Biên bản FOMC tháng 7 và động thái tăng mua lại trái phiếu của Bộ Tài chính Mỹ đang định hình kỳ vọng lãi suất, lợi suất và giá vàng, hé lộ những thay đổi đáng chú ý trong chính sách tài khóa và tiền tệ Mỹ.

Biên bản FOMC tháng 7 cho thấy lập trường cứng rắn hơn dự đoán 

Biên bản cuộc họp Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) ngày 28-29/7, công bố ngày 19/8, cho thấy áp lực lạm phát tiếp tục là tâm điểm tranh luận nội bộ. FOMC bỏ phiếu với tỷ lệ 9-3 giữ nguyên lãi suất tham chiếu trong khoảng 3,5-3,75%. Ba thành viên phản đối, gồm Chủ tịch Fed Dallas Lorie Logan, Chủ tịch Fed Cleveland Beth Hammack và Chủ tịch Fed Minneapolis Neel Kashkari, đều muốn tăng thêm 0,25 điểm phần trăm ngay tại cuộc họp. Đáng chú ý, hai chủ tịch Fed khu vực không có quyền biểu quyết trong năm nay là Jeff Schmid (Kansas City) và Alberto Musalem (St. Louis) sau đó cũng công khai nghiêng về phương án tăng lãi suất, cho thấy nhóm ủng hộ thắt chặt trên thực tế đông hơn hẳn con số 3 phiếu chính thức.

Cuộc tranh luận xoay quanh việc liệu đợt tăng giá hiện nay có sớm hạ nhiệt hay trở thành vấn đề dai dẳng. Phần lớn quan chức dự báo lạm phát sẽ giảm dần khi tác động từ thuế quan và đợt tăng giá năng lượng trước đó suy yếu, nhưng nhiều người cảnh báo rủi ro lạm phát duy trì cao hơn dự kiến, đặc biệt trong bối cảnh xung đột Iran có nguy cơ leo thang trở lại. Biên bản mô tả triển vọng giá cả là "rất bất định". Đây là lần thứ năm liên tiếp Fed giữ nguyên lãi suất kể từ sau ba lần hạ lãi suất cuối năm 2025.

Thông điệp cứng rắn của Chủ tịch Fed Kevin Warsh sau cuộc họp nhằm né tránh giải thích rõ lý do chưa tăng lãi suất và gợi ý khung mục tiêu lạm phát có thể được xem xét lại, điều này đã khiến nhà đầu tư bán tháo trái phiếu kho bạc kỳ hạn dài ngay sau đó, đẩy lợi suất trái phiếu 30 năm lên đỉnh 5,337% vào ngày 17-18/8, mức cao nhất kể từ năm 2007 (19 năm). Tuy vậy, dữ liệu kinh tế công bố sau cuộc họp gồm doanh số bán lẻ tháng 7 giảm mạnh nhất hơn một năm, lạm phát lõi thấp hơn dự kiến, thị trường lao động suy yếu đã nhanh chóng làm suy yếu lập luận cần tăng lãi suất ngay. Xác suất Fed tăng lãi suất tháng 9 theo công cụ CME FedWatch đã giảm mạnh xuống còn khoảng 32%, so với trên 70% thời điểm ngay sau cuộc họp cuối tháng 7. 

Bộ Tài chính Mỹ can thiệp thị trường trái phiếu: QE trá hình? 

Nới lỏng định lượng (QE - Quantitative Easing) là công cụ chính sách tiền tệ phi truyền thống, trong đó ngân hàng trung ương mua vào một lượng lớn tài sản tài chính (chủ yếu là trái phiếu chính phủ dài hạn và đôi khi cả trái phiếu doanh nghiệp/chứng khoán bảo đảm bằng thế chấp) bằng tiền mới được tạo ra trong hệ thống ngân hàng, chứ không phải bằng nguồn thu thuế hay đi vay. Mục tiêu là bơm thêm thanh khoản vào nền kinh tế, hạ lãi suất dài hạn, khuyến khích vay mượn và đầu tư khi công cụ lãi suất điều hành thông thường đã chạm gần mức 0 hoặc không còn hiệu quả.

Cơ chế hoạt động: khi ngân hàng trung ương mua trái phiếu trên thị trường mở, giá trái phiếu tăng lên (vì cầu tăng), mà giá trái phiếu và lợi suất luôn di chuyển ngược chiều nhau, nên lợi suất giảm xuống. Đồng thời, lượng tiền ngân hàng trung ương trả cho người bán trái phiếu (thường là các ngân hàng thương mại, quỹ đầu tư) sẽ chảy vào hệ thống, làm tăng cung tiền, khuyến khích các tổ chức này cho vay nhiều hơn hoặc chuyển sang các tài sản rủi ro cao hơn để tìm lợi suất, gián tiếp đẩy giá cổ phiếu, bất động sản và các tài sản khác đi lên.

Điểm khác biệt với động thái mà Bộ Tài chính Mỹ vừa công bố trong báo cáo: QE chính thức phải do Fed (ngân hàng trung ương) thực hiện, sử dụng quyền tạo tiền cơ sở (in tiền theo nghĩa kế toán, mở rộng bảng cân đối kế toán của Fed). Còn việc Bộ Tài chính tăng mua lại trái phiếu cũ (buyback) chỉ là tái cấu trúc kỳ hạn nợ hiện có - không làm tăng tổng cung tiền cơ sở của Fed. Tuy nhiên, giới phân tích gọi đây là "QE trá hình" hay "QE-lite" vì hiệu ứng thị trường gần như giống hệt QE thật: lợi suất dài hạn giảm mạnh ngay lập tức, đồng đô la yếu đi, và giá tài sản trú ẩn như vàng tăng vọt - dù về mặt kỹ thuật kế toán đây không phải Fed in tiền mà là Bộ Tài chính dùng công cụ quản lý nợ của chính mình để tạo áp lực giảm lợi suất, trong bối cảnh tổng nợ công đã vượt 40.000 tỷ đô la và chi phí trả lãi nợ đang trở thành gánh nặng ngân sách rất lớn.

Về tác động lên vàng: QE (dù chính thức hay trá hình) thường được xem là yếu tố hỗ trợ giá vàng qua ba kênh. Thứ nhất, lợi suất thực (lợi suất danh nghĩa trừ lạm phát kỳ vọng) giảm làm giảm chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng - một tài sản không sinh lãi. Thứ hai, đồng đô la suy yếu khi cung tiền/thanh khoản tăng khiến vàng (định giá bằng đô la) trở nên rẻ hơn với nhà đầu tư ngoài Mỹ, kích thích nhu cầu mua. Thứ ba, về dài hạn, việc ngân hàng trung ương hoặc chính phủ liên tục can thiệp để kiểm soát lãi suất và tài trợ thâm hụt bằng nợ mới làm dấy lên lo ngại về giá trị đồng tiền pháp định bị pha loãng, củng cố vai trò trú ẩn giá trị của vàng - tài sản không thể "in thêm" như tiền giấy.

Trước áp lực lợi suất dài hạn tăng vọt lên mức cao nhất nhiều thập kỷ, ngày 19/8 Bộ Tài chính Mỹ bất ngờ công bố kế hoạch tăng gấp đôi quy mô các đợt mua lại hỗ trợ thanh khoản đối với trái phiếu kỳ hạn dài, từ 2 tỷ lên tối thiểu 4 tỷ USD mỗi đợt, áp dụng cho các kỳ hạn 10-20 năm và 20-30 năm, bắt đầu từ 9/9 và kéo dài đến 4/11. Bộ Tài chính khẳng định đây thuần túy là biện pháp "tái cấu trúc kỳ hạn nợ" (không thu nhỏ tổng quy mô nợ) chứ không phải nới lỏng định lượng chính thức.

Tuy nhiên, phản ứng thị trường cho thấy giới đầu tư diễn giải khác. Ngay sau thông báo, lợi suất trái phiếu 30 năm giảm 6-9 điểm cơ bản chỉ trong vài phút, chỉ số USD (DXY) rơi xuống đáy ba tháng quanh 98,8 điểm (giảm 0,87% trong ngày), trong khi giá vàng giao ngay tăng vọt hơn 100-125 USD/oz chỉ trong 45 phút, có lúc chạm 4.490-4.500 USD/oz mức cao nhất kể từ đầu tháng 6. Điểm đáng chú ý là biên bản FOMC công bố cùng ngày mang giọng điệu khá cứng rắn nhưng gần như bị thị trường "phớt lờ" hoàn toàn trước tác động của tin này.

Giới phân tích gọi đây là hình thức "QE-lite" hay "QE trá hình": dù không phải Fed mua trái phiếu bằng tiền in mới theo đúng định nghĩa QE truyền thống, việc Bộ Tài chính chủ động mua lại nợ cũ trong khi vẫn tiếp tục phát hành nợ mới với quy mô lớn hơn để tài trợ thâm hụt đúng vào lúc tổng nợ quốc gia Mỹ vừa cán mốc 40.000 tỷ USD về bản chất vẫn là một dạng "tiền tệ hóa nợ" và tạo hiệu ứng tương tự nới lỏng tiền tệ lên thị trường tài sản. Điều này cũng đặt Chủ tịch Fed Kevin Warsh vào thế khó, khi ông trước đó nhiều lần tuyên bố muốn thu nhỏ bảng cân đối kế toán Fed và để thị trường tự phát tín hiệu, không chịu ảnh hưởng bởi can thiệp chính sách. 

Đánh giá chung 

Diễn biến tuần này cho thấy hai lực lượng đang giằng co trên thị trường lãi suất Mỹ: một bên là lập trường thận trọng, nghiêng về cứng rắn của FOMC trước rủi ro lạm phát dai dẳng do chiến sự Trung Đông và thuế quan; bên còn lại là áp lực tài khóa ngày càng lớn buộc Bộ Tài chính phải can thiệp kỹ thuật để tránh chi phí vay nợ vượt tầm kiểm soát trong bối cảnh nợ công đã vượt 40.000 tỷ USD. Động thái của Bộ Tài chính lấn át hoàn toàn tác động của biên bản FOMC cứng rắn cho thấy thị trường hiện đang phản ứng mạnh hơn với tín hiệu "ai đang bơm thanh khoản" so với tín hiệu "lãi suất chính sách sẽ đi về đâu" một sự dịch chuyển trọng tâm đáng lưu ý.

Đối với vàng, đây là bối cảnh thuận lợi kép: vừa được hỗ trợ bởi lợi suất thực giảm và đồng USD suy yếu trong ngắn hạn, vừa củng cố thêm luận điểm cấu trúc dài hạn về vai trò tài sản trú ẩn trước rủi ro tài khóa và khả năng tiền tệ hóa nợ công của Mỹ. Tuy nhiên, cần lưu ý đà tăng vừa qua diễn ra rất nhanh (hơn 100 USD/oz trong chưa đầy một giờ), tiềm ẩn rủi ro điều chỉnh kỹ thuật nếu dòng tiền đầu cơ chốt lời ngắn hạn, đặc biệt khi vùng kháng cự tâm lý 4.500 USD/oz vẫn chưa được chinh phục dứt khoát.

Trước mắt, nhà đầu tư cần theo dõi sát hai sự kiện: 

(1) Bài phát biểu đầu tiên của Chủ tịch Warsh tại Hội nghị Jackson Hole cuối tháng 8, nơi thị trường sẽ tìm kiếm tín hiệu ông phản ứng ra sao trước động thái can thiệp của Bộ Tài chính đặc biệt liệu ông có bảo vệ quan điểm thu nhỏ bảng cân đối kế toán hay chấp nhận hợp tác gián tiếp

(2) Báo cáo Tái cấp vốn hàng quý ngày 4/11, thời điểm Bộ Tài chính công bố định hướng quy mô buyback cho các quý tiếp theo, sẽ là chỉ báo cho biết đây chỉ là biện pháp tạm thời ứng phó biến động hay khởi đầu một xu hướng can thiệp thị trường trái phiếu kéo dài hơn.