĩnh vực, từ hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và sản phẩm đến xây dựng hệ sinh thái thị trường, đào tạo nguồn nhân lực, phổ biến kiến thức và tăng cường hợp tác quốc tế.

Trong bối cảnh dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đang được xây dựng và trình Quốc hội xem xét, Đề án cũng đóng vai trò là cơ sở định hướng để triển khai các mục tiêu phát triển thị trường trong giai đoạn tiếp theo, hướng tới sự đồng bộ giữa khung pháp lý và thực tiễn vận hành.

Với lộ trình đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh Việt Nam được định hướng phát triển theo hướng minh bạch, an toàn và hiện đại, đồng thời gắn chặt hơn với hoạt động sản xuất và thương mại hàng hóa. Đây cũng là cơ sở để các doanh nghiệp từng bước tiếp cận và ứng dụng công cụ phái sinh trong quản trị rủi ro giá, đồng thời nâng cao vai trò của các mặt hàng thế mạnh Việt Nam trên thị trường khu vực và quốc tế.

(Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - Bộ Công Thương)