Kim ngạch xuất khẩu năm 2025 tiến sát mốc 500 tỷ USD, song thành tích này chủ yếu được tạo nên bởi khu vực FDI, trong khi doanh nghiệp trong nước vẫn chật vật và những thách thức được dự báo còn kéo dài sang năm 2026.

Theo Cục Thống kê, tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt hơn 475 tỷ USD, tăng 17% so với năm trước. Tuy nhiên, phía sau bức tranh tăng trưởng tích cực là thực tế niềm vui không lan tỏa đồng đều, khi nhiều doanh nghiệp phải gồng mình để duy trì đơn hàng.

“Tôi chỉ mong doanh thu năm 2025 giữ được bằng năm trước, chứ không dám kỳ vọng cao hơn”, bà Đỗ Thị Kim Loan, Tổng giám đốc Công ty Thương mại và Sản xuất Sao Nam, chia sẻ trong những ngày cuối năm.

Sao Nam chuyên sản xuất đồ gỗ nội thất cho thị trường Mỹ và Nhật Bản. Trước những biến động thuế quan từ Mỹ trong năm qua, theo bà Loan, khả năng giữ đơn hàng phụ thuộc rất lớn vào việc tiết giảm chi phí và điều chỉnh sản phẩm linh hoạt.

Không phải doanh nghiệp nào cũng trụ vững. Chỉ vài ngày trước khi năm 2025 khép lại, một doanh nghiệp dệt may với hơn 2.700 lao động tại khu công nghiệp Mỹ Phước (Bến Cát, TP HCM) buộc phải thông báo ngừng hoạt động do cạn đơn hàng.

Những trường hợp như vậy không phải cá biệt. Cục Thống kê cho biết, trong năm qua có khoảng 227.200 doanh nghiệp rút khỏi thị trường. Dù con số này vẫn thấp hơn lượng doanh nghiệp thành lập mới và quay lại hoạt động (297.500), nhưng đã tăng gần 15% so với năm 2024.

Xét sâu vào cơ cấu xuất khẩu theo khu vực doanh nghiệp và nhóm hàng, nhiều “điểm trầm” lộ rõ. Doanh nghiệp nội địa cùng các mặt hàng truyền thống ngày càng chịu sức ép lớn về đầu ra. Trong tổng kim ngạch hơn 475 tỷ USD, khu vực kinh tế trong nước chỉ đóng góp chưa tới 23% và còn giảm hơn 6% so với cùng kỳ, thấp hơn nhiều so với mức 26,4% của năm 2021. Ngược lại, khu vực FDI tiếp tục là động lực chính khi chiếm hơn 77% kim ngạch, tương đương khoảng 367 tỷ USD và tăng trưởng trên 26%.

Theo nhóm phân tích vĩ mô của Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS), bức tranh ngoại thương “trông rất ấn tượng nếu nhìn từ xa”, nhưng khi bóc tách cho thấy phần lớn thành quả đến từ doanh nghiệp có vốn nước ngoài. Báo cáo của SHS nhận định điều này phản ánh năng lực xuất khẩu của khu vực nội địa đang suy yếu tương đối so với FDI.

Tổng kim ngạch tăng mạnh, song “sức khỏe bên trong” của nền xuất khẩu đáng lo ngại khi tỷ trọng giá trị nội địa ngày càng mỏng. Tại hội nghị ngày 19/12/2025, Thứ trưởng Công Thương Phan Thị Thắng cũng thừa nhận xuất khẩu hiện nay còn thiếu tính bền vững, phụ thuộc lớn vào khu vực FDI.

Về cơ cấu hàng hóa, nhóm điện tử vươn lên chiếm ưu thế, thể hiện vai trò ngày càng rõ của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Tuy nhiên, xu hướng này cũng đồng nghĩa với áp lực gia tăng đối với các ngành truyền thống, minh chứng là việc một doanh nghiệp dệt may vốn Hàn Quốc tại khu công nghiệp Mỹ Phước mới đây phải đóng cửa.

Cục Hải quan ước tính, riêng ba nhóm hàng có giá trị xuất khẩu lớn nhất gồm máy vi tính, điện thoại – linh kiện và máy móc – phụ tùng đã mang về khoảng 222 tỷ USD, chiếm gần một nửa tổng kim ngạch và tới 67% mức tăng xuất khẩu trong năm.

Tại thị trường Mỹ – thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam – đà tăng trưởng vẫn được duy trì nhờ nhóm hàng điện tử, kết hợp với hoạt động “frontloading” (đẩy nhanh giao hàng trước thời điểm áp thuế), theo phân tích của Ngân hàng HSBC.

Nếu cách đây khoảng 10 năm, hàng xuất sang Mỹ chủ yếu là các sản phẩm công nghiệp nhẹ như dệt may, giày dép, đồ chơi (chiếm khoảng 60%), trong khi hàng điện tử chỉ chiếm 16%, thì đến năm 2025, nhóm hàng công nghệ đã vươn lên dẫn đầu, với vai trò then chốt của Samsung cùng các đối tác trong hệ sinh thái của Apple.

Bên cạnh những “nốt trầm” về cơ cấu, triển vọng năm 2026 cũng tiềm ẩn nhiều bất định. Hiệu ứng “frontloading” dần suy yếu, thể hiện qua kim ngạch xuất khẩu ba tháng cuối năm 2025 chững lại và giảm 1,7% so với quý III.

“Tăng trưởng thương mại đã có dấu hiệu giảm tốc trên diện rộng trong hai tháng gần đây”, ông Vũ Bình Minh, Giám đốc Kinh doanh vốn và tiền tệ, Khối thị trường vốn và dịch vụ chứng khoán của HSBC Việt Nam, nhận định vào cuối tháng 12/2025.

Khảo sát PMI của S&P Global trong tháng 12/2025 cho thấy số đơn hàng mới của các nhà sản xuất Việt Nam tăng tháng thứ tư liên tiếp, song đơn hàng xuất khẩu mới lại giảm lần đầu sau ba tháng tăng trưởng.

Một số tổ chức quốc tế dự báo nhu cầu toàn cầu sẽ suy yếu trong năm 2026, khi các chính sách thuế quan của ông Donald Trump phát huy tác động đầy đủ. Ngân hàng UOB (Singapore) cảnh báo rủi ro từ thuế đối ứng có thể gây sức ép lên thương mại toàn cầu, do người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ phải gánh chi phí nhập khẩu cao hơn.

Theo UOB, việc hiệu ứng “frontloading” suy giảm cũng có thể khiến tăng trưởng GDP của Việt Nam chậm lại trong năm nay. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cũng lưu ý rằng nhu cầu bên ngoài yếu đi sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu.

Trước bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động, bà Đỗ Thị Kim Loan cho biết doanh nghiệp của bà tiếp tục cải tiến sản phẩm để giảm giá thành, đáp ứng yêu cầu của nhà mua hàng và mở rộng thị trường. “Chúng tôi chấp nhận bán nhiều với biên lợi nhuận thấp, thậm chí hòa vốn, để giữ thị trường”, bà nói, đồng thời cho biết công ty dự kiến mở rộng thêm thị trường và đẩy mạnh tiêu thụ nội địa, hiện chiếm khoảng 25% doanh thu.

Ông Vũ Bình Minh cho rằng chiến lược đa dạng hóa thị trường vẫn là điểm tựa quan trọng cho xuất khẩu trong thời gian tới. Dù Mỹ vẫn là thị trường chủ lực, Việt Nam đang tăng tốc tìm kiếm các cơ hội thương mại mới. “Dư địa cho đa dạng hóa thương mại còn rất lớn”, ông đánh giá.

Chỉ đạo tại hội nghị ngày 19/12, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu ngành Công Thương và các cơ quan thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cần tập trung khai thác thị trường ngách, nghiên cứu kỹ những sản phẩm “thị trường cần, chứ không chỉ những gì trong nước có”.

Về dài hạn, nhóm phân tích của SHS cho rằng Việt Nam cần sớm chuyển trọng tâm từ tăng trưởng về lượng sang nâng cao chất lượng xuất khẩu, thông qua việc gia tăng tỷ trọng giá trị nội địa và hàm lượng công nghệ trong mỗi sản phẩm.

Để làm được điều này, cần hình thành các chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh trong nước, ít nhất ở những ngành mũi nhọn như dệt may, điện tử, hóa chất hay vật liệu. Đồng thời, doanh nghiệp nội địa phải tăng cường liên kết với khu vực FDI, từng bước tích lũy nội lực về nhân lực, công nghệ và vốn.

( Nguồn: Vnexpress )