Iran hân hoan khi nhận được quyền bán dầu trở lại sau hơn 40 năm dưới lệnh cấm vận. Một tháng sau, kịch bản đó đang đi theo hướng ngược lại kỳ vọng: hơn 58 triệu thùng dầu thô của Iran đang trôi nổi trên biển tính đến ngày 1/7, nhưng hơn 90% trong số đó không có điểm đến rõ ràng, theo dữ liệu của Vortexa và Bloomberg.

Các tàu dầu hoặc đang báo cáo trạng thái "chờ lệnh" (for orders), hoặc chỉ định Singapore là cảng tiếp theo — dấu hiệu cho thấy họ có thể tiến hành chuyển dầu tàu sang tàu (ship-to-ship transfer) tại eo biển Malacca mà không có điểm đến cuối cùng. Iran chỉ còn đến giữa tháng 8 để tìm người mua, trước khi cửa sổ miễn cấm vận 60 ngày mà Washington cấp hồi giữa tháng 6 hết hiệu lực.

Không phải vấn đề cấm vận — mà là vấn đề của người mua

Câu chuyện thực sự không nằm ở lệnh cấm vận. Rào cản cốt lõi là nhu cầu — hay đúng hơn, sự thiếu hụt của nó.

Khách mua chính của dầu Iran trước xung đột là các nhà máy lọc dầu độc lập Trung Quốc (teapots). Hiện tại, nhóm này đang vắng mặt. Tốc độ vận hành của các nhà máy này đã rơi xuống mức thấp nhất 9 năm, trong khi các nhà máy lọc dầu nhà nước Trung Quốc cũng đứng ngoài cuộc, với lý do lo ngại về khả năng của ngân hàng trong việc tài trợ các giao dịch.

Iran mở kho dầu — nhưng khách mua lớn nhất thế giới đang đóng cửa nhà máy lọc dầu.

Trung Quốc lộ tốc độ kinh tế thực sự qua lượng dầu không cần

Dữ liệu nhập khẩu dầu của Trung Quốc đang trở thành một trong những chỉ báo đáng tin cậy nhất về sức khỏe kinh tế thực của nước này — chính xác hơn nhiều so với con số GDP chính thức.

Tháng 5/2026, nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc giảm xuống còn 33 triệu thùng, tương đương 7,8 triệu thùng/ngày — mức thấp nhất kể từ tháng 10/2017 theo dữ liệu hải quan Trung Quốc được Bloomberg trích dẫn. Con số này thấp hơn khoảng 30% so với mức trung bình ngày của năm ngoái là 11,6 triệu thùng. Nhập khẩu dầu Iran của Trung Quốc riêng trong tháng 6 đã giảm gần một nửa xuống còn khoảng 654.000 thùng/ngày từ mức một tháng trước, theo Kpler.

Các yếu tố cộng hưởng nhau: giá dầu tăng do gián đoạn giao thông vùng Vịnh Ba Tư, biên lợi nhuận lọc dầu sụt giảm do giá trần mà Bắc Kinh áp đặt, và nhu cầu nội địa suy yếu. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật — đây là bức tranh về một nền kinh tế đang chậm lại nhanh hơn nhiều so với những gì con số GDP 5% cho thấy.

Nếu không phải Trung Quốc — ai có thể mua?

Câu trả lời: chưa ai.

Iran đã chủ động tiếp cận các nhà máy lọc dầu ở Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc — thậm chí trước khi giấy phép miễn cấm vận chính thức được cấp. Mức độ khẩn cấp đã tăng lên, nhưng phản hồi vẫn lạnh nhạt.

Ấn Độ là mục tiêu tiếp cận ưu tiên nhất. Bộ trưởng Dầu mỏ Ấn Độ Hardeep Puri đã gặp người đồng cấp Iran tại New Delhi tuần trước, nhưng không cam kết nhập khẩu. Lý do cụ thể: các nhà máy lọc dầu nhà nước Ấn Độ đã ký hợp đồng dầu Nga ít nhất đến hết tháng 8, và vẫn đang chờ làm rõ từ Washington về cơ chế thanh toán bằng đô la Mỹ.

Nhật Bản và Hàn Quốc — những khách hàng truyền thống của Iran trước 2018 — cũng thận trọng, phần vì các hạn chế bảo hiểm từ EU và Anh vẫn còn hiệu lực, phần vì các cảng có thể từ chối nhận tàu từ "đội tàu tối" (dark fleet) mà Iran sử dụng để chuyên chở dầu.

Rủi ro chính trị chồng thêm: người mua lo ngại Washington có thể tái áp cấm vận nếu đàm phán sụp đổ, hoặc thậm chí Trump có thể cắt ngắn cửa sổ miễn cấm vận trước thời hạn. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent xác nhận: "Không ai ngoài Trung Quốc — vốn đã mua kể cả khi dầu Iran bị cấm vận — đã mua, vì vậy dầu Iran vẫn đang giao dịch ở mức chiết khấu."

Áp lực ngày càng tăng khi đồng hồ đang đếm ngược

Tính đến tuần qua, hơn 20 triệu thùng dầu Iran đã neo đậu tại vùng biển châu Á trong 7 ngày trở lên — tăng gần 18% so với một tuần trước đó, theo Kpler. Iran tuyên bố đã vận chuyển hơn 40 triệu thùng kể từ khi Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân, nhưng con số neo đậu tăng nhanh cho thấy lượng xuất đi không theo kịp lượng tồn ứ.

Tổng khối lượng dầu Iran trên biển — bao gồm cả đang vận chuyển và neo đậu — dao động từ 58 đến 68 triệu thùng kể từ khi cửa sổ miễn cấm vận có hiệu lực.

Nếu Iran không thể giải phóng lượng dầu tồn đọng này trước giữa tháng 8, cái giá phải trả sẽ vượt xa doanh thu dầu mỏ: trong các cuộc đàm phán đang diễn ra với Washington để đạt thỏa thuận chính thức, bằng chứng rằng Iran không thể tự bán dầu ngay cả khi có cơ hội sẽ làm suy yếu đáng kể vị thế đàm phán của Tehran.

Góc nhìn cho nhà đầu tư Việt

Diễn biến này tác động đến thị trường Việt Nam theo ba hướng rõ.

Giá xăng dầu trong nước và NHNN: Áp lực bán từ 58–68 triệu thùng dầu Iran đang chờ thoát ra thị trường là yếu tố hạ nhiệt giá dầu quốc tế ngắn hạn — hỗ trợ kiểm soát lạm phát trong nước và giảm áp lực lên NHNN trong việc điều hành tỷ giá. Tuy nhiên, nếu đàm phán Mỹ-Iran đổ vỡ và cấm vận được tái áp đặt, giá dầu có thể tăng đột ngột, đảo ngược hoàn toàn tác động này.

Giao dịch dầu phái sinh qua MXV: Dầu thô WTI và Brent trên sàn COMEX và ICE đều có thể giao dịch qua MXV thông qua HCT. Cửa sổ 60 ngày kết thúc giữa tháng 8 là mốc thời gian quan trọng cần theo dõi: nếu Iran thất bại trong việc bán dầu và đàm phán căng thẳng hơn, biến động giá dầu sẽ tăng mạnh — tạo cơ hội ngắn hạn nhưng đòi hỏi quản lý rủi ro chặt. Vùng giá Brent $73–76/thùng hiện tại là vùng tích lũy mà nhiều nhà phân tích đang theo dõi như điểm cân bằng giữa nguồn cung Iran dư thừa và nhu cầu toàn cầu phục hồi chậm.

Cổ phiếu dầu khí trên HoSE: Dầu giảm ngắn hạn tạo áp lực lên nhóm thăm dò khai thác (PVD, PVS) nhưng hỗ trợ các doanh nghiệp sử dụng dầu làm đầu vào (vận tải, phân bón). GAS ít nhạy cảm hơn với giá dầu thô nhưng theo dõi diễn biến giá khí LNG là cần thiết nếu giá dầu dài hạn phục hồi.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.

***Tư vấn đầu tư hàng hoá thông qua Sở giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV)***
- Hợp pháp - Minh Bạch - Thanh khoản cao tiêu chuẩn quốc tế
- Mua bán 2 chiều LONG SHORT - Giao dịch T0 - Đòn bẩy 20 lần không lãi vay Margin - Liên thông 52 quốc gia
- Mobile/ z.a.lo: 0867 091 553 ( Để tham gia room )
- Link nhóm zalo tin tức hàng hóa phái sinh: https://zalo.me/g/tdoxrn656