So sánh với lĩnh vực chứng khoán – một thị trường có nhiều điểm tương đồng – nơi mức xử phạt tối đa có thể lên tới 3 tỷ đồng hoặc gấp 10 lần khoản thu trái pháp luật, TS Trần Quý bày tỏ lo ngại rằng sự chênh lệch lớn về chế tài có thể tạo ra kẽ hở. Theo ông, các đối tượng vi phạm hoàn toàn có thể dịch chuyển hoạt động từ thị trường chứng khoán sang lĩnh vực tài sản mã hóa, nơi mức xử phạt hiện còn nhẹ hơn, để tiếp tục trục lợi.

Cùng quan điểm, ông Phạm Đông, nhà sáng lập cộng đồng Saigon TradeCoin, cho rằng mức phạt tối đa 200 triệu đồng đối với tổ chức vi phạm là quá thấp nếu không đi kèm các biện pháp xử phạt bổ sung. Bởi lẽ, nhiều dự án phát hành tài sản mã hóa có thể huy động hàng triệu USD, trong khi mức phạt hành chính chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ, khiến tổ chức vi phạm sẵn sàng “nộp phạt để tiếp tục kiếm lời”.

Đề xuất tịch thu tang vật, buộc khắc phục hậu quả

Từ thực tế đó, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng cần bổ sung quy định về tịch thu tang vật, phương tiện được sử dụng trong vi phạm hành chính, bao gồm cả tài sản mã hóa. Theo Viện, dự thảo hiện nay chưa có quy định cụ thể về hình thức xử phạt này, đặc biệt đối với tài sản số.

Khác với tài sản vật chất truyền thống, tài sản số không tồn tại dưới dạng hữu hình mà được mã hóa trên nền tảng kỹ thuật số. Do đó, việc tịch thu tang vật cần có cơ chế, quy trình riêng phù hợp với môi trường số.

Bên cạnh đó, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam cũng đề xuất bổ sung biện pháp khắc phục hậu quả, cụ thể là buộc đối tượng vi phạm nộp lại toàn bộ khoản lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm. Trong trường hợp tang vật hoặc phương tiện vi phạm đã bị tiêu thụ, tẩu tán hoặc tiêu hủy trái pháp luật, đối tượng vi phạm phải nộp lại số tiền tương đương với giá trị tang vật.

Theo đánh giá của cơ quan này, đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xử lý các vi phạm trong hoạt động chào bán, phát hành tài sản mã hóa, đặc biệt khi hành vi vi phạm mang lại lợi ích bất chính thì cần buộc hoàn trả đầy đủ.

Tương tự, Công ty CP Công nghệ số SSI cũng kiến nghị bổ sung hình thức xử phạt “tịch thu tang vật vi phạm hành chính, phương tiện được sử dụng để vi phạm”, nhằm áp dụng trong các trường hợp mức phạt tiền không đủ sức răn đe, nhất là với các nhà đầu tư hoặc tổ chức cố tình vi phạm quy định giao dịch tài sản mã hóa.

Một số chuyên gia trong lĩnh vực tài sản số cũng cho rằng, những năm gần đây Việt Nam ghi nhận nhiều vụ lừa đảo liên quan đến tiền mã hóa, vì vậy việc sớm hoàn thiện khung pháp lý để quản lý và xử lý vi phạm là yêu cầu cấp thiết. Các hành vi lợi dụng tài sản mã hóa để thực hiện tội phạm cần được nhận diện rõ và xử lý nghiêm theo pháp luật hình sự, đồng thời bổ sung các yếu tố định tính, định lượng liên quan đến tài sản mã hóa trong cấu thành các tội danh như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, rửa tiền…

Bộ Tài chính tiếp thu kiến nghị

Phản hồi các góp ý, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp thu và nghiên cứu bổ sung hình thức xử phạt tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính trong dự thảo Nghị định.

Bộ cũng cho biết, theo Nghị quyết số 05/2025, Bộ Công an được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng quy định về hành vi vi phạm pháp luật hình sự, hình thức xử lý, mức phạt và thu hồi tài sản mã hóa trái phép. Do đó, dự thảo Nghị định xử phạt hành chính hiện chưa quy định biện pháp thu hồi tài sản mã hóa đối với các hành vi vi phạm hình sự.

Tranh luận về việc xử phạt nhà đầu tư cá nhân trong giai đoạn thí điểm

Dự thảo Nghị định đề xuất mức phạt từ 10 – 30 triệu đồng đối với nhà đầu tư cá nhân giao dịch tài sản mã hóa không thông qua tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép. Bộ Công an kiến nghị nâng mức phạt này lên 30 – 50 triệu đồng để tăng tính răn đe.

Trong khi đó, Công ty CP Công nghệ số SSI đề xuất mức phạt tối đa nên tương đương với lĩnh vực chứng khoán, hiện là 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức. Theo SSI, xét về bản chất giao dịch, giá trị và mục đích, tài sản mã hóa có nhiều điểm tương đồng với chứng khoán, do đó cần chế tài nghiêm khắc để hạn chế việc lợi dụng kẽ hở pháp lý trong giai đoạn thí điểm.

Ngược lại, không ít ý kiến cho rằng nên tạm hoãn việc phạt tiền nhà đầu tư cá nhân. Trong bối cảnh Việt Nam chưa có sàn giao dịch tài sản mã hóa nào được cấp phép chính thức, việc áp dụng chế tài ngay có thể khiến nhà đầu tư e ngại. Theo một nhà đầu tư lâu năm, điều quan trọng hơn là có lộ trình, hướng dẫn rõ ràng để nhà đầu tư chuyển giao dịch sang các sàn trong nước khi được cấp phép.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Trưởng Bộ môn Thị trường tài chính (ĐH Kinh tế TP.HCM), cho rằng trong giai đoạn đầu, thay vì xử phạt hành chính, cơ quan quản lý nên tập trung khuyến khích nhà đầu tư giao dịch trên các sàn được cấp phép, bởi thị trường tài sản mã hóa vốn mang tính tự do và khó kiểm soát.

TS Trần Quý cũng kiến nghị áp dụng cơ chế “safe harbor” – bến cảng an toàn – theo đó Nhà nước chỉ bảo vệ pháp lý cho các giao dịch diễn ra trên sàn hợp pháp, còn giao dịch ngoài sàn thì nhà đầu tư tự chịu mọi rủi ro mà không được pháp luật hỗ trợ. Cách tiếp cận này được cho là khả thi hơn so với mệnh lệnh hành chính khó thực thi.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc phân tích khối khách hàng cá nhân của Công ty chứng khoán Yuanta Việt Nam, cho rằng việc quy định chỉ được giao dịch trên sàn được cấp phép là cần thiết để bảo vệ nhà đầu tư về lâu dài. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng trước khi áp dụng chế tài, cơ quan quản lý cần công bố rõ sàn nào được cấp phép và lộ trình chuyển đổi giao dịch.

Giải trình thêm, cơ quan soạn thảo cho biết mức phạt tiền tối đa hiện nay được căn cứ theo Luật Xử lý vi phạm hành chính đối với lĩnh vực công nghiệp công nghệ số. Do thị trường tài sản mã hóa mới trong giai đoạn thí điểm, sau khi tổng kết thực tiễn, cơ quan soạn thảo sẽ báo cáo cấp có thẩm quyền để xem xét điều chỉnh mức phạt cho phù hợp.

Bài toán cân bằng giữa răn đe và khuyến khích thị trường

Trong bối cảnh thị trường tài sản mã hóa toàn cầu tăng trưởng mạnh nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro và lừa đảo, việc hoàn thiện khung pháp lý là cần thiết để thu hẹp “vùng xám”. Tuy nhiên, mức độ và cách thức xử phạt vẫn là vấn đề gây nhiều tranh luận, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa mục tiêu bảo vệ nhà đầu tư, đảm bảo kỷ cương pháp luật và khuyến khích thị trường phát triển lành mạnh.

(Nguồn: Vietstock)